NGƯỜI SỐNG HIẾU THUẬN THƯƠNG YÊU MỌI NGƯỜI

 Khi đấng sinh thành sinh ta ra đời ,

Cảm ơn ông trời cho ta kiếp người ,

Phải sống thế nào : để Cha đừng buồn ,

Phải sống thế nào : để Mẹ được vui ,

Tình Cha bao la như núi cao ngang trời ,

Tình Mẹ rộng lớn như biển cả mênh mông ,

Chỉ mong cho ta lớn khôn nên người ,

Chỉ mong nhìn thấy nụ cười của ta ,

Dù Cha ra sao cũng luôn là đấng sinh thành ,

Dù Mẹ làm sao cũng luôn mang nặng đẻ đau ,

... Chỉ một giây thôi ... nhắm mắt quên cuộc đời, hãy nghĩ suy lại những việc làm của ta.

... Chỉ một giây thôi ... nhắm mắt quên tất cả, nghĩ tới Cha Mẹ vẫn đang đong đầy yêu thương.

... Chỉ một giây thôi... nhắm mắt quên cuộc đời, hãy nghĩ suy lại ta tìm mẹ nơi đâu

... Chỉ một giây thôi...nghĩ đến cha một lần, dấu vết chân chim vẫn đang từng ngày mong ta

“ Nếu tìm thấy một nhà phê bình khôn ngoan để chỉ ra những lỗi lầm của mình, hãy làm theo anh ta vì ta sẽ được hướng dẫn đến kho tàng bí ẩn.”

Chúng ta được sinh ra trên cõi đời này đã là một ân đức rất lớn của cuộc đời. Chính vì thế ta hãy sống với lòng biết ơn và sống trọn đạo hiếu làm con trong gia đình để khiến cuộc sống thêm tốt đẹp hơn. Đạo hiếu làm con trong gia đình là tình cảm yêu thương, kính trọng của con cái đối với ông bà, cha mẹ, những người thân trong gia đình; đối xử tốt với các thành viên và có hành động đền ơn đáp nghĩa, thờ cúng tổ tiên, phụng dưỡng cha mẹ, ông bà lúc về già. Đây là một đức tính tốt đẹp trở thành truyền thống của con người Việt Nam ta mà ai cũng cần có. Cha mẹ là những người sinh thành, nuôi dưỡng giáo dục chúng ta nên việc hiếu nghĩa là việc chúng ta phải làm để báo đáp công ơn đó. Cách thể hiện chữ hiếu của con người đánh giá nhân phẩm của người đó, người hiếu thỏa với cha mẹ là những con người đáng được tôn trọng và học tập. Những hành động thể hiện sự hiếu thảo giúp các thành viên trong gia đình thêm đoàn kết hơn, gắn bó hơn đồng thời để thế hệ đi sau học tập và noi theo. Giá trị của một người con được nhìn nhận không phải ở sự giàu sang, quyền quý, mà nó thể hiện qua đạo hiếu làm con. Ðối với công đức sinh thành thì bổn phận làm con phải ghi lòng, tạc dạ: Hiếu nghĩa với cha mẹ không chỉ là cách trả ơn những bậc sinh thành mà bản thân con cái cũng được góp phần rất lớn trong hình thành những phẩm chất đạo đức và trí tuệ của một bậc thánh nhân. Tuy nhiên, trong cuộc sống vẫn còn có nhiều người con chưa có hiếu, không hiểu, không coi trọng công lao của bố mẹ dành cho mình, lại có những người ruồng bỏ cha mẹ khi họ về già, quên đi công ơn nuôi dưỡng, anh em tranh giành nhau tài sản cha mẹ để lại… Những người này đáng bị phê phán và phải thay đổi cách sống của mình sao cho đúng đạo làm con.

“ Kẻ khốn cùng nhất trên thế giới này không phải là người không một đồng xu dính túi, mà là kẻ không có nổi một ước mơ.”

Các bạn trẻ, những người chủ nhân tương lai của đất nước trước hết là những người làm con cần sống sao cho đúng đạo, biết yêu thương, phụ giúp, kính trọng, phụng dưỡng ông bà, cha mẹ của mình. Bên cạnh đó ta cũng cần xây dựng cho mình một lối sống tràn ngập tình yêu thương. Cuộc sống quá ngắn ngủi, cha mẹ sẽ không theo ta đến suốt cuộc đời, hãy làm tròn đạo con từng ngày, cố gắng ngay từ hôm nay để cuộc sống trở nên tốt đẹp, ý nghĩa hơn.

Đạo làm con, trước hiếu thảo,

Yêu thương mẹ, kính trọng cha.

Cha mẹ gọi, trả lời ngay,

Cha mẹ dạy, phải vâng lời.

 

Cha mẹ khiến, không biếng trễ,

Cha mẹ bảo, con làm theo.

Cha mẹ thích, phải làm ngay,

Cha mẹ phiền, không nên làm.

 

Cha mẹ khuyên, con kính cẩn,

Cha mẹ trách, vui nhận lỗi.

Cha mẹ buồn, con an ủi,

Cha mẹ vui, con phấn khởi.

 

Cha mẹ chê, không hờn dỗi,

Cha mẹ khen, không tự đắc.

Cha mẹ thương, không ỷ lại,

Cha mẹ ghét, cũng không buồn.

 

Cha mẹ lỗi, nhỏ nhẹ khuyên,

Cha mẹ đúng, nên bắt chước.

Lập gia đình, Nhớ trách nhiệm,

Sống xa nhà, thường thăm hỏi.

 

Đi phải thưa, về phải trình.

Cha mẹ già, phải nuôi dưỡng,

Cha mẹ bệnh, phải chăm sóc,

Cha mẹ mất, lo đúng lễ.

 

Sống cho tròn đạo làm con,

Sống yêu thương, biết chia sẻ,

Sống chân thành, không gian dối,

Ai làm người nhớ khắc ghi.

 

Sống cho tròn đạo ân nghĩa,

Làm người tốt, biết vị tha,

Ơn sinh thành, công dưỡng dục,

Đạo làm con phải đáp đền.

“ Không quan trọng quá khứ mình như thế nào nhưng ta luôn luôn có thể bắt đầu lại”

Chữ “Hiếu” được đề cao nhất trong Đạo Phật, vì thế với phận làm con đừng quên rằng:

- Phụng dưỡng cho cha mẹ đủ đầy: Đấng sinh thành đã mang lại cho ta hình hài, nuôi dưỡng chúng ta thành người. Khi trưởng thành, chúng ta không chỉ trở thành người có ích cho xã hội mà còn phải biết phụng dưỡng cha mẹ tốt nhất có thể.

- Nói cho cha mẹ biết điều ta định làm: Những gì ta đã trải qua thì cha mẹ cũng đã từng trải qua nhờ đó họ có kinh nghiệm sống khá đáng tin cậy. Hãy nghe những lời khuyên bổ ích của họ trước khi muốn làm điều gì, họ sẽ cho bạn những lời khuyên bổ ích.

- Không trái điều cha mẹ làm. Khi cha mẹ dạy bảo những điều hay lẽ phải, con cái cần phải nghe và làm theo.

- Không trái điều cha mẹ dạy. Những gì bố mẹ nói cũng có cái lý của nó, không nên phủ nhận hoàn toàn, tuy nhiên, nếu cha mẹ khuyên dạy những điều chưa đúng, con cái cần phải nhắc nhở cha mẹ thay đổi.

- Không cản chính nghiệp mà cha mẹ làm.Đây chính là hành trang quý giá cho hạnh phúc và an vui của cha mẹ sau khi xả bỏ thân này, theo nghiệp thiện để thọ sinh. Một người con hiếu đích thực cần phải hiểu vấn đề này để động viên, khuyến khích và trợ duyên cho cha mẹ tạo dựng thiện nghiệp càng nhiều thì càng tốt. Mỗi người con hiếu thảo cần hiểu rõ và thực hành kính thuận với cha mẹ như lời. “Kẻ làm con kính thuận và cung phụng cha mẹ như thế thì phương ấy được an ổn không có điều lo sợ”.

Phật dạy:

Nhờ ân dưỡng dục của mẹ cha,

Con được khôn lớn lại an hòa.

Công cha cao cả như núi Thái,

Đức mẹ vô bờ tựa biển xa.

“ Kiên quyết rèn luyện mình để có được sự bình yên.”

Ứng xử với các thành viên khác trong gia đình

Gia đình là nơi hiện hữu và hài hòa các mối quan hệ vợ chồng, cha mẹ, con cháu, ông bà… liên kết với nhau bằng tình cảm và huyết thống. Đó là tổ ấm vật chất và tinh thần thân thiết, thiêng liêng và cao cả. Nơi ấy mọi thành viên đều tìm thấy sự bình yên, tình yêu thương, niềm hạnh phúc, lòng kính trọng và đức hi sinh.

Gia đình có truyền thống lâu đời, tồn tại trong dòng họ, cộng đồng, được hình thành và phát triển bền vững, thế hệ này nối tiếp thế hệ kia, đời nối đời làm nên những giá trị quý báu. Giá trị lớn lao mà gia đình truyền lại đó là cách ứng xử tôn trọng – bình đẳng, yêu thương và chia sẻ. Cũng nhờ báu vật ứng xử này mà gia đình có được tình yêu truyền đời, tình thương bao la, lòng vị tha nhân ái, đức hi sinh cao cả, khả năng duy trì nòi giống mãnh liệt và sức lao động sáng tạo bền bỉ diệu kỳ.

“ Mơ mộng về con người mà ta muốn được giống là lãng phí con người thực chất của mình.”

Trong gia đình, việc các thành viên biết tôn trọng nhau đó là yếu tố ứng xử đầu tiên. Ngay từ khi yêu nhau, trong quá trình tìm hiểu cặp nam nữ đã biết thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau rồi. Sự tôn trọng ấy thể hiện thái độ trân trọng, tin tưởng trọn vẹn ở người bạn tình mà sau này là bạn đời của mình. Sự tôn trọng trong tình yêu ấy đã đưa đến tình chồng vợ và một gia đình mới ra đời trong sự tôn trọng nhau của đôi bên gia đình hai họ. Nếu trong tình yêu ban đầu có sự tôn trọng, thì khi thành vợ chồng, khi có con cái và chung sống với ông bà cha mẹ nữa thì sự tôn trọng ở mỗi người sẽ phải nhân lên gấp nhiều lần.

“ Không ai có thể cứu ta ngoại trừ chính mình. Không ai có thể và không ai sẽ làm thế. Chúng ta phải đi trên con đường của chính mình.”

Tôn trọng là một đức tính quý giá, không thể ngay một lúc mà có được. Nó được hình thành từ trong tính cách và thái độ ứng xử của mỗi người. Người biết tôn trọng trong gia đình phải là người tự tin và tự tin nhưng không sa vào tự cao tự đại và để thiếu đi lòng tự trọng cần thiết. Giữ gìn tự trọng trong ứng xử gia đình là rất cần thiết để duy trì từ ngọn lửa hạnh phúc trong gia đình.

“ Câu hỏi không phải là liệu mình có sẵn sàng hy sinh vì bạn mình không, mà là ta có người bạn nào đáng để mình hy sinh không?”

Gia đình là tế bào xã hội, đồng thời lại là một xã hội thu nhỏ. Vì vậy trong gia đình phải có tôn ti trật tự theo huyết thống gia tộc, theo thứ tự tuổi tác và theo trình độ vốn sống, sự hiểu biết để tôn trọng nhau cho đúng vai đúng vế, cho hợp lẽ phải.

Tiêu chí ứng xử tôn trọng trong gia đình ở rất nhiều khía cạnh và có những nội dung sâu sắc thể hiện đậm nét qua phong tục, tập quán. Sự tôn trọng về tuổi tác là kính già – yêu trẻ. Đi hỏi già về nhà hỏi trẻ. Người già là cây cao bóng cả được mọi người tôn kính, được tin yêu, được nghe lời, được chăm sóc tốt nhất từ miếng ăn đến giấc ngủ và sự dưỡng lão cần thiết, tốt nhất trong gia đình. Ngược lại trong gia đình những thành viên ít tuổi cũng nhận được nhiều hơn sự tôn trọng khi được chăm sóc dạy dỗ, nâng niu chiều chuộng đúng mức để khôn lớn trưởng thành.

“ Người khôn ngoan có tính kỷ luật về thân, khẩu, ý. Họ thực sự kiểm soát rất tốt những điều đó.”

Trong gia đình, sự tôn trọng nghề nghiệp, sở thích đam mê, học vấn, những hạn chế về sự hiểu biết của nhau cũng cần được tôn trọng đúng mức. Đó là thái độ không coi thường người yếu thế, người có điểm xuất phát thấp, học vấn chưa cao. Hoàn cảnh, cảnh ngộ trước khi lập gia đình không thuận lợi cũng rất cần nhận được sự tôn trọng, cảm thông chia sẻ. Không nên khơi gợi những chuyện buồn quá khứ, những kỷ niệm rất riêng mà thời gian đã vùi lấp vào dĩ vãng.

Xúc phạm người thân trong gia đình là lỗi lầm khó có thể tha thứ vì nó đi ngược lại sự tôn trọng cần thiết trong đời sống hôn nhân, sự động chạm khơi gợi vào nỗi đau, lòng trắc ẩn, sự bất hạnh, khuyết tật hay yếu đuối đều rất bất lợi cho người thân. Có không ít người đem sự yếu kém của quê quán, dòng họ, gia đình người thân ra để rỉa rói khi giận dữ, hoặc cười cợt khi bông đùa là rất thiếu tôn trọng. Vô tình họ đã làm tổn thương người thân trong gia đình mình.

“ Nếu hạnh phúc có thể mua, cái giá của nó chẳng mấy ai trả được.”

Bình đẳng là tiêu chí cần thiết đảm bảo cho gia đình hạnh phúc. Gia đình từ hai tới nhiều thành viên; có từ 1 đến 3 thế hệ; có gia đình tới 4 thế hệ chung sống gọi là tứ đại đồng đường. Trong điều kiện đó các thành viên gia đình chung sống bình đẳng sẽ tạo cho tổ ấm hạnh phúc, sự hòa đồng thoải mái. Mọi người được bình đẳng sẽ là động lực để phát huy vai trò cá nhân tham gia vào tổ chức cuộc sống gia đình tốt nhất có thể.

Bình đẳng không có nghĩa là cào bằng, là quá trớn, lạm dụng không phân biệt người trên kẻ dưới, người già người trẻ, người yếu người khỏe, người sống tốt với người có sai lầm khuyết điểm. Bình đẳng được hiểu và vận dụng là sự cân bằng tương ứng giữa quyền lợi nghĩa vụ trách nhiệm giữa các thành viên gia đình.

“ Đừng cố xây dựng hạnh phúc trên sự bất hạnh của người khác, ta sẽ vướng vào lưới của hận thù.”

Ý kiến của một người được nhiều người lắng nghe, quan tâm đáp ứng. Công việc chung của gia đình mọi người cùng tham gia. Cách giải quyết các tình huống đối với các thành viên gia đình mang tính dân chủ, công khai, công bằng hợp lý, không để xảy ra ghen tị, suy bì, kèn cựa. Người có lỗi biết nhận lỗi để sửa chữa. Người trong nhà có lòng vị tha, không chấp nhận thành kiến, phân biệt đối xử.

Ngay từ xa xưa, trong lúc khốn khó thì sự bình đẳng vợ chồng trong gia đình cũng để lại trong nhiều câu ca dao bất hủ. Nói về bình đẳng trong lao động sản xuất, chia sẻ gánh vác việc đồng áng có câu: Trên đồng cạn, dưới đồng sâu/ Chồng cầy, vợ cấy, con trâu đi bừa.

“ Lòng tốt không chỉ là hành động. Nó là thái độ, biểu cảm, cái nhìn, sự tiếp xúc. Nó là mọi thứ làm người khác ấm lòng.”

Trong bữa cơm gia đình dù còn có thể thiếu thốn, vẫn là sự chia sẻ bình đẳng chan chứa nghĩa tình: Râu tôm nấu với ruột bầu/ Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon.

Ngay khi đánh giá về công sức xây dựng gia đình sự bình đẳng cũng thể hiện sinh động: Của chồng, công vợ. Thành ngữ mới cũng có câu rất hay về bình đẳng gia đình: Đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm.

“ Thật đau đớn khi yêu ai đó và không nhận lại được tình yêu. Nhưng còn đau đớn hơn là yêu mà không bao giờ đủ can đảm để thổ lộ tình cảm của mình với đối phương.”

Trong gia đình truyền thống, phụ nữ chưa được hưởng sự bình đẳng vì phụ thuộc nhiều vào chồng con. Ngày nay, phụ nữ có vai trò quan trọng trong gia đình, họ thực sự được bình đẳng khi vừa lao động gia đình vừa tham gia vào lao động xã hội và nuôi dạy con cái. Vị thế phụ nữ gia đình được đánh giá cao ngang hàng với nhau về giới đó là bước tiến lớn của bình đẳng giới, bình đẳng trong gia đình. Trong gia đình ngày nay hầu như không còn hiện tượng trọng nam khinh nữ như xưa. Sự tôn trọng giới tính, bình đẳng giới đang trở nên phổ biến. Người phụ nữ được bình đẳng, được phát huy mọi sở thích, khả năng để làm chủ gia đình và gánh vác công việc xã hội.

“ Ta từng sợ rằng nếu mình không hoàn hảo, ta sẽ không được thương yêu… giờ ta đã hiểu rằng trừ phi mình không hoàn hảo, nếu không ta sẽ chẳng thể yêu thương.”

Yêu thương là tiêu chí ứng xử số 1 trong quan hệ gia đình. Gia đình hình thành từ xuất phát điểm ban đầu là tình yêu. Khi đã nên duyên vợ chồng và sinh con thì tình thương trở thành báu vật của gia đình.

Tình yêu thương là sự hòa hợp giữa cảm tính và lý tính, giữa cho đi và nhận lại, giữa trách nhiệm với thụ hưởng, giữa sự thiếu vắng với bù đắp để có được không gian hạnh phúc. Tình yêu thương là chất kết dính diệu kỳ của mỗi gia đình. Nó trở thành thiêng liêng cao cả không gì có thể sánh bằng, không gì có thể đánh đổi. Đó là báu vật của hạnh phúc mà gia đình nào cũng sẵn có, không cần phải vay mượn. Là cội nguồn cho sức mạnh tình cảm sâu nặng và lòng thủy chung, gắn bó trong gia đình.

“ Người ta nói tình yêu quan trọng hơn tiền bạc, nhưng ta chưa bao giờ thử thanh toán hóa đơn với một cái ôm chưa?”

Tình yêu thương gia đình đọng lại ở những cử chỉ thân ái, săn sóc, chở che, giúp đỡ, động viên, chia sẻ, hy sinh vì nhau. Cho dù những lo toan, khó khăn trong cuộc sống, vẫn dành cho nhau những điều tốt đẹp nhất. Tình yêu thương đã làm cho thành viên gia đình biết cảm thông, nhường nhịn, bỏ qua cho nhau những khiếm khuyết, thậm chí cả lầm lỗi và sẵn sàng hi sinh cho nhau đảm bảo để gia đình được hạnh phúc trọn vẹn.

Tình yêu thương gia đình còn bộc lộ ở khả năng tạo dựng không gian sống hạnh phúc. Đó là nơi bình yên để sớm tối đi về, để vững vàng thủy chung và không thể bị sa ngã, lạc lối trước bao cám dỗ ngoài đời. Cuộc sống gia đình cần lắm sự chia sẻ, cảm thông động viên khích lệ. Chia sẻ ở đây dành cho cặp vợ chồng tâm tình, tâm tư và thông tin cho nhau những vấn đề đặt ra trong cuộc sống lứa đôi và mối quan hệ với những người xung quanh. Cũng có thể là những chia sẻ của mẹ cha với con cái hoặc con cái với cha mẹ về những điều cần phải bày tỏ trong mối quan hệ gia đình và xã hội. Với các gia đình sống chung nhiều thế hệ, việc sẻ chia giữa ông bà, cha mẹ với con cháu và ngược lại cũng rất cần có để hiểu biết lẫn nhau, giải tỏa những điều chưa thông hiểu, tạo ra sự cảm thông.

“ Chúng ta yêu thương không phải bởi tìm được người hoàn hảo, mà bởi học được cách nhìn người không hoàn hảo một cách hoàn hảo.”

Chia sẻ là bức thông điệp yêu thương bày tỏ nỗi niềm, đó là thông báo cần thiết hoặc tiếp nhận những thông tin cần thiết để người thân hiểu rõ, hiểu thêm, hiểu sâu, hiểu kỹ những vấn đề vướng mắc, những trăn trở băn khoăn, những gì cần giúp đỡ, hợp tác, giải tỏa, giải quyết tháo gỡ bức xúc trì trệ, ách tắc. Chia sẻ trách nhiệm, chia sẻ khó khăn thiếu thốn, những hụt hẫng về tình cảm, về vật chất cũng trở nên cần thiết với các thành viên trong gia đình. Truyền thống gia đình từ xa xưa đã chắt lọc những thành ngữ về sự sẻ chia rất sâu sắc:

- Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ.

- Một giọt máu đào hơn ao nước lã.

- Máu chảy ruột mềm, môi hở răng lạnh.

Sự cởi mở trong giao tiếp gia đình chính là nhịp cầu nối những yêu thương và xây dựng nên tòa lâu đài hạnh phúc. Nếu không có sự sẻ chia, trong đời sống gia đình sẽ dẫn đến những khép kín tâm tư, tạo ra sự cách biệt vợ chồng, cách biệt giữa các thế hệ ở chung một mái nhà. Đó thực sự là những bế tắc, bức bách trong cuộc sống gia đình và là mầm mống cho những hiểu lầm, mâu thuẫn xung khắc, hiện tượng này cha ông ta đã có câu thành ngữ rất chí lý: “Đồng sàng dị mộng”. Người trong một nhà nằm chung một giường nhưng tâm tư, ý nghĩ, tình cảm lại rẽ về hai phía, lại xa cách một cách khủng khiếp. Cái hố sâu ngăn cách tình cảm ấy không dễ gì san lấp, xóa nhòa được. Chỉ có sự sẻ chia mới thoát ra khỏi cảnh đồng sàng dị mộng.

Sự sẻ chia trong sinh hoạt gia đình, trong đời sống vợ chồng không cứ gì phải to tát. Nó nảy nở giao tiếp qua lại bình dị trong bữa ăn, giấc ngủ, trong lời ăn tiếng nói. Chia sẻ công việc gia đình để gắn kết tình vợ chồng. Chia sẻ gánh nặng áp lực trong công việc sẽ làm cho người thân, bạn đời thoải mái hơn.

“ Nếu ta muốn biến những ước mơ của mình thành hiện thực, điều đầu tiên mà mình cần phải làm là thức dậy.”

Ứng xử trong quan hệ ông bà - cháu

Quan hệ ông bà – cháu là mối quan hệ có tính chất tiếp nối của quan hệ cha mẹ - con. Bên cạnh sự thương yêu, kỳ vọng, những khác biệt về tuổi tác, quan niệm sống, mối quan hệ xã hội, đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi tạo nên sự khác biệt giữa thế hệ ông bà với thế hệ cháu. Tuy nhiên, con cháu phải:

- Hiếu, kính đối với ông, bà thông qua lời nói lễ phép. Tùy điều kiện kinh tế có thể biếu quà, biếu tiền.

- Thường xuyên thăm hỏi, động viên và chia sẻ tâm tình vì người già thường có cảm giác cô đơn. Tham gia các sự kiện của gia đình, dòng tộc để ông bà thấy sự quan tâm của con cháu với người cao tuổi.

“ Nếu ta thấy một người ta quý mến không có nụ cười, hãy lấy nụ cười của mình cho người đó.”

Ứng xử trong quan hệ anh, chị, em

Ngày nay, mô hình gia đình đã thu nhỏ lại. Gia đình có ít anh chị em ruột hơn. Dù là mối quan hệ huyết thống hay được nhận nuôi, anh chị em trong gia đình, họ hàng đều cần được giáo dục cách ứng xử đoàn kết, thân ái. Anh chị em cần phải:

- Hòa thuận, thương yêu, chia sẻ trách nhiệm chung của gia đình như chăm sóc ông bà, cha  mẹ, việc họ hàng, thân tộc, việc trong gia đình.

- Tôn trọng đối với anh, chị, bao dung đối với các em, giữ gìn sự bình đẳng

- Giúp đỡ, hướng dẫn nhau trong học tập, chia sẻ việc nhà theo khả năng (khi còn nhỏ), hỗ trợ nhau lúc khó khăn, đồng cảm chia sẻ nỗi đau thương, động viên tinh thần để gia đình cùng phát triển.

“ Đôi khi tình cảm có nghĩa là làm chủ nghệ thuật xác định đúng thời điểm. Có thời điểm cho sự im lặng. Có thời điểm cần buông tay và để người của mình lao vào vận mệnh của chính họ. Và có thời điểm để chuẩn bị nhặt lên những mảnh vỡ sau khi tất cả đã kết thúc.”

Ứng xử trong quan hệ họ hàng

Dân tộc Việt thường cư trú theo làng bản nền kinh tế nông nghiệp, họ rất coi trọng mối quan hệ tập thể, thích sống tập trung ghét sự đơn độc chính vì vậy mà đặc trưng ở nước ta là hình thức tổ chức làng xã. Trong tổ chức đó mọi người sống với nhau theo quan hệ huyết thống hoặc quan hệ xã hội, họ sống không chỉ vì gia đình nhỏ của mình mà còn sống vì đại gia đình, dòng họ mình - nguồn gốc gia đình mình. Đó là nền tảng tạo nên những mối quan hệ ứng xử trong họ hàng.

"Họ hàng" là một phạm trù rộng hơn gia đình, nó bao gồm nhiều gia đình, những người trong họ tộc có quan hệ gắn bó trên cơ sở cùng huyết thống hoặc thân thiết với nhau. Khi xét về quan hệ ứng xử trong những mối quan hệ họ hàng thì thường nhắc đến mối quan hệ ứng xử trong vòng chín đời "Quan hệ cửu tộc" giữa những người ở họ nội (về phía bố); những người ở họ ngoại

Có rất nhiều mối quan hệ khác nhau trong họ hàng nhưng tục ngữ dân gian người Tày đã chú ý đến quan hệ ứng xử giữa chú - cháu; bác - cháu; cậu – cháu và đặc biệt là mối quan hệ thông gia giữa hai gia đình ... Tục ngữ đã thể hiện bài học kinh nghiệm khuyên mọi người nên có những hành vi ứng xử đúng đắn để cho mối quan hệ họ hàng được tốt đẹp hơn.

“ Người có trí tuệ hãy thổi bay những cấu uế của bản thân mình, như một người thợ rèn thổi sạch những cặn bã của chất bạc, từng tí một, từng cái một, và từng lúc một.”

Nhắc đến quan hệ họ hàng là nói đến vấn đề nguồn cội của mỗi người, tục ngữ có câu: "Chim có tổ, người có tông". Câu tục ngữ khuyên mọi người nên nhớ đến tổ tiên của mình, đó là một đạo lý làm người mà ai cũng phải tôn trọng và học tập. Mỗi người Việt Nam đều tự hào về dòng giống cao quý "Con rồng, cháu tiên" của mình, chính vì tinh thần đoàn kết, sự yêu thương con người như vậy mà nhân dân ta thường khuyên bảo nhau phải tôn trọng và giữ gìn mối quan hệ cộng đồng. Muốn như vậy thì cần có những hành vi ứng xử đúng đắn, trước tiên là ứng xử trong họ hàng - một phạm vi nhỏ của xã hội.

“ Tình thân thuộc giống như sức khỏe tốt, giá trị của nó ít được nhận ra cho tới khi nó đã bị đánh mất.”

Tâm lý của dân tộc Việt dù đi đâu xa quê hương vẫn luôn mong tuổi già xế bóng sẽ được về lại nơi "Chôn rau cắt rốn" của mình. Điều đó như một quy luật tình cảm tự nhiên của con người vậy. Khi mới sinh ra mỗi người đều được chăm sóc, đùm bọc trong tình yêu thương của gia đình và họ hàng - những người thân yêu, khi trưởng thành nhiều người có tâm lý thích cuộc sống tự lập nên đã xa quê đi lập nghiệp nhưng khi về già sau một thời gian dài bươn trải, có sự trải nghiệm thực tế trong cuộc sống họ lại thích về với gia đình bởi họ thấu hiểu không đâu bằng nhà mình, không sự yêu thương, sự chia sẻ nào bằng tình yêu của những người thân. Về với quê hương, họ hàng là về với sự yêu thương, đùm bọc, là về với cội nguồn sự sống, là nơi bình yên nhất trong tâm hồn con người tục ngữ có câu: “Người mà không biết họ hàng/Cô thân hiu quạnh, xóm làng khinh khi”

“ Đến bây giờ ta đã nhận ra mình không còn thật sự quan tâm rồi tương lai sẽ trở thành một người như thế nào, mà quan trọng là mình có đang sống một cuộc sống mà ta là chính mình không.”

Tình cảm giữa các thành viên trong gia đình họ mạc luôn là sợi dây vô hình gắn bó con người, tạo ra nguồn năng lượng tỏa sáng cuộc sống hạnh phúc. Giữ bền sợi dây tình cảm, giữ mãi nguồn năng lượng hạnh phúc đó là nhờ có những tiêu chí ứng xử tôn trọng, bình đẳng yêu thương và chia sẻ của mọi thành viên trong gia đình họ mạc. Tiêu chí đó chính là cỗ máy thần diệu vận hành mô hình gia đình họ mạc, tế bào xã hội đảm bảo hài hòa giữa các giá trị gia đình truyền thống với những chuẩn mực tiêu biểu của văn hóa gia đình thời kỳ mới. Nếu nắm trong tay cỗ máy bảo bối này và vận hành nó thành thục chúng ta luôn có được niềm hạnh phúc gia đình vô bờ bến trong tay./

Anh chị em nương tựa nhau,

Sống nhường nhịn, biết chia sẻ,

Sống vui vẻ, cùng thuận thảo,

Sống chan hòa cùng mọi người.

 

Kính chú bác như mẹ cha.

Trọng anh em, quý bạn bè.

Tình thân quyến phải gìn giữ.

Với mọi người sống yêu thương.

 

Với người trên phải kính cẩn,

Với kẻ nhỏ phải dung hòa,

Sống lễ độ, biết lễ nghi,

Thương kính người trong bình đẳng.

 

Biết giúp đỡ, không ích kỷ,

Sống khiêm tốn, không phô trương,

Sống giữ mình, không sa ngã,

Sống vị tha vì mọi người.

“ Hãy khắc mục đích vào bê tông và viết kế hoạch lên trên cát.”