NGƯỜI SỐNG LỄ PHÉP LỄ ĐỘ

LỄ NGHĨA

(Tiên Học Lễ Hậu Học Văn)

Ngày nay lễ nghĩa ở đâu đời?

Trường học chưa nghe nhắc nhở nơi!

Vốn liếng hành trang dường nước chảy

Mảnh bằng kiến thức tựa bèo trôi

Yếu thua, phi nghĩa đây ma nợ

Mạnh được, bất nhân đó quỹ chơi

Bạo lực hằng ngày ai đạo đức…?

Hơn thua hảm hại chúng tranh ngôi!

“Tôn trọng: hãy học nó trước khi ta muốn có được nó.”

1. Lễ phép: Là thái độ tôn trọng và đúng mực của người bề dưới đối với người bề trên.Lễ phép là đức tính không thể thiếu để tạo nên nhân cách đẹp ở con người. Người biết lễ phép, khiêm nhường luôn được mọi người yêu quý và dành nhiều thiện cảm.

Lễ độ là cách cư xử đúng mực của mỗi người trong khi giao tiếp với người khác, đúng với lễ nghi dân tộc, biết coi trọng người khác trong giao tiếp. Lễ độ còn là sự tôn trọng, quý mến, niềm nở của mình đối với mọi người xung quanh.

Có thể khẳng định rằng lễ phép lễ độ là một trong những đức tính để tạo nên nhân cách đẹp ở con người. Lễ phép là tính từ chỉ thái độ tôn trọng và cư xử đúng mực của những người nhỏ tuổi đối với người lớn tuổi.

Người biết lễ phép, khiêm nhường luôn được mọi người yêu quý và dành nhiều thiện cảm. Đây là hành trang không thể thiếu trong quá trình rèn luyện đạo đức và gắn bó suốt cuộc đời chúng ta, giúp chúng ta trở thành người tử tế.

Người sống lễ độ là những người sống nhã nhặn, lịch sự với mọi người, nói lời nhỏ nhẹ trong giao tiếp, ngôn ngữ trong sáng và hành vi đúng mực.

Họ cũng là những người sống cung kính, lễ phép với người lớn tuổi, nhường nhịn, khoan dung với người nhỏ tuổi; không xúc phạm, lăng mạ danh dự hay xâm hại, bạo lực thân thể người khác.

Lễ phép lễ độ là tính từ chỉ thái độ tôn trọng và đúng mực của người bề dưới đối với người bề trên. Chúng ta vẫn hay được nghe người lớn tuổi dành lời khen cho con trẻ rằng chúng rất lễ phép. Điều ấy chứng tỏ những đứa trẻ ấy rất ngoan ngoãn, nghe lời và biết dành sự tôn trọng cho người lớn tuổi hơn.

Lễ phép lễ độ là đức tính không thể thiếu để tạo nên nhân cách đẹp ở con người. Người biết lễ phép, khiêm nhường luôn được mọi người yêu quý và dành nhiều thiện cảm. Nó là hành trang không thể thiếu nếu chúng ta muốn trở thành người tử tế. Ông cha ta từ lâu đã luôn đề cao đức tính này, vậy nên mới có câu “Tiên học lễ, hậu học văn”: ý nói con người ta phải học cách rèn luyện tính lễ phép, phải học cách làm người trước khi học văn hóa.

Đức tính này cần được rèn luyện từ khi chúng ta còn nhỏ để nó trở thành hành trang gắn bó suốt cuộc đời chúng ta. Nếu chúng ta đang là một người cha, người mẹ thì chắc hẳn mình cũng hiểu được tầm quan trọng của việc dạy cho con trẻ biết lễ phép với người xung quanh.

Ông bà ta thường dạy: “Học ăn, học nói, học gói, học mở”. Trong đó, ăn nói tưởng là việc đơn giản nhưng kỳ thực, ăn nói như thế nào cho lễ phép lại là việc đòi hỏi phải đặt tâm tu dưỡng. Trên đời này, giao tiếp là lễ nghi dễ làm nhất, nhưng cũng lại dễ phạm phải sai lầm nhất.

Có một số người ngày nay cho rằng chỉ cần con cái có thành tích học tập tốt thì cha mẹ cũng không cần phải quản chuyện khác. Nhưng kỳ thực đối với bất kỳ ai, đặc biệt là trẻ nhỏ, thì thói quen là rất quan trọng, nó sẽ hình thành nên tính cách.

Từ thực tế mà xét, không ai yêu thích một đứa trẻ vô lễ cả, bởi vì trên thế giới này, tình yêu thương đều không phải là vô duyên vô cớ. Văn hóa người Phương Đông nói chung thường không muốn thổ lộ hết những gì mình nghĩ, thấy trẻ không lễ phép nhưng cũng nói giảm nói tránh đi. Dần dần do không chú trọng lễ nghi, cũng không bị ai phê bình nhắc nhở nên trẻ càng ngày càng trở nên yếu kém trong giao tiếp.

Nhưng xét cho cùng, dù là thời xưa hay thời nay thì việc giáo dục, dạy bảo con trở thành người lễ phép là một việc tối quan trọng. Một đứa trẻ thiếu lễ phép thì cánh cửa thế giới này sẽ đóng lại trước mặt chúng. Cho dù sau này khi lớn lên, trẻ có một tấm bằng tốt và một thân thể khỏe mạnh, nhưng bởi vì không biết lễ phép, trẻ cũng sẽ khó mà tiến lên được.

Trước đây Ngọc Minh có một người bạn là giáo viên âm nhạc được nhận vào một trường tư lớn nổi tiếng. Đợt ấy có bốn người cùng thi tuyển vào nhưng trường chỉ có thể nhận được ba người. Kỹ thuật đàn, hát của cô ấy là tốt nhất trong ba người, nhưng ba tháng sau cô lại là người duy nhất bị cho nghỉ việc. Cô cảm thấy vô cùng oan uổng, bất bình.

Sau này người quản lý nhân sự của trường trong lúc uống cà phê nói chuyện đã thổ lộ: “Trường học không nhận cô, không phải cô không xuất sắc mà là vì cô không biết lễ phép!”

Cô ấy hiện giờ đã lập ra một tập đoàn giáo dục, nhưng cô luôn kể với chúng tôi câu chuyện cũ ấy. Cô nói rằng: “Khi ấy tôi còn trẻ, hết sức ngông cuồng và cũng không chào hỏi một ai. Cả ngày, tôi đều là ngẩng đầu đi đường, vùi đầu làm việc. Tôi luôn nghĩ: Mình là một người có tài, đâu cần phải để ý ai! Hiện giờ tôi mới hiểu được rằng, bạn không để ý đến thế giới thì thế giới cũng sẽ không để ý đến bạn.”

Ngọc Minh đã từng dạy kèm văn cho một em học sinh. Bởi vì cả thày và trò đều sống ở gần nhau nên chúng tôi thường xuyên gặp nhau trên đường. Em chưa bao giờ chủ động chào và hỏi chuyện tôi. Tôi nghĩ rằng cô bé thẹn thùng, ngại ngần nên không chủ động. Vì thế, tôi luôn chủ động: “Thày chào con!”, “Con ăn cơm chưa?”, “Đi chơi vui vẻ nha…”

Có một lần mới thi xong, tôi lại gặp cả gia đình em học sinh đi bộ ở công viên gần khu chúng tôi ở. Mẹ của em vừa nhìn thấy tôi liền chạy đến kéo tôi lại và hỏi han chuyện thi cử. Còn hai cha con vẫn coi như không nhìn thấy tôi, mải mê nói chuyện phiếm. Kỳ thực, so với một đứa trẻ không lễ phép thì việc cha mẹ “quá hồn nhiên” còn đáng sợ hơn! Tôi nghĩ lời chào hỏi nhau phải quan trọng gấp hàng trăm vạn lần chuyện thi cử chứ? Mặc dù một đứa trẻ có điểm số cao, đạt tiêu chuẩn đi nữa nhưng nếu không biết lễ phép thì cuộc đời cũng không đạt chuẩn được.

Có một lần nhà trường thông báo ngày mai có bão, thì một em học sinh gửi cho tôi tin nhắn gọn lỏn: “Ngày mai không học?” Tôi gửi tin trả lời nhưng cảm giác trong cổ họng như có gì đó nghẹn lại. Một lần tôi đang giảng bài thì nhận được một tin nhắn: “Còn chưa tan học sao?” của một phụ huynh. Cho dù người gửi tin nhắn là một em học sinh ngây thơ hay là cha mẹ trưởng thành thì nói thêm một từ cho có chủ ngữ khó khăn đến vậy sao?

Lễ phép là một thói quen trọng đại trong đời người. Trẻ em có thể dạy được nhưng nếu là cha mẹ thì phải làm sao đây? Người ta nói rằng, đằng sau mỗi đứa trẻ ưu tú đều là cha mẹ biết dạy dỗ. Vì thế, cha mẹ nhất định phải là tấm gương sáng cho con học tập, noi theo.

“Sự tôn trọng là món quà dành cho những người xứng đáng chứ không phải cho những người đòi hỏi nó.”

Thế Nào Là Lễ Phép?

Nguyên tắc giáo dục của người Việt Nam khởi đầu từ câu châm ngôn “Tiên học lễ, hậu học văn”, nghĩa là một người phải học cách cư xử với người chung quanh trước khi học chữ nghĩa. Việc đặt lễ phép trước học thuật nhằm nhấn mạnh vai trò quan trọng nhất của giáo dục là đào tạo một người tốt trước một người giỏi. Từ nguyên tắc này, chuyện lễ phép thường là bài học đầu tiên mà các bậc cha mẹ dạy cho con cái, ngay từ lúc bắt đầu biết nói. Vì thế một người lễ phép thường được đánh giá là một người có giáo dục.

“Khó mà biết lẽ biết lời

Biết ăn biết ở hơn người giàu sang.”

2.Biểu hiện của Lễ phép Lễ Độ

- Biết “dạ, thưa”; nói lời “cảm ơn”; vâng lời cha mẹ, ông bà, thầy cô; Thái độ kính trọng người trên; biết xin lỗi; biết chào hỏi khi gặp người khác;...

- Biết dạ thưa: Một người dưới nói chuyện với một người trên bao giờ cũng bắt đầu bằng dạ thưa. Khi được người trên gọi thì phải trả lời dạ và khi được sai bảo thì phải trả lời vâng. Không bao giờ câu trả lời Ừ hay OK.

- Nói lời cám ơn: Người nhỏ đối với người trên khi nhận quà, hay làm ơn bất cứ điều gì, cũng phải khoanh tay cúi đầu và nói cám ơn.

- Vâng lời cha mẹ, ông bà, thầy cô: Ở nhà phải vâng lời cha mẹ, ông bà. Ở trường phải vâng lời thầy cô. Nguyên tắc này rất quan trọng và được xem như bổn phận của một người con trong trật tự gia đình và học sinh nơi trường học.

- Thái độ kính trọng người trên: Sự kính trọng đối với người lớn tuổi hay người trên được tục ngữ Việt Nam nói đến: Kính lão đắc thọ. Bề trên ở đây không chỉ là người lớn tuổi, mà bề trên còn hàm ý là đấng bậc sinh thành dưỡng dục, những người có trách nhiệm hướng dẫn, dạy dỗ, những người đạo đức.

- Biết xin lỗi: Biết xin lỗi thể hiện sự tế nhị và quan tâm đến người khác, cũng như một hình thức rèn luyện tính khiêm nhường cho chính bản thân mình. Xin lỗi mỗi khi sai lỗi, xin lỗi mỗi khi muốn bắt đầu trao đổi một điều gì đó, xin lỗi mỗi khi bản thân thiếu xót…

- Thật thà, không nói dối: Thật thà đối với bề trên, thật thà đối với gia đình, với thầy cô, với bạn bè là bước thể hiện đầu tiên của một người tốt, có đức hạnh, có giáo dục.

- Biết chào hỏi khi gặp người khác: Chào hỏi đúng cách là một nghệ thuật trong cách cư xử của người Việt Nam, và là cánh cửa, là hành vi đầu tiên dẫn đưa một người tương tác với xã hội. Một người có được sự kính trọng của người khác hay không bắt nguồn từ điểm này.

-Thân thiện: Là có tình cảm tốt, đối xử tử tế và thân thiết với nhau.

Các biểu hiện của thân thiện: Biết niềm nở khi giao tiếp; biết cách chia sẻ, nhường nhịn đồ chơi, đồ dùng học tập, với bạn bè, em nhỏ; biết quan tâm, giúp đỡ bạn bè, em nhỏ đúng lúc, đúng chỗ; biết biểu hiện tình cảm quý mến một cách chân thành…

- Trung thực: Trung thực là luôn tôn trọng sự thật, tôn trọng chân lí, lẽ phải; sống ngay thẳng, thật thà và dũng cảm nhận lỗi khi mình mắc khuyết điểm.

- Trách nhiệm:Trách nhiệm là việc mà mỗi người phải làm và phải có ý thức đối với những việc làm đó; hay được hiểu là sự ràng buộc đối với lời nói, hành vi của mình, bảo đảm làm đúng đắn, nếu sai trái thì phải chịu phần hậu quả.

Trong cuộc sống, mỗi người giao tiếp bằng nhiều phương thức khác nhau như ngôn ngữ, cử chỉ, hành động, hay thậm chí chỉ là ánh mắt không lời. Chính vì thế từ lâu trong xã hội đã hình thành nền văn hóa ứng xử như một cách làm cho mọi người có thể cư xử văn minh với nhau hơn.Từ việc xây dựng cho mình một thói quen ứng xử có chừng mực hằng ngày thì mình sẽ rèn luyện được tính cách cho bản thân mình.

“Sự tôn trọng là một trong những biểu hiện đẹp đẽ nhất của tình yêu.”

3.Ý Nghĩa Của Lễ Phép Lễ độ

Là nền tảng thúc đẩy giáo dục, hướng tới mục tiêu xây dựng và hoàn thiện nhân cách của con người, giúp con người sống có đạo đức

Thể hiện sự trân trọng của bản thân đối với người khác. Sự trân trọng người khác thể hiện ngay lời chào hỏi. Nó giúp ta xác định rõ ràng vị trí mỗi người trong giao tiếp.

Thể hiện văn hóa và nhân cách cao đẹp của con người, luôn được mọi người yêu mến, tôn trọng và giúp đỡ thành công trong cuộc sống.

Là thứ keo kết nối chúng ta lại với nhau trong một mối thiện cảm tốt đẹp, những tình cảm tích cực khác cũng từ đó mà được sản sinh ra.

- Lễ độ lễ phép thể hiện sự tôn trọng, quý mến của mình đối với mọi người.

- Lễ độ lễ phép là biểu hiện của người có văn hoá, có đạo đức, giúp cho quan hệ giữa con người với con người trở nên tốt đẹp hơn, góp phần làm xã hội văn minh

-Luôn được người khác yêu mến, tôn trọng và giúp đỡ trong cuộc sống. Việc sống lễ độ sẽ giúp con người xây dựng một cuộc sống văn minh hơn, tốt đẹp hơn, nơi con người được tôn trọng, yêu thương. Sống lễ độ cũng góp phần giúp đạo đức của con người trở nên tốt đẹp hơn.

“Lời nói không mất tiền mua

Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.”

Tính lễ phép lễ độ của con người

Bất luận tuổi tác chúng ta để hoàn thiện bản thân và trở thành người tốt thì cần học tập, rèn luyện bản thân từng ngày. Một trong những đức tính tốt đẹp mà chúng ta cần rèn luyện cho bản thân để trở thành người tốt đó chính là tính lễ độ. Lễ độ là cách cư xử đúng mực của mỗi người với người khác; biết coi trọng người khác trong giao tiếp. Lễ độ còn là sự tôn trọng, quý mến, niềm nở của mình đối với mọi người xung quanh. Lễ độ là một đức tính tốt đẹp mà mỗi người cần có để hoàn thiện mình cũng như rèn luyện một nếp sống tốt đẹp hơn. Lễ độ là biểu hiện sâu sắc nhất của người có văn hóa, có đạo đức, giúp cho mối quan hệ giữa người với người thêm tốt đẹp hơn. Người biết lễ độ luôn được người khác yêu mến, tôn trọng và giúp đỡ trong cuộc sống. Việc sống lễ độ sẽ giúp con người xây dựng một cuộc sống văn minh hơn, tốt đẹp hơn, nơi con người được tôn trọng, yêu thương. Sống lễ độ cũng góp phần giúp đạo đức của con người trở nên tốt đẹp hơn. Người sống lễ độ là những người sống nhã nhặn, lịch sự với mọi người, nói lời nhỏ nhẹ trong giao tiếp, ngôn ngữ trong sáng và hành vi đúng mực. Họ cũng là những người sống cung kính, lễ phép với người lớn tuổi, nhường nhịn, khoan dung với người nhỏ tuổi; không xúc phạm, lăng mạ danh dự hay xâm hại, bạo lực thân thể người khác. Trong cuộc sống, vẫn còn nhiều người sống thiếu lễ độ, hợm hĩnh hơn người, tự xem mình là nhất. Lại có hành động lỗ mãng, lời nói dung tục, xem thường người khác, xúc phạm, xâm phạm, sỉ nhục người khác... Những người như thế thật đáng chê trách và cần thay đổi bản thân, sống lễ độ với mọi người. Cuộc sống quá ngắn để bỏ lỡ bất cứ giây phút nào để hoàn thiện bản thân. Hãy nỗ lực từng ngày để bản thân tốt hơn, trở nên có ích cho xã hội.

“Mỗi người trong xã hội nên là một tấm gương, không chỉ vì sự tự trọng dành cho bản thân mà còn vì sự tôn trọng đến từ người khác.”

4.Lợi ích của lễ phép lễ độ

Khi ta sống giữa đời, giữa mọi người, chúng ta thường giữ tâm cung kính, lễ phép thì chúng ta sẽ được mọi người yêu thương, chiếu cố, giúp đỡ. Khi chúng ta làm sai điều gì, mọi người sẵn lòng chỉ bảo giúp đỡ để chúng ta sửa đổi, vì thấy chúng ta tiếp nhận ý kiến của họ. Ngược lại, khi chúng ta cao quá; cao ở đây là tâm cao ngạo, không biết lễ phép cung kính mọi người, thì khi làm sai cũng không ai dám chỉ bảo, vì biết chúng ta sẽ không chịu chấp nhận ý kiến của người khác vì thấy mình là giỏi, là nhất rồi, đôi lúc còn oán thù nữa.

Nếu có lễ phép lễ độ, thì chúng ta mới có thể có được chỗ đứng trong xã hội. Ai cũng rất vui mừng khi có người khác chào hỏi mình. Cũng thế, nếu như chúng ta chịu chủ động đến chào hỏi người khác, thì người khác cũng sẽ vui mừng như vậy. Một đứa trẻ nếu như từ nhỏ vô cùng có lễ phép, thì cuộc đời của nó sẽ có được rất nhiều sự trợ giúp, sức mạnh giúp đỡ, yêu thương của nhiều người.

Trái lại, một đứa trẻ nếu như từ nhỏ vô lễ, thì cuộc đời của nó không chỉ không có tăng thêm sự trợ giúp, mà còn tăng thêm rất nhiều trở lực, chướng ngại. Bởi vì lúc nhỏ, đứa trẻ thường hay thất lễ. Đối tượng mà đứa trẻ thất lễ nếu như không có tu dưỡng, thì sẽ luôn luôn nghĩ cách muốn kiếm chuyện với nó, muốn chướng ngại cho nó. Cho nên có lễ phép sẽ giúp ích rất lớn đối với đời sống.

Từ khi còn nhỏ, chúng ta đã được dạy về cách ứng xử. Việc học ứng xử văn hóa có thể xem là việc học cả đời, không bao giờ kết thúc. Từ trẻ tới già, ai ai cũng đều cần phải học, và văn hóa ứng xử luôn luôn là trung tâm của xã hội hướng tới. Còn giới trẻ hiện nay việc ứng xử văn hóa được thể hiện như thế nào? Trong cuộc sống hàng ngày, mỗi hoàn cảnh giao tiếp của chúng ta cũng là một tình huống để chúng ta thể hiện văn hóa ứng xử trong thực tế. Có rất nhiều bạn trẻ sống tích cực, thể hiện cách ứng xử tốt, lành mạnh. Mọi hoàn cảnh đều cần có cách ứng xử khéo léo. Trong giao tiếp với người thân trong gia đình thì lễ phép, trong ứng xử với bạn bè thì vui vẻ thân thiện, đối với thầy cô thì ngoan ngoãn, ham học hỏi. Trái ngược với những bạn trẻ có một cách văn hóa ứng xử tốt thì vẫn còn một bộ phận giới trẻ gây ảnh hưởng xấu tới hình tượng giới trẻ hiện nay. Nhân vật “tôi” và nhóm bạn trong tác phẩm “Tuổi thơ tôi” của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh chỉ vì chú dế mà có cách hành xử bất lịch sự với Lợi. Tóm lại, tất cả chúng ta cần rèn luyện cách ứng xử hằng ngày để có thể trở thành một người giao tiếp thông minh, để có thể đạt được thành công trong công việc và trong cuộc sống.

“Cười người chớ vội cười lâu

Cười người hôm trước, hôm sau người cười.”

Lễ phép lễ độ là ‘bằng cấp’ không thể thiếu của mỗi người

Một nhà giáo dục từng nói: Nếu như, ở ngay hiện tại muốn biết rõ 30 năm sau con của bạn là người như thế nào, làm công việc gì và kết hôn với kiểu người nào, đạt được thành tựu gì, thuộc giai tầng nào của xã hội, bạn nên xem kỹ lại cách giáo dục con của mình để phát hiện ra những việc gì bạn làm chưa đủ, những việc nào bạn đã làm quá nhiều?

Thời gian trước, trên một trang mạng nước ngoài có đăng tải một câu chuyện kể rằng: Hôm thứ Bảy tuần trước, tôi có ăn cơm cùng với một số người bạn. Trong đó có một cặp vợ chồng dẫn theo một cậu con trai 3 tuổi đi theo. Trong bữa ăn, cậu bé này không lúc nào ngồi yên, luôn chân luôn tay nghịch và quấy. Tôi hỏi người mẹ trẻ: “Có phải hai vợ chồng ít mang con trai theo khi đi ăn bên ngoài không?”

Người mẹ trả lời: “Không phải đâu ạ, nhà em cũng thường xuyên cho con đi ăn cùng ở ngoài đấy ạ!”

Vậy có thể thấy rõ ràng rằng, cậu bé không phải thiếu cơ hội tiếp xúc với bên ngoài mà là thiếu “phép tắc” trên bàn ăn.

“Nếu người khác tôn trọng mình, hãy tôn trọng họ. Nếu họ không tôn trọng mình, vẫn cứ tôn trọng họ, đừng để hành động của người khác ảnh hưởng đến nhân cách tốt đẹp của mình. Bởi lẽ, ta chính là ta chứ không phải là một ai khác.”

Phép tắc trên bàn ăn là đến từ giáo dục gia đình

Có lần Ngọc Minh tham gia một hoạt động tập thể, có một cậu bé học cấp tiểu học, mỗi lần gắp thức ăn, muốn ăn loại thức ăn nào là cậu lại bê đĩa chuyển về trước mặt mình. Ví dụ, nếu có người đang đưa đũa ra gắp rau thì đã bị cậu bé bê chuyển đĩa rau đi rồi làm cho đôi đũa cứ lơ lửng ở trên không, rất là xấu hổ. Thức ăn thì ít mà người thì lại nhiều, cho nên có người không có thức ăn để ăn với cơm, còn cậu bé thì gắp chồng chất về bát mình, cuối cùng ăn cũng không hết đành phải bỏ đi.

Khi nói chuyện với mẹ cậu bé, mẹ cậu bé kể rất nhiều thành tích về cậu. Cậu bé học tập rất tốt, thành tích các môn đều cao, vóc dáng cao ráo đẹp trai, là lớp trưởng, tuy vậy mẹ cậu bé cũng chưa thấy hài lòng, còn muốn cho cậu bé đi học thêm ở trung tâm bên ngoài.

Chiểu theo phương pháp giáo dục ấy và tính cách của cậu bé thì liệu sau 30 năm nữa cậu bé có thể là người có địa vị, có thành tựu hay không? Chỉ e cha mẹ cậu bé không kịp thời nhận ra thì cậu sẽ bị trượt chân ngay ở hai từ “giáo dưỡng”.

“Tự trọng người lại trọng thân

Khinh đi khinh lại, như lần trôn quang.”

Lễ nghi trên bàn ăn là điều không thể thiếu

Ở giai tầng xã hội càng cao thì càng nhiều phép tắc và xã hội ngày nay cũng như vậy. Cho dù là dân chúng bình thường thì lễ phép cũng là yêu cầu tối thiểu nhất. Một người không có lễ phép, sẽ khiến người khác cảm thấy rất “chướng mắt”.

Giáo dục lễ nghi sở dĩ quan trọng là bởi vì con người có tính xã hội. Chúng ta hàng ngày đều có tiếp xúc, quan hệ với những người xung quanh mình, mà bàn ăn là nơi giao lưu quan trọng để phát triển mối quan hệ giữa người với người.

Khi chúng ta ăn cơm cùng đồng nghiệp, cùng bạn bè, cùng người nhà, trên bàn ăn nói chuyện công việc, chuyện tình cảm, phát triển quan hệ… Lớn thì có quốc yến, nhỏ thì có bữa cơm gia đình, kỳ thực dù muốn hay không thì việc ăn cơm cũng bao hàm rất nhiều ý nghĩa.

Người phương Đông rất coi trọng việc giáo dục lễ nghi đối với con trẻ. Câu nói: “Việc giáo dục trẻ chính thức là trên bàn ăn, hành vi của trẻ trên bàn ăn là thể hiện tố chất của cha mẹ” cũng không phải là nói quá. Bàn ăn là nơi xã giao quan trọng cho nên việc phải giáo dục lễ nghi cho trẻ trên bàn ăn là việc quan trọng. Cha mẹ đừng cho rằng, vì trẻ còn nhỏ nên việc này là chưa cần thiết, đợi đến lúc trẻ lớn lên có thể đi ra ngoài rồi mới giáo dưỡng thì đã là muộn rồi.

Thành tựu và địa vị mà một người đạt được là có quan hệ với rất nhiều nhân tố và giáo dưỡng là một nhân tố tuyệt đối cần phải có. Nếu như trẻ học tập gian khổ trong nhiều năm mới lấy được giấy chứng nhận hay bằng cấp này kia nhưng chỉ vì một bữa ăn mà để lại ấn tượng không tốt thì cơ hội có lẽ cũng sẽ bị mất đi. Khi ấy, với tư cách làm cha mẹ, bạn có cảm thấy hối hận vì cách đây 30 năm đã giáo dục con quá ít hay không? Văn hóa trên bàn ăn sẽ đi theo trẻ cả đời, nên các bậc cha mẹ nhất định phải chú ý đến điều này ngay từ khi con còn nhỏ bé.

“Ta không thể trao đi sự tôn trọng nếu mình không có nó. Tôn trọng bản thân và tôn trọng người khác là một lẽ tự nhiên.”

Khổng Tử giảng: Dù thế nào cũng phải giữ được lễ

Trong xã hội cổ đại, cổ nhân càng coi trọng lễ hơn. Thời xưa, “Lễ” là một phạm trù trong quy chế pháp luật và quy phạm đạo đức. Khi là phạm trù quy chế pháp luật, nó là thể hiện của chế độ chính trị xã hội, là giữ gìn kiến trúc thượng tầng và nghi thức lễ tiết trong kết giao giữa người với người.

Khi là quy phạm đạo đức, “Lễ” là tiêu chuẩn và yêu cầu của hết thảy hành vi của mọi người thuộc các tầng lớp trong xã hội.

Trong hệ thống tư tưởng của Khổng Tử, thì “Lễ” gắn liền với “Nhân”, giữa chúng không có sự tách biệt. Khổng Tử nói: “Nhân nhi bất nhân, như lễ hà?” ý nói, một người mà không có lòng nhân từ thì sao có lễ được?

Khổng Tử chủ trương dùng đức trị quốc: “Đạo chi dĩ đức, tề chi dĩ lễ”, tức là lấy đức dẫn dắt, lấy lễ để ổn định lòng dân, như vậy có thể phá bỏ được giới hạn “lễ không xuống được thường dân”.

Đến thời kỳ Chiến Quốc, Mạnh Tử lại đem “Nhân, nghĩa, lễ, trí” làm quy phạm đạo đức căn bản. Lễ là thể hiện của lòng khiêm tốn và trở thành một trong những đức hạnh được coi trọng của con người. Ông cho rằng, “lễ” là yếu tố khiến cho mỗi một người sang quý hay bần tiện, lớn hay nhỏ có được vị trí thỏa đáng của mình trong xã hội.

Trong tiến trình phát triển của lịch sử, “Lễ” luôn là quy phạm đạo đức, là chuẩn tắc của cuộc sống của con người trong xã hội. Nó có tác dụng vô cùng quan trọng trong việc tu dưỡng đạo đức tinh thần của con người.

Đồng thời, thuận theo sự biến đổi và phát triển của xã hội, “lễ” không ngừng được cấp thêm lên những nội hàm mới, không ngừng phát sinh sự điều chỉnh và biến đổi.

Trong xã hội xưa, “lễ” có tác dụng duy trì hình thái xã hội, trật tự chính trị, củng cố chế độ, điều chỉnh quy phạm và chuẩn tắc về quyền lợi, nghĩa vụ và mối quan hệ xã hội giữa người với người. Lễ đã là một trong những cội nguồn và cũng là một phần trọng yếu hình thành nên thể chế pháp luật thời xưa.

Khổng Tử cả đời dùng kinh thi lễ nhạc để giáo huấn, dạy bảo học trò của mình. Trong “Luận ngữ” có 34 chỗ Khổng Tử luận về lễ. Trong những lời luận của ông, lễ có tầm quan trọng và ảnh hưởng vô cùng to lớn.

Ông cũng cho rằng, trong tu dưỡng của con người và trong trị quốc đều không thể không có “lễ”. “Lễ” cùng với “Nhân, Nghĩa” là trung tâm, là nòng cốt của học thuyết Nho gia.

Dù là thời đại xưa hay thời đại ngày nay, người có “lễ nghĩa”, hiểu biết và tuân thủ “lễ nghĩa” vẫn luôn được coi trọng, được mọi người đề cao. Cho dù có thể họ vì giữ “lễ nghĩa” mà bị thua thiệt một chút nhưng xét cho cùng thì họ đã là người hiểu đạo lý rồi.

“Nói người phải nghĩ đến ta

Thử sờ lên gáy xem xa hay gần

Nói người phải nghĩ đến thân

Thử sờ lên gáy xem gần hay xa.”

5. Phải Thực Hành Lễ Phép Lễ Độ Thế Nào?

Lễ phép là phương cách cư xử đúng chuẩn mực đối với người khác. Vài bài học lễ phép tiêu biểu thường được áp dụng như sau đây:

Biết “dạ thưa”: Một người dưới nói chuyện với một người trên bao giờ cũng bắt đầu bằng “dạ thưa”. Một câu tục ngữ điển hình cho bài học này là “Gọi dạ bảo vâng”; khi được người trên gọi thì phải trả lời “dạ” và khi được sai bảo thì phải trả lời “vâng”. Không bao giờ câu trả lời có thể là “Ừ” hay “O.K.”;

Nói lời cám ơn: khi nhận quà hay hàm ơn bất cứ ai cũng phải khoanh tay cúi đầu và/hay nói cám ơn;

Vâng lời cha mẹ, ông bà, thầy cô: Ở nhà phải vâng lời cha mẹ, ông bà. Ở trường phải vâng lời thầy cô. Nguyên tắc này rất quan trọng và được xem như bổn phận của một người con trong trật tự gia đình và học sinh nơi trường học;

Thái độ kính trọng người trên: Sự kính trọng đối với người lớn tuổi hay người trên được thể hiện nhiều trong tục ngữ Việt Nam với câu điển hình là “Kính lão đắc thọ”. Ngoài xã hội, một người học trò sau khi thành danh trở về trường học xưa và gặp lại thầy giáo cũ vẫn phải một mực “dạ thưa” với thầy.

Biết xin lỗi: Biết xin lỗi thể hiện sự tế nhị và quan tâm đến người khác cũng như một hình thức rèn luyện tính khiêm nhường cho chính bản thân mình;

Thật thà, không nói dối: Thật thà đối với gia đình, với thầy cô, với bạn bè là bước thể hiện đầu tiên của một người tốt, có đức hạnh.

Biết chào hỏi khi gặp người khác: Chào hỏi đúng cách là một nghệ thuật trong cách cư xử của người Việt Nam và là cánh cửa dẫn một người tới với xã hội. Một người có được sự kính trọng của người khác hay không bắt nguồn từ điểm này.

Tuy nhiên, lễ phép không phải là độc quyền của người Việt Nam. Đây là những nguyên tắc giao tiếp căn bản của mọi nơi trên thế giới. Như tại một lớp học đặc biệt ở trường Thorplands, Northampton ở Anh, có một bảng in 10 câu châm ngôn như sau: dùng lời lẽ nhã nhặn, giúp đỡ người khác khi có thể, chia sẻ và xếp hàng, lắng nghe người khác, trung thực và thật thà, suy nghĩ trước khi phát biểu, ghi nhớ cách ứng xử, biết kìm nén sự nóng giận, quan tâm đến hoàn cảnh của người khác và không gian lận khi chơi và làm việc.

“Hãy theo ba chữ “T”: Tôn trọng chính mình; Tôn trọng những người khác; và Trách nhiệm với mọi hành động của mình.”

Một vài thí dụ về các hành vi lễ phép lễ độ có thể được diễn tả như sau đây:

Trong gia đình, trẻ em phải biết biết kính trên nhường dưới: dâng ông tách trà, dâng bà chén nước, giúp mẹ làm việc nhà, biết giữ yên lặng khi cần thiết cho mọi người nghỉ ngơi, không mở cửa mạnh tay, không nghịch phá lúc anh chị đang học, v.v.

Với trường hợp khi có khách đến nhà: trẻ em phải biết chào hỏi, biết rót nước mời khách. Khi khách nói chuyện, trẻ em không ngắt ngang lời khách, không được xen vào chuyện của người trên.

Với ý nghĩa và nội dung của lễ phép thì hẳn lễ phép không phải là những quy tắc hành xử bề ngoài mà là một trong những phương cách rèn luyện của một người tốt, có đức hạnh. Hành xử một cách lễ phép rõ ràng là phương tiện để giúp một người trở nên tốt và có nhân đức. Bởi thế, lễ phép là điều cần học và áp dụng vào cuộc sống. Còn hơn thế nữa, lễ phép phải đi đầu như câu “Tiên học lễ, hậu học văn”.

“Chim khôn kêu tiếng rảnh rang

Người khôn nói tiếng dịu dàng dễ nghe.”

Bài học lễ phép

Ngay từ thuở còn thơ, khi con trẻ bắt đầu học nói, hầu hết mọi người đều dạy trẻ những câu “Con ạ mẹ nào”. Đó chính là bài học đầu tiên về lễ phép.

Nghe thật đơn giản, nhưng điều đó rất quan trọng trong hình thành cho trẻ những kỹ năng ứng xử cần thiết khi lớn lên.

Nhiều người với suy nghĩ trẻ con thường không biết gì, nên khi trẻ có thái độ không ngoan, thậm chí hỗn với người lớn thì cũng bỏ qua mà không uốn nắn trẻ ngay. Không ít người có lối sống quá hiện đại lại cho rằng, việc mời chào, thưa gửi là “mất thời gian”. Nhưng thực tế việc giáo dục để trẻ biết vâng lời, lễ phép và cư xử đúng mực là điều vô cùng cần thiết, vì một khi cách cư xử không tốt của trẻ trở thành thói quen sẽ rất khó khăn trong việc uốn nắn. Nhiều chuyên gia tâm lý khẳng định, dạy trẻ những kỹ năng giao tiếp cần thiết sẽ giúp trẻ biết cách cư xử lịch sự và cũng là hình thành đức tính tốt cho bé sau này. Bởi thế, ngay từ nhỏ, bố mẹ hãy dạy bé biết nói “dạ, thưa” mỗi khi trả lời câu hỏi của người lớn, vừa lễ phép lại vừa dễ nhớ như “dạ có, dạ không…”. Trẻ không thể tiếp thu quá nhiều bài học, bởi vậy không nên bắt trẻ phải ghi nhớ quá nhiều quy tắc. Ban đầu, nên dạy con biết khoanh tay và chào hỏi người lớn khi đưa bé đến chơi nhà ai đó. Sau đó, theo lứa tuổi và khả năng nhận thức mà cha mẹ hướng dẫn trẻ những bài học khác. Hãy nói cho trẻ biết những “lợi ích” của việc ngoan ngoãn như trẻ sẽ được nhiều người yêu quý, được khen, thậm chí có thể được quà. Và cũng cần cương quyết, nghiêm khắc khi trẻ có thái độ hỗn láo hoặc vô lễ.

Điều quan trọng hơn cả là bố mẹ cần chú ý đến thái độ của chính mình khi trò chuyện hoặc trong cách ứng xử với trẻ. Trẻ sẽ quan sát và học hỏi từ bố mẹ rất nhiều thứ như một hình mẫu để noi theo. Một người đã chia sẻ câu chuyện của mình như một bài học trong việc giáo dục lễ phép cho trẻ. Gia đình anh hiện nay sống chung có ba thế hệ, gồm ông bà nội, hai vợ chồng và một đứa con. Khi nói chuyện với bố mẹ, anh đều một điều thưa bố mẹ, hai điều dạ con đã biết. Dù là người trong nhà không phải khách sáo, nhưng anh vẫn lễ phép bưng nước bằng hai tay, mời bố mẹ uống nước hoặc khi làm điều gì cảm thấy mắc lỗi anh đều tỏ thái độ hối lỗi và xin lỗi bố mẹ. Có một lần anh vô tình làm nước đổ vào mẹ, anh vội nói “con xin lỗi mẹ”. Con trai anh đứng cạnh nghe được liền nói: “Bà ơi bố cháu ngoan nhỉ, lớn thế rồi mà cũng phải xin lỗi bà”. Anh quay sang con mỉm cười. Anh biết rằng cách ứng xử của mình sẽ là một tấm gương tốt cho con. Bởi trẻ thường rất hay để ý người lớn làm và nói, nếu như anh không có thái độ lễ phép này thì con anh nhìn vào sẽ có cái nhìn nhận không tốt về bố. Điều này cũng là cách gián tiếp để dạy con trẻ biết lễ phép với người lớn, tạo nên những kỹ năng ứng xử tốt và phù hợp trong cuộc sống.

“Nếu chúng ta đánh mất tình thương và tôn trọng lẫn nhau, đây là lý do tại sao cuối cùng chúng ta phải chết.”

Lịch sự, lễ phép chính là giấy thông hành quan trọng nhất trong cuộc đời

Hầu như trẻ em không nhận ra được những hành vi bất lịch sự của chúng, như việc ngắt lời người khác, ngoáy mũi hay cười phá lên giữa chốn đông người… Trong cuộc sống bề bộn hàng ngày, nhiều bậc phụ huynh không có nhiều thời gian để dạy dỗ con cái, nên đôi khi thường bỏ qua những hành vi này. Có câu châm ngôn: “Một lỗ hổng có thể đắm chìm con thuyền lớn”. Vậy nên, nếu có thể chỉ bảo chúng một cách từ từ, bắt đầu từ những lễ nghĩa đơn giản nhất, bạn có thể giáo dục con mình trở thành những đứa trẻ lịch sự, lễ phép.

“Tìm vàng, tìm bạc dễ tìm

Tìm câu nhân nghĩa khó tìm người ơi!

Kim vàng, ai nỡ uốn câu

Khi không ai nỡ nói nhau nặng lời​.”

Tầm quan trọng của những lời chào hỏi

Cháu Ngọc Minh đang là học sinh trung học nhưng tôi chưa bao giờ thấy cháu quan tâm tới việc chào hỏi người khác. Vào một buổi cắm trại mùa hè, mẹ cháu bảo với tôi: “Ông à, những người ở ban tổ chức cắm trại không có quan tâm đến con cháu.” Tôi liền nói với cháu ấy: “Thế ư, tại sao cháu không nghĩ là vì con cháu không biết cách hoà đồng với ban tổ chức?” Cháu suy ngẫm về điều này và đã hiểu ra được vấn đề. Sau này, khi chúng tôi gặp lại nhau, con trai cháu ấy đã chào hỏi tôi rất thân thiện và lễ phép.

Kì thực, rất ít khi người ngoài cuộc chỉ cho chúng ta rằng con mình vô lễ, chỉ có bố mẹ mới có thể nhận ra, dạy dỗ và giáo dục con mình. Khi Ngọc Minh còn nhỏ, tôi cũng không có lễ phép, nhưng nhờ mẹ dạy bảo, tôi đã bỏ đi các thói xấu của mình. Bà dạy tôi khi gặp người khác thì phải mỉm cười và chào hỏi, đặc biệt là với người lớn tuổi.

Thực tế, lễ phép mới là giấy thông hành quan trọng nhất của cuộc đời con trẻ

“Những tương quan tốt đẹp nhất được xây dựng trên tin tưởng và tôn trọng lẫn nhau.”

Hành xử lễ độ là chìa khoá để thành công

Vào một ngày họp lớp sau bao năm xa cách, một người bạn bảo với tôi: “Đứa con này của tôi nó không bao giờ chào hỏi người khác, nhưng thành tích học tập của nó rất tốt, nên tôi cũng không bận tâm quản nó”. Điều đó cho thấy ông bố này không hiểu sự lễ phép không nhất thiết là đi cùng với sự thông minh.

Thực ra, cư xử lễ độ mới là điều quan trọng hơn cả trong cuộc sống này. Cả thế giới này sẽ rời xa mình nếu chúng ta không có cách hành xử đúng đắn. Chẳng hạn khi tới một hội nghị, ta sẽ rất khó để bước vào nếu không có cách cư xử lễ độ, cho dù mình có bằng cấp và kĩ thuật cao đến đâu.

“Vay chín thì trả cả mười

Phòng khi túng lỡ có người cho vay.”

Không có cách cư xử đúng đắn, mình sẽ gặp nhiều trở ngại

Ngọc Minh từng dạy một học sinh nữ trong môn tiếng Việt. Chúng tôi sống trong cùng một khu phố và tôi thường gặp cô bé trong công viên gần nhà, nhưng em chưa bao giờ chủ động chào tôi lần nào.

Một hôm, sau kì thi cuối kì, tôi gặp gia đình cô bé ở bên ngoài phòng thi. Mẹ em hỏi tôi về điểm số. Như thường lệ, con bé cũng không chào hỏi khi chúng tôi gặp mặt. Tôi tự nghĩ, ít nhất em cũng nên biết phải chào hỏi người đã dạy của mình một tiếng chứ. Ngay cả khi cô bé có điểm số cao, mà không có cư xử đúng mực, thì em cũng sẽ gặp nhiều trở ngại trong cuộc sống.

Ngọc Minh có một người bạn là giáo viên dạy nhạc. Cô ấy kể với tôi về chuyện cô không được nhận vào thực tập ở trường tư thục Vũng Tàu. Kĩ năng chơi piano và ca hát của cô rất tốt, là người đứng đầu trong những người tham gia nhưng cô đã không được chọn. Cô ấy cảm thấy thật không công bằng, cho đến khi có người bảo với cô ấy: “Trường học không nhận cô không phải vì cô không có tài năng, mà là vì cô không có tư cách.”

Sau đó, cô đã lập một trường mẫu giáo ở Vũng Tàu. Mỗi lần nghĩ về sự việc ấy, cô tự cười với bản thân:“Lúc đó tôi còn nhỏ và không hiểu biết. Tôi không bao giờ hỏi đáp những người khác, đi lủi thủi một mình, và làm mọi việc cứ như mình là giỏi lắm, tôi cũng không quan tâm tới người khác. Bây giờ, tôi đã hiểu rằng nếu bạn không quan tâm đến người khác thì người khác cũng sẽ không quan tâm đến bạn.”

Để có được cách cư xử đúng đắn, chúng ta cần phải dạy trẻ từ từ cho đến khi những cách hành xử này trở thành thói quen của trẻ. Việc học hỏi lễ phép cũng sẽ giúp trẻ biết tôn trọng và biết quan tâm đến suy nghĩ của những người khác. Con bạn cũng sẽ tự tin hơn khi chúng biết được điều gì nên làm và điều gì không nên làm.

Ai trong chúng ta khi sinh ra cũng đều phải học hỏi rất nhiều kiến thức trong cuộc sống để hoàn thiện mình trong mọi mặt. Trong đó, cách ứng xử là điều vô cùng quan trọng, nó thể hiện con người chúng ta có phải là người có tri thức, được người khác tôn trọng và kính nể cũng do cách cư xử của con người mà ra. Cách cư xử được thể hiện ra bên ngoài bằng những lời nói hành động, cử chỉ, thái độ của chúng ta với những người xung quanh. Nó thể hiện hành vi trong giao tiếp. Thông qua cách cư xử trong giao tiếp con người ta có thể đoán được tính cách, đạo đức lối sống của một con người. Từ đó, có thể có những cái nhìn thiện cảm hoặc không thiện cảm với một ai đó. Tuy nhiên, trong cuộc sống cũng không ít người chưa biết cách ứng xử, khi có tiền thì tỏ thái độ hách dịch, trịch thượng, vào một quán ăn thì quát nạt người phục vụ, rồi tỏ vẻ ta đây có tiền là khách vip phải cung phụng chu đáo. Bởi họ luôn nghĩ người có tiền là người có quyền. Nhiều người có chút kiến thức, đã tưởng mình thần thánh lắm rồi, đi đâu cũng tỏ vẻ hay chữ, rồi coi thường người khác vô học này nọ. Mở mồm ra là chê bai người khác thiếu giáo dục. Nhưng thực chất chính họ đang thiếu văn hóa hơn ai hết, bởi họ là người có học mà cũng như không học. Cách cư xử có được cũng do quá trình rèn dũa uốn nắn từ bé của cha mẹ, người thân. Những người có nền giáo dục tốt, cha mẹ có cách ứng xử chuẩn mực hướng con cái tới điều hay lẽ phải. Thì những người con trong gia đình đó khi lớn lên cũng sẽ trở thành những người có cách ứng xử văn hóa, lễ nghĩa.

“Sự tôn trọng ta dành cho người khác là sự phản ánh tức thì lòng tự tôn của mình.”

CHỮ LỄ

Học trường xong, phải hiểu thêm đời

Bởi lẽ tình người ở khắp nơi

Sợi tóc còn chia sông núi ngả

Đường tơ e xẻ nước mây trôi

Có khi nghĩa trọng khôn tìm kiếm

Gặp lúc ân vơi khó thử chơi

Người hỡi, trăm năm tôn chữ lễ

Mới mong giữ vẹn được vương ngôi…