Mục lục
1.Quy luật luân hồi.
2.Quy luật vô thường.
3.Quy luật nhân quả.
4.Quy luật cân bằng.
5.Quy luật hấp dẫn.
Phần V
Các quy luật
trong đạo phật
1.Quy luật luân hồi.
“Luân hồi” là từ có nguồn gốc từ
chữ Hán. Trong đó “luân” có nghĩa là bánh xe hoặc xoay vần, còn “hồi” có nghĩa
là trở về.
Theo quan niệm của Phật giáo, mọi
chúng sinh trên đời đều mắc trong vòng sinh tử, chịu sự chi phối của quy luật
luân hồi: Sinh-lão-bệnh-tử, điều này cũng giống như bánh xe quay tròn liên tục
không dứt.
Quy luật luân hồi trong giáo lý
Phật giáo cũng có thể được nhắc đến với danh từ “kiết sinh”, với ý nghĩa rằng
“luân hồi” tức là sự đầu thai vào cõi trần để trả nghiệp quả đã gieo từ những
kiếp trước.
Trong Kinh Phúc Âm có nhắc đến
lời Đức Phật giảng dạy về quy luật luân hồi như sau: “ Linh hồn đi đầu thai từ
kiếp này đến kiếp khác, xuyên qua tất cả các hình dạng, từ đá cát đến cây cỏ,
cầm thú và loài người, với những tánh tính riêng biệt, cho đến khi nó lên đến
bậc toàn giác là Phật.” Còn trong cuốn “Túc sinh truyện” cũng có nhắc đến việc
đầu thai 550 kiếp của Đức Bồ Tát trước khi ngài đắc đạo thành Phật.
Quy luật luân hồi sinh ra từ
đâu? Theo Phật giáo, con người bị chi phối, trói buộc trong kiếp luân hồi là do
“tam độc” tham-sân-si. Trong quá khứ của kiếp trước (và cả chính kiếp này), tùy
vào nghiệp mà chúng sinh tạo ra thì sẽ tạo ra luân hồi tái sinh vào một kiếp
khác ở một trong 6 cõi là : Trời, thần, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục.
Quan điểm của nhà Phật cũng cho
rằng, phần lớn chúng sinh sau khi tái sinh đều không còn nhớ gì về kiếp trước.
Việc tái sinh vào cõi nào sau khi chết cũng có thể dự đoán được qua cận tử
nghiệp – nghiệp tạo ra lúc sắp chết, nghiệp ở giữa sự sống và sự chết, nghiệp
di chuyển từ đời sống này qua đời sống khác của chúng sinh đó.
Phật giáo cũng chỉ ra rằng, nếu
muốn thoát khỏi quy luật luân hồi thì chỉ có một cách duy nhất đó là dứt được
hoàn toàn nghiệp chướng do tham-sân-si mang lại. Làm sao thực hiện được điều
này? câu trả lời đó là tu tập theo con đường bát chánh đạo, hướng tới sự giải
thoát, an lạc ở cõi niết bàn trong chính kiếp làm người này.
2.Quy luật vô thường.
Quy luật vô thường là một trong
ba nguyên lý căn bản của Phật giáo đó là “vô thường – vô ngã – niết bàn tịch
tịnh”. Vậy vô thường là gì?
Đức Phật đã từng nhắc tới quy
luật vô thường như sau: “Tất cả những gì trong thế gian đã là biến đổi, hư hoại
đều là vô thường”. Như vậy, vô thường có thể hiểu là mọi sự vật, sự việc không
đứng yên trong một trạng thái nhất định mà sẽ luôn biến đổi, phát triển rồi lụi
tàn. Trong Phật giáo có 4 thuật ngữ miêu tả về các giai đoạn biến đổi này là:
“Thành, trụ, hoại, không” hay “sinh, trụ, dị, diệt”, nói như nào cũng đúng cả.
Ta ví dụ về quy luật vô thường
như sau: Cây sen đâm chồi lên từ bùn là thành/sinh, mùa hè sen đơm hoa, đơm đài
rực rỡ là trụ, hết mùa sen lụi dần cả lá, cả hoa, cả đài ta gọi là hoại/dị, mùa
đông sen lụi hoàn toàn xuống bùn tanh ta gọi là không/diệt.
Không chỉ hoa sen, mọi sự vật
trong vũ trụ này đều tuân theo các giai đoạn ấy, bất kể nhỏ li ti như hạt cát
đến to lớn vĩ đại như núi, sông, trăng sao. Mọi sự đều đổi thay, không gì là
trường tồn mãi mãi.
Hiểu được mọi sự trên thế gian
này là vô thường, chúng sinh sẽ không quá chấp nhặt tham-sân-si, đối diện đương
đầu với khổ đau của hiện tại, có lòng từ bi hỷ sả với muôn người, muôn loài và
hướng tới niềm an lạc trong cuộc đời.
3.Quy luật nhân quả.
Quy luật nhân quả hay luật
nghiệp báo, “nghiệp-nhân-duyên-quả-báo” là một trong những giáo lý quan trọng
của Phật giáo. Quy luật này đã tồn tại một cách khách quan trong vũ trụ và được
Đức Phật giác ngộ vào đêm cuối của tuần lễ thứ Tư, lúc ngài chứng Tam Minh.
Tích kể lại rằng, vào canh thứ
nhất, Đức Phật chứng ngộ trí tuệ Túc Mạng Minh, nhận ra vô lượng kiếp sống quá
khứ của mình, hiểu được nguyên nhân đời này sẽ khiến mình tái sinh ở đời sau
như thế nào. Ở canh thứ hai, Đức Phật nhận ra mọi chúng sinh đều chịu sự chi
phối của “nhân quả luân hồi”: Nếu kiếp sống này ta làm điều thiện thì đời sau
được tái sinh vào cõi an vui. Trái lại, nếu đời này rơi vào cảnh khổ sở đọa đày
là bởi kiếp trước đã làm việc xấu, ác. Ta nói: “thiện có thiện báo, ác có ác
báo” là vì vậy.
4.Quy luật cân bằng.
Đạo Phật nhắc đến quy luật cân
bằng bởi hai yếu tố: Thân và tâm cũng như mối tương quan, tác động qua lại của
hai yếu tố này. Trong đó, thân thể được hình thành từ 4 nguyên tố là đất, nước,
gió và lửa. Còn tâm hay tâm thức bao gồm những cảm giác, tri giác, tâm tư và
nhận thức của con người.
Đạo Phật cho rằng, để cân bằng
giữa thân và tâm, ta cần tránh những thái độ tiêu cực đó là: Cường điệu, làm
trầm trọng hóa vấn đề; Trốn tránh, không dám đối mặt với thực tại khổ đau; Làm
ngơ trước nỗi khổ đau.
Ngoài ra, một số quan điểm còn
cho rằng luật cân bằng cũng chính là một khía cạnh của luật nhân quả và nhân
quả chính là cách mà vũ trụ tự cân bằng. Ví như không ai sướng mãi, không ai
khổ đau mãi, chúng ta lừa dối người này thì chính chúng ta sẽ bị người khác lừa
dối, ta khởi một suy nghĩ xấu thì sẽ nhận lại một kết quả xấu…
5.Quy luật hấp dẫn.
Quy luật hấp dẫn là một khía
cạnh của luật nhân quả trong đạo Phật. Theo triết lý nhà Phật thì luật hấp dẫn
được đúc kết trong quy luật “Phước thu hút phước, nghiệp thu hút nghiệp” – tức
là bản thân mình là gì thì mình sẽ hấp dẫn hay “chiêu cảm”, cuốn hút những năng
lượng xung quanh giống như thế ấy. Hiểu theo khía cạnh của luật nhân quả thì
nghiệp phát ra từ thân -khẩu – ý như thế nào thì sẽ tạo ra quả báo như vậy.
Suy rộng ra,
cũng giống như nhân quả luân hồi, quy luật hấp dẫn hướng con người làm điều thiện,
gieo duyên tốt để “gặt” được quả báo thiện lành.
