NHÂN CÁCH CON NGƯỜI

 Tự Nguyện - Trương Quốc Khánh

Nếu là chim, tôi sẽ là loài bồ câu trắng

Nếu là hoa, tôi sẽ là một đóa hướng dương

Nếu là mây, tôi sẽ là một vầng mây ấm

Là người, tôi sẽ chết cho quê hương

 

Là chim, tôi sẽ cất cao đôi cánh mềm

Từ nam ra ngoài bắc báo tin nối liền

Là hoa, tôi nở tình yêu ban sớm

Cùng muôn trái tim ngất ngây hoà bình

 

Là mây, theo làn gió tung bay khắp trời

Nghìn xưa oai hùng đó tôi xin tiếp lời

Là người, xin một lần khi nằm xuống

Nhìn anh em đứng lên phất cao ngọn cờ

Từ lâu, các nhà nghiên cứu đã và vẫn đang tiếp tục những cuộc thảo luận về nhân cách và những vấn đề xoay quanh nó. Tại sao có những người dễ kết bạn, một số khác lại luôn cảm thấy cô đơn? Tại sao có những người thích giao tiếp, hướng ngoại? Bên cạnh đó lại có những người thì một mình, nội tâm, dễ tức giận, dễ trầm cảm? Nhân cách của mỗi người là khác nhau. Mỗi người đều có một điểm nhấn cho riêng mình. Theo các nhà nghiên cứu, có hai khuynh hướng nghiên cứu nhân cách đang tôn tại là khuynh hướng Mô tả và khuynh hướng Giải thích. Mô tả, có thể hiểu nôm na là nhân cách của anh biểu hiện như thế nào thông qua hành động. Khuynh hướng này nghiên cứu phân tích cấu trúc của nhân cách. Còn khuynh hướng Giải thích, lại đi sâu và tìm hiểu nguyên nhân hình thành và quá trình phát triển của nhân cách (Giống như giải thích nguyên nhân và kết quả vậy).

“Bạn đối xử với người khác như thế nào thì họ cũng đối xử với bạn như vậy.”

Trước khi xem xét nhân cách là gì, ta cần lướt qua một số khái niệm cơ bản.

Con người: Con người là một khái niệm rất rộng. Tuy nhiên, trong khoa học xã hội, một khái niệm con người được thừa nhận rộng rãi là: Con người là một thực thể sinh học – xã hội. Dưới góc độ tự nhiên, con người là một tồn tại sinh vật ở bậc thang cao nhất của sự tiến hóa vật chất. Đồng thời, nhờ có đời sống lao động và ngôn ngữ, con người có khả năng ý thức và tự ý thức. Đó là hình thức cao nhất của phản ánh. Mặt sinh vật trong con người không thể tách khỏi mặt xã hội và ngược lại, song bản thân cái tính đặc thù ở trong con người không phải do bẩm sinh, không phải do bản chất sinh vật của mình mà là ở trong quá trình sống, trong quá trình hoạt động, lao động, học tập đã được chọn lọc, cải tạo qua nhiều thế hệ.

“Đừng phàn nàn về cách người khác đối xử với mình. Hãy xem cách ta đối xử với họ.”

Cá nhân: Nếu con người là khái niệm chung thì cá nhân là thuật ngữ dùng để chỉ một con người cụ thể nào đó xã hội. Cá nhân cũng là một thực thể sinh vật – xã hội, nhưng được xem xét riêng biệt từng người, với các đặc điểm về sinh lý, tâm lý và xã hội để phân biệt cá nhân này với cá nhân khác với cộng đồng.

“Bản chất thực sự của một người không nằm ở khuôn mặt mà anh ta bộc lộ với mình. Mà nằm ở chỗ anh ta chưa bao giờ bộc lộ với ta.”

Chủ thể: Là thuật ngữ được sử dụng khi cá nhân tham gia vào một mối quan hệ nào đó, thực hiện hoạt động nhất định một cách có ý thức, có mục đích. (Ví dụ: chủ thể thực hiện các quyền công dân).

“Muốn người khác giúp mình thì bản thân mình phải giúp người khác trước đã. Nếu ta muốn ai đó cười với mình, hãy cười với họ trước. Nếu ta muốn mọi người đối xử tử tế với mình, hãy tử tế trước. Đừng để lầm tưởng mình cái rốn của vũ trụ và muốn làm gì thì làm.”

Cá tính: Là sự độc đáo riêng biệt của mỗi cá nhân về thể chất và tâm lý, có một không hai. Cá tính được hình thành trên cơ sở của những yếu tố di truyền, bằng hoạt động xã hội và giáo dục, dưới ảnh hưởng của những điều kiện xã hội và của môi trường xã hội mà trong đó con người sống được giáo dục và làm việc, cũng như bằng hoạt động tự giáo dục của bản thân họ.

“Cảm ơn mỗi sớm mai thức dậy. Ta lại thêm một ngày nữa để yêu thương.”

Nhân cách: Trên thực tế, có nhiều khái niệm mang tính học thuật để giải thích nhân cách. Như:

Nhân cách là tổ hợp những thuộc tính tâm lý của một cá nhân biểu hiện ở bản sắc và giá trị xã hội của người ấy. Trong đó, tổ hợp có nghĩa là những thuộc tính tâm lý hợp thành nhân cách có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động lẫn nhau là thành một hệ thống, cấu trúc nhất định. Bản sắc là muốn nói trong số những thuộc tính đó có cái chung từ xã hội, từ giai cấp, tập thể gia đình vào con người nhưng cái chung này đã trở thành cái riêng, cái khác biệt của từng người. Bản sắc này có đặc điểm về nội dung và cả về hình thức, không giống với bản sắc của bất cứ một người nào khác. Giá trị xã hội là muốn nói trong số những thuộc tính đó, thể hiện ra bên ngoài ở những việc làm, những cách ứng xử, hành vi, hành động, hoạt động phổ biến của người ấy và được xã hội đánh giá.

Nói cho dễ hiểu thì nhân cách của con người là cách cư xử và phẩm chất của mỗi cá nhân - điều tạo nên giá trị của một con người trong xã hội.

“Khi bị đời trách mắng, ta cũng nên nhìn lại mình. Không cần phải phá hủy hình ảnh bản thân của mình nếu điều đó không đúng.”

Đặc điểm của nhân cách

Trong nhiều nghiên cứu, các nhà nghiên cứu học đã chỉ ra nhân cách mang các đặc điểm sau:

“Hôm nay, trong hành động của mình, tôi sẽ đặt mình vào vị trí của người khác và lắng nghe cảm xúc của họ. Đó là về việc hiểu rằng những gì làm tổn thương tôi cũng có thể làm tổn thương tới họ.”

- Nhân cách mang tính ổn định.

Ông cha xưa có câu "mưa dầm thấm lâu", "giang sơn dễ đổi, bản tính khó rời" điều này hoàn toàn đúng khi dùng để nói về nhân cách của một cá nhân. Nhân cách được hình thành từ một quá trình học tập và tích tụ nó tạo thành một cấu trúc tương đối ổn định và khó thay đổi. Nhờ đặc điểm này của nhân cách, các ứng dụng trong nghiên cứu tâm lý, hành vi tội phạm đã đạt được nhiều thành tựu. Ví dụ như dự kiến về hiện trường, đối tượng phạm tội tiếp theo,....

“Một ngày làm ác phước liền giảm mất. Một ngày làm lành họa tự lìa xa.”

- Nhân cách mang tính thống nhất.

Có thể hiểu một cách đơn giản, nhân cách có thể bao gồm nhiều nhiều thuộc tích, phẩm chất riêng lẻ. Nhưng những thuộc tính, phẩm chất riêng lẻ đó đều liên quan và không tách rời với nhau tạo lên bản sắc riêng biệt. Từ bản sắc riêng tạo ra cá tính đặc biệt của mỗi người và từ đó hình thành nhân cách của người đó.

“Khi ta ý thức rằng mình khiêm tốn, có nghĩa là ta không còn khiêm tốn nữa.”

- Tính tích cực của nhân cách.

Nhân cách là chủ thể của hoạt động và giao tiếp là sản phẩm của xã hội. Nhân cách không chỉ là khách thể mà con là chủ thể của nhiều mói quan hệ xã hội. Điều đó có nghĩa là nó mang tính tích cực. Tính tích cực của nhân cách biểu hiện trong quá trình thỏa mãn các nhu cầu của nó. Con người không thỏa mãn bằng các đối tượng có sẵn mà nhờ có công cụ, nhờ lao động con người đã biến đổi, đã sáng tạo ra các đối tượng làm cho nó phù hợp với nhu cầu của bản thân. Mặt khác, con người tích cực tìm kiếm những cách thức, các phương thức thỏa mãn các nhu cầu là một quá trình tích cực có mục đích, trong đó con người làm chủ được những hình thức hoạt động do sự phát triển của xã hội quy định nên.

“Cứ mỗi phút tức giận là mình vĩnh viễn mất đi 60 giây hạnh phúc.”

-Tính giao tiếp của nhân cách.

Nhu cầu giao tiếp được coi là nhu cầu xã hội đầu tiên và cơ bản nhất của con người. Thông qua giao tiếp, con người tham gia vào các mối quan hệ xã hội, lĩnh hội các chuẩn mực đạo đức và hệ thống giá trị xã hội. Đồng thời cũng qua giao tiếp mà con người được đánh giá, được nhìn nhận trong các mối quan hệ xã hội. Qua giao tiếp, con người đóng góp các giá trị phẩm chất nhân cách của mình cho người khác, cho xã hội.

“Lòng tham của con người thường vô tận, chỉ cần bản thân biết dừng lại khi đủ.”

Cấu trúc của nhân cách

nhân cách gồm 4 Tiểu cấu trúc:

Tiểu cấu trúc có nguồn gốc sinh học: như khí chất, giới tính, lứa tuổi, đặc điểm bệnh lý.

Tiểu cấu trúc các đặc điểm của các quá trình tâm lý: các sản phẩm trí tuệ, ý chí, đặc điểm xúc cảm,...

Tiểu cấu trúc về vốn kinh nghiệm: tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, thói quen.

Tiểu cấu trúc xu hướng nhân cách: nhu cầu, hứng thú, lý tưởng, thế giới quan, niềm tin,...

Tóm lại, cấu trúc tâm lý và các quan điểm xoanh quanh nó khá phức tạp và nhiều mặt. Nhưng chính sự phức tạp và nhiều mặt đó lại tạo nên chỉnh thế thống nhất và độc đáo, tạo ra bản sắc riêng của mỗi con người, linh hoạt, mềm dẻo, thích nghi với các điều kiện sống khác nhau.

“Có thể ăn bậy, ngủ bậy nhưng tuyệt đối không nói bậy vì đôi khi tự làm tổn thương bản thân bằng những điều không hay.”

Hình thành cấu trúc nhân cách

- Xu hướng.

Xu hướng là sự thiên về một hướng nào đó trong quá trình hoạt động. Xu hướng gồm hệ thống nhiều nhân tố thúc đẩy sự phát triển từ bên trong con người, hình thành tính tích cực trong đời sống sinh hoạt của cá nhân. Xu hướng biểu hiện thông qua nhu cầu, hứng thú, lý tưởng, mục đích sống.

- Nhu cầu.

Nhu cầu là một khía cạnh thể hiện xu hướng con người hướng tới. Nhu cầu là những đòi hỏi về vật chất, tinh thần mà cá nhân cần để phát triển. Nhu cầu nảy sinh do tác động từ môi trường bên ngoài. Ví dụ: Nhu cầu ăn, ở, mặc,... Nhu cầu hưởng thụ đời sống tinh thần phong phú: nghe nhạc thư giãn, ngâm nước nóng,...

- Hứng thú.

Hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với một đối tượng nào đó. Là sự khao khát muốn tiếp cận để tìm hiểu sâu hơn, năm bắt đối tượng đã thu hút sự chú ý của mình. Hứng thú vừa đem lại sự thoả mãn cho bản thân con người, kích thích khả năng tìm tòi, sáng tạo và vừa thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Ví dụ, khi công ty tạo được hứng thú của nhân viên đối với công việc, người lao động sẽ hăng say làm việc, hăng hái sáng tạo, kết quả là năng suất và chất lượng công việc tăng cao, tạo giá trị kinh tế cho công ty, ổn định đời sống cho người lao động, giữ gìn an ninh, trật tự xã hội.

- Phẩm chất và năng lực.

Phẩm chất và năng lực là hai yếu tố chính hình thành nhân cách con người. Phẩm chất có thể kể đến bao gồm thế giới quan, lý tưởng, niềm tin, tính nết, đạo đức, thói hư, tật xấu, tính tự giác, tự chủ, quả quyết, kiên định, tác phong, lễ nghĩa,... Năng lực có thể kể đến như: năng lực xã hội (khả năng thích nghi, thích ứng,...), năng lực chủ thể (bản sắc riêng, bản lĩnh,...), năng lực hành động và năng lực giao tiếp.

“Nếu muốn người khác quan tâm mình, hãy tự quan tâm mình trước.”

Tóm Lại

Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách gồm:

- Nhân tố di truyền;

- Hoàn cảnh sống;

- Nhân tố giáo dục;

- Nhân tố hoạt động.

Nhân cách có 4 đặc điểm, bao gồm:

- Tính thống nhất;

- Tính ổn định;

- Tính tích cực;

- Tính giao tiếp.

Nhân cách bao gồm 4 thuộc tính:

- Thuộc tính về xu hướng;

- Thuộc tính về năng lực;

- Thuộc tính về tích cách;

- Thuộc tính về khí chất.

Cuộc sống này - Tùng Trần

Cuộc sống này có muôn vạn niềm đau

Đừng so đo cái nào to lớn nhất

Có những điều bạc tiền hay vật chất

Chẳng sánh bằng khi vĩnh viễn mất đi

 

Cuộc sống này ai biết trước điều chi

Cần trân trọng những gì đang tồn tại

Nếu không muốn nơi tâm hồn ngây dại

Bởi một ngày phải nói tiếng ăn năn

 

Cuộc sống này không tự vượt khó khăn

Thì chớ hỏi sao chẳng bằng thiên hạ

Nhưng cũng có những mảnh đời nghiệt ngã

Phải âm thầm buồn bã lẫn đắng cay

 Cuộc sống này còn có một ngày mai

PHONG CÁCH SỐNG ĐẸP

Trong cuộc sống, mọi người đều muốn vươn tới những gì hay nhất, đẹp nhất và hoàn hảo nhất. Tuy nhiên đứng trước những cám dỗ của cuộc sống, bắt buộc mỗi người phải có đủ bản lĩnh để chọn cho mình một cách sống tích cực. Sống đẹp là một lối sống tích cực mà chúng ta cần phải hướng tới.

“Mọi thứ đều có vẻ đẹp nhưng không phải ai cũng nhìn thấy điều đó.”

Sống đẹp được mỗi người cảm nhận theo cách khác nhau. Sống đẹp không phải quá khó để chúng ta có thể vươn tới, mà nó rất gần gũi với mỗi người. Điều đó chỉ khó khăn khi ta e ngại, buông xuôi, phó mặc cho số phận. Sống đẹp chỉ đơn giản là khi ta sống hết lòng vì mọi người, sống nhân ái và bao dung đối với tất cả. Rồi con người ta sẽ thấy cuộc đời này thật đáng sống biết bao, tình cảm giữa người và người thật nồng ấm. Khi con người ta sống đẹp là mình đã thể hiện lối sống đầy tính nhân văn. Mở rộng lòng mình, đem yêu thương trao đi, chúng ta không mong được nhận lại, mà để ta cho đi niềm tin và hy vọng để họ có thể mạnh mẽ hơn. Sống đẹp chính là mình đang sống có ích, có mục đích và có lý tưởng hẳn hoi. Sống có ý chí, bất chấp mọi khó khăn, thử thách để vươn lên. Vững tin vào tương lai tươi sáng, không bao giờ lùi bước hay đầu hàng số phận. Sống đẹp luôn là động lực để chúng ta phấn đấu. Nếu muốn có lối sống đẹp, chúng ta cần phải nhận thức đúng và trau dồi thường xuyên. Rèn luyện hàng ngày lâu dần sẽ hình thành thói quen, lối sống của ta vì vậy cũng dần được cải thiện.

“Lúc còn trẻ không biêt, cứ nghĩ rằng chỉ một chút thương tổn thôi là bản thân cũng sẽ không chịu đựng nổi. Sau khi đã trải qua mưa gió nhấp nhô trong cuộc sống, mới biết qua những ngày tháng dài đằng đẳng của một kiếp người thì không có gì là không tha thứ, không có gì là không thể buông tay.​”

Đẹp không có nghĩa là hình thể phải đẹp, mà điều quan trọng là đẹp ở tâm hồn, suy nghĩ và hành động. Cái đẹp được thể hiện từ những những việc làm nhỏ nhất trong cuộc sống đến nghị lực sống trong mỗi con người. Sẽ đẹp hơn nếu chúng ta biết xử lý hài hòa mối quan hệ tương tác giữa giá trị vật chất và giá trị tinh thần. Sống đẹp đòi hỏi chúng ta phải biết nhận thức, biết yêu thương, biết giữ mình khỏi những cạm bẫy của cuộc đời. Ranh giới giữa sống đẹp và không đẹp vô cùng mong manh, vì cuộc sống hiện đại dễ làm cho con người có xu hướng sống thiên về vật chất, vô tình đánh mất vẻ đẹp của tâm hồn. Bên cạnh những người có lối sống đẹp cũng có một số người lại có những lối sống đi ngược lại với chuẩn mực đạo đức xã hội. Họ sống ích kỷ, vụ lợi, chỉ biết đến lợi ích của bản thân, sống buông thả tùy tiện, tha hóa nhân cách. Phong cách của mình phải do con người ta quyết định, có sống đẹp hay không cũng do chính mình quyết định. Hãy sống sao khi ngoảnh đầu nhìn lại, ta thấy mình đã làm được nhiều việc thật ý nghĩa.

“Hạnh phúc không phải là tình cờ tìm được, nó là kết quả của sự tích lũy, là kết quả của sự mong đợi. Có đôi lúc, khi ta đang tuyệt vọng thì hạnh phúc lại đến bên làm bạn. Mỗi ngày sống trên đời, chỉ cần biết quý trọng những người bên cạnh, quan tâm những gì mình cần quan tâm thì chắc rằng hạnh phúc sẽ đợi ta ngay phía trước.”

Học tập và rèn luyện đúng cách là con đường duy nhất đưa ta đến với một lối sống đẹp. Hãy sống đẹp mỗi ngày, hãy luôn gắn kết mình với mọi người, với cuộc sống, rồi con người ta sẽ thấy cuộc đời này vốn dĩ rất đẹp.

Quên Lãng

Hãy rũ bỏ những ngày đau khổ

Đến tương lai rạng rỡ nụ cười

Bình minh tỏa sáng muôn nơi

Sống sao cho thỏa ơn trời ban cho

 

Khi vấp ngã đừng lo Minh nhé

Hãy đứng lên ta sẽ kiên cường

Nhìn về phía trước yêu thương

Mênh mông rộng lớn con đường mở ra

 

Nếu đã chót sa đà lầm lỗi

Hãy sửa sai khi chuyện vẫn còn

Bỏ qua không tính thiệt hơn

Lương tâm thanh thản cô đơn đẩy lùi

 

Xin đừng khóc vì sai lầm nữa

Một ngày gần cánh cửa rạng ngời

Kinh nghiệm ta có trong đời

Những ngày kế tiếp đẹp tươi muôn phần

 

Quên quá khứ làm thân hiện tại

Bao niềm vui sao phải đau buồn

Nước kia đâu có cạn nguồn

Đời người ta hãy luôn luôn mỉm cười.

cách sống có trách nhiệm

“Hãy có trách nhiệm với cuộc đời mình. Hãy biết rằng chính ta là người sẽ đưa mình tới nơi ta muốn đến chứ không phải ai khác”

Cuộc sống luôn vần xoay, đổi dời, văn minh và tiên tiến hơn nhưng tôi dám chắc rằng, sống đẹp sống có trách nhiệm chính là chân lý, điều căn cốt bất di bất dịch, trường tồn mãi mãi. Sống đẹp sống có trách nhiệm không phải là một điều gì lớn lao, phi thường mà chính là phong cách sống, thái độ sống của chúng ta. “Sống” không phải là tồn tại theo nghĩa đơn thuần, mà nó mục đích để con người hướng tới. Con người có ý tưởng, ước mơ, có tình yêu thương, biết san sẻ và giúp đỡ người khác,… đó đã gọi là sống đẹp sống có trách nhiệm. Định nghĩa về sống đẹp sống có trách nhiệm thật rộng nhưng đơn giản, đó là cách sống có trách nhiệm với bản thân mình , gia đình và cả xã hội. Trong lịch sử dân tộc, có biết bao tấm gương sống đẹp sống có trách nhiệm như Hai Bà Trưng, Trần Quốc Toản, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Võ Thị Sáu,… Họ là những vị anh hùng, có lý tưởng, hoài bão, tinh thần yêu nước, dám hi sinh quên mình để bảo vệ nền độc lập cho Tổ quốc. Trong cuộc sống hiện đại, khi chiến tranh lùi xa, sống đẹp sống có trách nhiệm được thể hiện ở tình thần tương thân, tương ái, đoàn kết và sẻ chia giữa người với người.

“Về lâu về dài, chính mình sẽ định hình bản thân con người mình và cuộc sống của mình. Quá trình đó không bao giờ kết thúc cho tới khi ta chết. Rốt cuộc thì chính ta luôn phải gánh chịu mọi trách nhiệm về chính sự lựa chọn của mình.”

Đại dịch COVID-19 vừa qua đã gây thiệt hại không nhỏ đến nền kinh tế thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh khó khăn đó, điều làm chúng ta ấm lòng chính là những “vòng tay” nồng nhiệt, thể hiện truyền thống “lá lành đùm lá rách” truyền thống của dân tộc. Chính phủ, nhà nước đã tạo điều kiện để đón các công dân từ nước ngoài về quê hương, với phương châm “không để một ai bị bỏ lại phía sau trong cuộc chiến chống COVID-19”. Giữa tình cảnh hàng chục, hàng nghìn hoat động kinh tế đóng cửa, khiến người dân lao động thất nghiệp, ta vẫn thấy những cánh tay của các mạnh thường quân dang rộng, phát gạo, thực phẫm miễn phí cho người khó khăn… Đó là những nét đẹp để lại dấu ấn trong lòng người dân Việt Nam lẫn bạn bè quốc tế, tạo nên niềm tự hào dân tộc. Nói đi cũng phải nói lại, bên cạnh những việc làm tốt đẹp trên, có không ít bộ phận, cá nhân vì ích kỉ mà làm trái luân lý, đạo đức. Cũng trong tình hình rối ren của dịch bệnh, nhiều chủ tiệm kinh doanh các thiết bị y tế lợi dụng thời cơ trục lợi như nâng mức giá khẩu trang, dung dịch rửa tay,…Giả vờ khó khăn để kiếm chác, tranh dành với những hoàn cảnh khó khăn. Sống đẹp sống có trách nhiệm là điều tốt, đáng được tuyên dương còn ngược lại, sống ích kỷ, tiểu nhân là hành động đáng lên án. Lâu dần, những thói quen xấu sẽ trở thành mầm bệnh, sinh ra nhiều tệ nạn xã hội. Để sống đẹp sống có trách nhiệm không phải chỉ ngày một, ngày hai mà là cả một quá trình tu dưỡng, thay đổi, nhìn cuộc sống tích cực. Biết tránh xa, lên án những hành động xấu, nhân rộng tấm lòng nhân ái, lành mạnh trong suy nghĩ và hành động mới có thể hướng đến sự sống đẹp sống có trách nhiệm. Là học sinh, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, cần phải biết dặn mình, chăm chỉ học tập, noi gương những tấm gương tốt để dặn lòng cố gắng. Ngay từ bây giờ và ngay lúc này, bản thân cần chăm chỉ học tập, biết yêu thương và sống có trách nhiệm.

Dòng đời-Đinh Văn Nhã

Dòng đời lúc nổi lúc chìm

Lúc phiêu dạt, lúc có mình không ta

Lúc đời ngoạn mục thăng hoa

Lúc cay, lúc đắng, lúc xa, lúc gần

Lúc thắng, lúc bại, khổ thân!

Lại có lúc sang đúng chiều chiều sai

Ngày mai lại đúng

 

Có lúc nằm mơ mong thoát kiếp dại khờ

Lại có lúc không biết sống đến mai

Mà dành củ khoai đến mốt

Khi vinh, khi nhục nên phải biết sống căn cơ

Như âm dương nghịch cảnh đợi chờ

 

Cho nên muốn trọn kiếp người

Phải tu thân tích đức, phải nuôi chí bền

Khổ công rèn luyện mới nên

Dòng đời hết đục trong liền mênh mông.

Trôi vào bất tận biển Đông

Dòng đời sáng mãi trong ngần vinh quang!

Sống đẹp sống có trách nhiệm

“Việc sẵn sàng nhận lấy trách nhiệm của cuộc đời mình chính là điểm xuất phát của lòng tự trọng”

Xã hội không chỉ có một người. Khi xuất hiện nhiều người, người ta bắt đầu phải hình thành trách nhiệm với nhau, với cái chung. Nếu mọi người ai cũng thích thể hiện cá nhân nhưng lại trốn tránh trách nhiệm cá nhân thì đó là nghịch lý không thể chấp nhận.

Xã hội không chỉ có một người. Khi xuất hiện nhiều người, người ta bắt đầu phải hình thành trách nhiệm với nhau, với cái chung. Nếu mọi người ai cũng thích thể hiện cá nhân nhưng lại trốn tránh trách nhiệm cá nhân thì đó là nghịch lý không thể chấp nhận.

“Ta hoàn toàn chịu trách nhiệm về tất cả con người mình hiện tại, tất cả mọi thứ ta có và tất cả những gì mình sẽ trở thành.”

Cần có trách nhiệm ?

Giả sử nếu một ngày đẹp trời nào đó, tinh thần trách nhiệm của loài người bị mất đi, hãy hình dung một viễn cảnh của xã hội: Con người không biết mình sống để làm gì. Sống lang thang, bơ vơ, vô định. Tất nhiên, lúc đó không còn là sống mà chỉ là tồn tại. Con người sẽ vui chơi ăn uống vô độ, hủy hoại sức khỏe bản thân. Con người sẽ chây lười, chẳng làm gì để giữ gìn bản thân và phát triển bản thân. Thiếu tính trách nhiệm, con người đánh mất chính mình.

Lúc đó, cha mẹ chẳng cần nuôi con, sống chết mặc bay. Con cái cũng chẳng thèm quan tâm cha mẹ, mặc kệ đấng sinh thành. Ông bà bị bỏ rơi cho đến chết. Anh chị em thân ai nấy lo, mạnh ai nấy sống, chẳng phụ giúp gì nhau. Vợ với chồng không cần nghĩ cho nhau, chẳng cần sống chi cho tròn chữ nghĩa. Thiếu tính trách nhiệm, gia đình hoàn toàn đổ vỡ.

Ra đường cái gì của chung xem như không cần gìn giữ. Pháp luật sẽ là con số không. Chẳng còn sự giúp đỡ, chẳng còn quyên góp vì đồng bào ruột thịt, chẳng còn chiến dịch tình nguyện... Mất đi trách nhiệm, xã hội sẽ là một xã hội vô cảm.

“Cuộc sống là một món quà, và nó cho ta đặc ân, cơ hội, và trách nhiệm trao tặng lại điều gì đó bằng cách trở nên lớn lao hơn”

Vì sao ta hay thiếu trách nhiệm ?

Trách nhiệm đồng nghĩa với nguy cơ mình bị tổn thất một điều gì đó. Nếu nói dối, làm sai, gây hại... thì khi nhận trách nhiệm về mình, ta sẽ bị tổn thất danh dự, tổn thất thời gian khắc phục, tổn thất niềm tin, mất chức, phải bồi thường hoặc chịu một hình phạt nào đó.

Không ai muốn mình bị tổn thất, vì thế nhu cầu an toàn trong mỗi con người khiến họ tìm cách trốn tránh trách nhiệm cá nhân và đùn đẩy nó cho người khác mà tốt nhất là cho tập thể. Vì tập thể sai thì có nghĩa là không ai sai cả, hoặc cái sai đó sẽ được chan đều và tất nhiên trách nhiệm của mình sẽ nhẹ đi đáng kể.

Tôi phạm luật vì ai cũng làm như thế cả, tôi không làm thì sẽ bị thua thiệt. Tôi không có mục đích sống vì chẳng ai cho tôi mục đích. Tôi bị cám dỗ vì xã hội có quá nhiều thứ xấu xa. Tôi học tệ vì thầy cô, vì tôi không đủ điều kiện. Tôi vượt đèn đỏ vì hoàn cảnh bắt buộc. Tôi xấu xa thế này là bởi gia đình...

“Tự do đòi hỏi rất nhiều ở mỗi người. Đi cùng với tự do là trách nhiệm. Với người không sẵn sàng trưởng thành, người không muốn mang sức nặng của chính mình, đây là một viễn cảnh đáng sợ.”

Hãy đánh thức trách nhiệm với bản thân mình - với gia đình - với xã hội bắt đầu bằng cảm xúc xấu hổ và hành động tự nhận lỗi về mình trước khi đùn đẩy. Hiện tại, điều gì đang khiến chúng ta xấu hổ với chính mình? Điều gì khiến chúng ta hổ thẹn với gia đình và xã hội?

Không dừng lại ở đó, muốn sống tốt - sống thành công, muốn giúp đỡ gia đình, muốn cống hiến cho xã hội... không phải chỉ có tinh thần trách nhiệm cao thôi là đủ, mà còn phải tích hợp kỹ năng cần thiết thì mới trở thành một người có trách nhiệm được.

Có trách nhiệm chứ đừng trách móc. Sống trách nhiệm sẽ được bổ nhiệm. Sống vì mọi người, chúng ta mới không giống đười ươi!

“Trách nhiệm lớn lao đòi hỏi đức hạnh lớn lao”

Mỗi chúng ta sinh ra và lớn lên ai mà không có ước mơ, hoài bão cho riêng mình. Có thế đó chỉ là những nhu cầu bình thường trong sinh hoạt hằng ngày. Nhưng cũng có thể là những khát vọng cuộc sống, vững niềm tin và có lý tưởng sống tốt đẹp. Xã hội luôn muốn hướng con người đến một lối sống đẹp sống có trách nhiệm, văn minh, thân thiện, hòa động trong tập thể và cộng đồng. Lối sống đẹp sống có trách nhiệm được xem là một tiêu chuẩn đạo đức chung là thước đo đánh giá nhân cách của mỗi người trong xã hội, đang được định hướng được áp dụng rộng rãi trong quá trình giáo dục từ gia đình đến nhà trường để góp phần tạo nên một đất nước văn minh, tiến bộ.

“Khi sống có trách nhiệm tức là ta đang giúp cho cuộc sống của mình và của nhiều người khác trong xã hội trở nên tốt hơn.”

Trước hết chúng ta phải hiểu được thế nào là sống đẹp? “ Sống đẹp” chỉ là hai từ ngắn gọn, đơn giản là thế những hàm nghĩa mang lại không hề giản đơn. Không phải ai trong chúng ta đã hiểu hết được khái niệm hàm ý bao quát của nó. Sống đẹp sống có trách nhiệm trước tiên là sống biết yêu thương, quan tâm, chia sẻ, chăm sóc, đồng cảm và rộng lòng vị tha với mọi người xung quanh, không phân biệt đối xử giàu nghèo, miệt thị người có hoàn cảnh có khăn, không có thái độ tự cao, tự đại.

Sống đẹp sống có trách nhiệm là người luôn có mục tiêu, kế hoạch, luôn có ước mơ, khát vọng và lý tưởng sống rõ ràng. Sống đẹp sống có trách nhiệm là người có ý chí, nghị lực và vươn lên trong cuộc sống, sống dũng cảm, bản lĩnh vượt qua mọi gian nan thử thách của cuộc đời để chắp cánh ước mơ bay cao bay xa. Sống đẹp sống có trách nhiệm là sống yêu thương, trân trọng, sẻ chia với mọi người, trân trọng những gì mình có, đồng thời cũng biết căm ghét, lên án, phê phán những điều sai trái, những tội ác và bảo vệ chính nghĩa và lẽ phải.

“Hãy tự chịu trách nhiệm cho những lời mình nói. Chú ý về ý nghĩa của những lời mình nói để không làm tổn thương ai đó, sau lại phải ân hận!”

Tinh thần trách nhiệm là một trong những phẩm chất đáng quý của con người. Vậy tinh thần trách nhiệm là gì? Đó chính là ý thức thực hiện tốt nghĩa vụ, công việc của bản thân, không ỷ lại, dựa dẫm hay đùn đẩy trách nhiệm cho người khác. Trong công việc và cả cuộc sống, tinh thần trách nhiệm chiếm một vai trò vô cùng quan trọng. Nó là nguồn động lực thúc đẩy ta nỗ lực và hoàn thiện bản thân, nâng cao các kỹ năng giải quyết tình huống cũng như trình độ chuyên môn. Đồng thời, nhờ có phẩm chất này, ta có thể chiếm được lòng tin, sự tôn trọng và yêu quý từ bạn bè, đồng nghiệp và những người xung quanh, từ đó dễ dàng vươn tới thành công hơn. Trong thời đại 4. 0 là nơi của sự kết nối và truyền tải, nếu ta không muốn dễ dàng mất điểm trước mọi người một cách công khai nhanh chóng, thì chính mình đã dám làm thì cần phải có can đảm chịu trách nhiệm trước điều đó. Vì vậy việc ta cần làm chính là xây dựng tinh thần trách nhiệm từ những điều nhỏ nhất: tự hoàn thành bài tập, tuân thủ nội quy nhà trường, luật an toàn giao thông, dũng cảm nhận và sửa lỗi khi phạm sai lầm… Bởi khi ta biết chấp nhận trách nhiệm cho hành động của bản thân thì có lẽ đó cũng là lúc con người ta bắt đầu trưởng thành.

“Hãy sống có trách nhiệm với chính mình, với cuộc đời của chính mình. Đừng sống buông thả, vô trách nhiệm để những người xung quanh phải ghét bỏ.”

Một người sống đẹp sống có trách nhiệm có thể biểu hiện ở nhiều góc độc khía cạnh, ở trên nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng đều có những điểm chung là luôn có ước mơ, hoài bão và lý tưởng tốt đẹp. Ước mơ đó dù nhỏ hay lớn, dù bình thường hay cao sang thì cũng trải qua sự nỗ lực phấn đấu không ngừng để đạt được những mục tiêu vạch đích đã đặt ra, chạm tới ước mơ. Lối sống đẹp sống có trách nhiệm thể hiện cả quá trình mỗi cá nhân tu dưỡng đạo đức, nhân cách, thể hiện lòng nhân hậu, bác ái, có lòng vị tha, sự khoan dung đối với những sai lầm của người khác.  Những biểu hiện trong thực tế cuộc sống xã hội hiện nay về lối sống cao đẹp: chẳng hạn như hoạt động thiện nguyện, quyên góp quỹ vacxin Covid-19, giúp đỡ đồng bào thiên tai lũ lụt ở các tỉnh miền Trung, những nạn nhân chất độc màu da cam do chịu hậu quả của chiến tranh,… Sống đẹp sống có trách nhiệm đơn giản là cách ứng xử lịch sự, hòa đồng thân thiện với mọi người xung quanh. Một người có lối sống đẹp sống có trách nhiệm không những cố gắng tu dưỡng đạo đức, tuân theo các chuẩn mực xã hội mà còn phải nghiêm túc chấp hành pháp luật, là một công dân tốt có ích cho xã hội, thể hiện lòng yêu nước tha thiết, sẵn sàng ra đi khi Tổ quốc gọi tên. Người có lối sống đẹp sống có trách nhiệm là một người có lối sống văn minh, ngay thẳng, không bị cám dỗ bởi những giá trị tầm thường, những thói hư tật xấu, luôn biết cân bằng cuộc sống cá nhân, có kế hoạch rõ ràng, đặt lợi ích của tập thể lên trên nhu cầu của cá nhân, luôn có ý chí phấn đấu, vươn lên không mặc cảm, tự ti về hoàn cảnh của bản thân, tự tin bình tĩnh trong mọi trường hợp.

“Vẻ đẹp bắt đầu từ thời điểm ta quyết định là chính mình.”

Trong xã hội hiện tại nhiều tấm gương sống đẹp mà chúng ta cần phải học hỏi và noi theo. Câu chuyện vợ chồng anh Vũ Công Tuấn lại cùng nhau vi vu đi hết những nơi mà họ muốn đến và điểm mà họ để lại ấn tượng trong mắt mọi người xung quanh và lan tỏa khắp xã hội đó là ở bất cứ nào anh chị đến đều hành động làm sạch môi trường. Anh chị từng chia sẻ “Dọn rác không phải là vấn đề khó nhưng khi dọn xong, làm sao để không phải dọn đi dọn lại mãi như vậy?, đó là trăn trở của đôi vợ chồng trẻ trong những lần vừa hưởng tuần trăng mật vừa làm sạch môi trường”. Trong lần đi du lịch anh chị có ghé chơi ở con suối trong rừng Đà Lạt. Một số người đến đây cắm trại và xả rác ở đó, do hẻo lánh nên có lẽ cán bộ môi trường dọn không xuể. Khi thấy suối đẹp mà trên bờ nhiều rác anh chị đã kêu gọi bạn bè mình cùng làm sạch môi trường. Dọn rác vừa vui vì khi đó nhìn quang cảnh thiên nhiên tươi đẹp sạch sẽ, vừa giúp chúng ta tập thể dục, gắn kết và có khoảng thời gian ý nghĩa bên nhau. Đây là nghĩa cử cao đẹp, thói quen giữ gìn môi trường xanh sạch đẹp. Khi chúng ta yêu thiên nhiên không có nghĩa là chỉ hưởng cái hay cái đẹp của thiên nhiên mà góp phần bảo vệ và giữ gìn. Chính vì vậy, lối sống đẹp sống có trách nhiệm cần phải duy trì và lan tỏa rộng rãi với tất cả mọi người để phát huy nếp sống đẹp như vợ chồng anh chị nhé mọi người.

“Bất cứ khi nào ta đang tạo ra vẻ đẹp xung quanh mình, ta đang phục hồi tâm hồn của chính mình.”

Bên cạnh dẫn chứng về lối sống đẹp sống có trách nhiệm trong thực tế thì trong tác phẩm văn học của nhà văn Nguyễn Thành Long truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”, nhân vật là anh thanh niên là một người có lối sống đẹp sống có trách nhiệm. Khi anh dám từ bỏ tất cả để lên đỉnh núi Yên Sơn làm việc một mình. Anh ở đó ngày này anh trồng hoa, nuôi gà, tự lo cho cuộc sống một mình. Anh đọc sách để tự bồi đắp tâm hồn mình, bổ sung tri thức, anh tự nghiên cứu. Anh sống khiêm nhường, không tự cao, anh khát khao muốn hoàn thiện bản thân mình. Những biểu hiện của nhân vật được nhà văn khắc họa đó đơn giản là những lối sống đẹp, sống lành mạnh, yên bình trong tâm hồn.

 Nhưng bên cạnh những người có lối sống đẹp, sống lành mạnh, tích cực lại có những người có lối sống tiêu cực, sống ích kỷ. Họ sống buông thả, không có mục đích, lí tưởng sống, phó mặc cho số phận, đổ lỗi mà không tự lực cố gắng. Thường những người như vậy rất dễ sa vào các tệ nạn xã hội, là mối nguy hại với cộng đồng và xã hội. Có những người lại sống ích kỉ, vụ lợi chỉ biết lo nghĩ cho những nhu cầu, lợi ích của bản thân. Khi thấy cái xấu, cái ác thì né tránh, sợ hãi, sợ bị liên lụy, không dám đối mặt sợ rắc rối và phiền hà. Bên cạnh đó tồn tại những kẻ sống vô ơn, vô cảm trước những vấn đề nan giải của xã hội, những người có số phận bất hạnh, sống thiếu trách nhiệm, thờ ơ với mọi người xung quanh.

“Ta càng ca ngợi và tán dương cuộc sống của mình, thì cuộc sống càng có nhiều thứ để ăn mừng.”

Chắc hẳn ai trong chúng ta cũng biết rằng sống đẹp sống có trách nhiệm không phải muốn là thực hiện được. Bởi vì ranh giới giữa sống đẹp và không đẹp rất mong manh. Chúng ta không thể tạo dựng nếp sống đẹp sống có trách nhiệm và duy trì một vài giờ hay vài ngày vài tháng mà sống đẹp sống có trách nhiệm được thể hiện ở sự duy trì đều đặn trong hành động, cách cư xử đối nhân xử thế của chúng ta mỗi ngày. Sống đẹp sống có trách nhiệm cần có sự rèn luyện, kiên trì, duy trì đều đặn tạo thành một thói quen hằng ngày không thể thiếu trong khẩu vị cuộc sống của mỗi cá nhân. Sống đẹp sống có trách nhiệm không khó, chỉ sợ sự lười nhát, sự e ngại và thiếu ý chí, lòng quyết tâm, không đủ bản lĩnh để thực hiện đến cùng mà dễ dàng buông xuôi, từ bỏ mà thôi.

“Cuộc sống thật ngắn ngủi, và việc biến nó thành ngọt ngào là tùy thuộc vào mình.”

Cuộc sống vốn dĩ muôn màu muôn vẻ, muôn hình vạn trạng, chúng ta đã và đang sinh sống và hoạt động dưới một cộng đồng, xã hội rộng lớn. Do đó, mỗi cá nhân lại có những điểm riêng biệt để nhận diện phân biệt lẫn nhau, điều đó thể hiện ở cái “tôi” cá nhân, ở phẩm cách đạo đức, khả năng tri thức, nền nếp, lối sống là hình dáng bên ngoài và tâm hồn ẩn chứa bên trong. Thế nhưng dù có khác biệt đến mấy đi chăng nữa thì đẹp không đơn giản là vẻ đẹp hình thức bề ngoài mà còn thể hiện qua cách đối nhân xử thế với mọi người xung quanh. Sống đẹp sống có trách nhiệm trước hết phải xuất phát từ tấm lòng nhân ái xuất phát tận đáy lòng, tình yêu quê hương đất nước, yêu thương tương trợ lẫn nhau. Tất cả tình yêu thương đó xuất phát trong trái tim nhân hậu, rộng lòng vị tha, biết thứ và biết cảm thông, sẽ chia với những người có hoàn cảnh khó khăn, bất hạnh trong cuộc sống. Khi xuất phát từ tình yêu thương thì mỗi hành động dù là nhỏ nhất cũng đầy sự quan tâm, sẽ chia, giúp đỡ giữa mọi người. Một buổi sáng đi làm thêm cho dù muộn giờ làm nhưng khi chứng kiến em bé nhỏ vì sơ ý của bố mẹ nên em chạy ra đường lộ, khi đó mình sẵn sàng dừng xe và dắt em vô làn đường an toàn và nhắc nhở bố mẹ trông cháu cẩn thận hơn vì em còn quá nhỏ việc tự ý đi ra đường là rất nguy hiểm, hoặc giúp đỡ cụ già đi qua đường, hoặc dọn sạch rác ở nơi công cộng,… Những hành động tưởng chừng nhỏ nhưng đó là những nghĩa cử cao đẹp cần được gìn giữ và lan tỏa cho tất cả mọi người.

“Tôi luôn thích nhìn vào khía cạnh lạc quan của cuộc sống, nhưng tôi đủ thực tế để biết rằng cuộc sống là một vấn đề phức tạp.”

Để xây dựng con người Việt Nam hoàn thiện về nhân cách, lối sống tốt đẹp là một công việc vừa rất cơ bản, chiến lược, rất cấp bách. Bốn giá trị lý tưởng sống là: Năng lực trí tuệ, vẻ đẹp đạo đức, bản lĩnh văn hóa đã trở thành nền tảng nhân cách vững chắc của mỗi con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Trong bối cảnh có nhiều tác động phức tạp hiện nay, truyền thống và bản lĩnh văn hoá dân tộc Việt Nam là nền tảng vững chắc để xây dựng và vun đắp, duy trì và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp trong đời sống xã hội. Như vậy, để làm được điều đó cần phải có sự đồng thuận trong nhận thức và hành động của mỗi cá nhân và cộng đồng xã hội.

“Một khi ta đã quen với cuộc sống, ta sẽ thấy ý nghĩa đầy đủ và vẻ đẹp đáng kinh ngạc của nó.”

Tóm lại, sống đẹp sống có trách nhiệm qua các thời kỳ tuy có khác nhau nhưng đều quy về cái tốt đẹp cho xã hội. Sống đẹp , sống có trách nhiệm là truyền thống quý báu của dân tộc ta nó phải được phát huy mạnh mẽ trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước. Học sinh, sinh viên ngày nay không ngừng rèn luyện, nỗ lực trong học tập, nâng cao tri thức, tu dưỡng đạo đức, luôn cố gắng vì một tương lai thành công tốt đẹp. Là một công dân Việt Nam chúng ta hãy luôn giữ vững niềm tin, bản lĩnh, sáng suốt, dám chịu trách nhiệm trong mọi hành động của chính mình để không bị cám dỗ bởi những giá trị tầm thường nhằm góp phần tạo cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn. Sống đẹp sống có trách nhiệm trong lòng tổ quốc và nhân dân, sống đẹp sống có trách nhiệm cho hôm nay và ngày mai. Sống đẹp , sống có trách nhiệm trong cách sống, trong học tập và lao động. Chúng ta hãy nhớ sống để hiến dâng và phục vụ như Tố Hữu đã nói: “sống là cho đâu chỉ riêng mình” mọi người nhé.

“Cuộc sống không phải lúc nào cũng đẹp, nhưng đó là một chuyến đi đẹp.”