ĐỜI NGƯỜI CHỈ SỐNG CÓ MỘT LẦN, HÃY SỐNG CHO THẬT XỨNG ĐÁNG NHẤT

 Sống

Sống vì chính nghĩa nên ráng sống

Sống bao lâu không uổng công sinh

Sống làm đất nước thanh bình

Sống vì dân tộc quên mình lợi danh

 

Sống như thế sống thành muôn tuổi

Sống thơm danh, thác gọi anh hùng

Không tham nghìn tứ muôn chung

Sống nghèo, sống cực mà lòng thanh cao

 

Sống để nói những câu đạo đức

An ủi người cơ cực lầm than

Văn chương tô điểm giang sơn

Chết rồi vẫn sống muôn ngàn năm sau

 

Nhưng có kẻ sống thừa sống thãi

Sống mà không đường lối lập trường

Sống vì tiền của bất lương

Sống trên vật chất phô trương lợi quyền

 

Sống ngu dốt cầu yên nương tựa

Sống làm thân trâu ngựa cho người

Sống vì danh lợi… ôi thôi!

Sống chi nhục nhã muôn đời chúng khinh

                                     Long Giang Tử

 Cuộc đời của mỗi người như đôi lúc được ví như một bản nhạc bởi khi trầm khi bổng, khi lại đằm thắm như những bản tình ca mà mỗi người đều sẽ được chiêm nghiệm nhiều thứ trong bản nhạc ấy với các cung bậc cảm xúc khác nhau.

 

Đ

ời người có những việc không cần phải để ý đến, có những thứ không cần phải làm hết. Khi cần buông liền buông thì mới có thể rút được tay ra, nắm lấy niềm vui và hạnh phúc thực sự thuộc về mình.

   Sống một cuộc đời sao cho đúng

70 năm đó là số năm trung bình mà một người có thể có trên cuộc đời hữu hạn này. Đồng nghĩa, người ta có 25.550 ngày để thực hiện một sứ mệnh gọi là sống. Nhưng đã bao giờ có ai tự hỏi, sống thế nào mới là đúng?

Như bao loài linh trưởng khác, con người là loài động vật sống bầy đàn. Nhờ chính thứ bản năng mà tạo hoá đã trao tặng, Người ta vô tình bị cuốn theo cái thứ gọi là tiêu chuẩn xã hội.

Sự cố gắng vươn lên như một con dao hai lưỡi, khi nó có thể đưa ta vào con tàu tâm trí, lái Người ta đến những vùng đất màu mỡ, cho Người ta thứ hormone hạnh phúc mang tên Dopamine. Để rồi, khi con tàu thực sự đến trạm ga cuối cùng, Người ta nhận ra nó chỉ là một vùng đất trống được bao phủ bởi sự cô đơn. Hoá ra nơi mà bao người ao ước cũng chả hạnh phúc như Người ta nghĩ.

Có lẽ không ít người ngoài kia cũng đang trên một con tàu tâm trí, chỉ khác một điều, họ lên tàu nhờ một người khác. Đó có thể là bất kỳ ai, dù là chiến hữu hay kẻ thù. Người ta mãi đi trên một cuộc hành trình mà chính Người ta chả biết nó là gì. Nhưng...

Ta có nhảy xuống khi mình đã biết rằng nó cũng sẽ chẳng đưa Người ta tới nơi mình cần đến?

Con người là loài có trí tuệ, nhưng cũng chính trí tuệ khiến con người trở nên ngu ngốc.

Người ta biết, khi nhảy xuống, những viên sỏi bên đường có thể làm Người ta bị thương

Người ta biết, khi đã chọn lối đi riêng, đồng nghĩa với việc sẽ không một ai đưa cánh tay ra khi Người ta mấp mé vực thẳm

Và Người ta biết, sẽ chẳng ai màng tới sống chết của Người ta ở cái cõi tạm này nữa

Đó có lẽ cũng là lý do, khiến người ta chọn ở lại tàu, dù cho nó có thể mang lại bao nhiêu đau khổ đi chăng nữa. Sự ngu ngốc lớn nhất của con người là biết, nhưng vẫn làm.

Quay về hiện thực, đã bao giờ người ta không dám lên tiếng thể hiện bản thân chỉ vì nó khác với tất cả mọi người?

Điều đó sẽ chẳng là gì lớn lao cho đến khi người ta chứng kiến những thứ mang lại sự hạnh phúc nhỏ nhoi cho mình, bị sỉ nhục bởi người đời. Công bằng có thực sự tồn tại khi mà ai cũng muốn áp đặt tư tưởng của bản thân vào người khác.

Chính sự chèn ép đó đã đẩy Người ta đến thứ gọi là đấu tranh. Vậy tại sao con người cần phải đấu tranh?

Câu trả lời chính là quyền lợi. Trong một xã hội mục nát thì sẽ luôn tồn tại những kẻ dưới đáy sâu, cố đứng dậy để đấu tranh với tư tưởng mang lại sự bình đẳng.  Nhưng hỡi người ơi, liệu người ta có dám thành thật với mình rằng, người ta chỉ đấu tranh vì cái thiện?

Dù không thể tồn tại nếu thiếu đồng loại, nhưng trong mỗi cá thể, người ta đều  mang cho mình sự ích kỷ.  Con người sẽ không bao giờ đấu tranh nếu như lãnh thổ của mình không bị xâm phạm. Những người nghèo khổ sẽ không bao giờ vươn lên nếu họ không biết rằng, rồi một ngày họ sẽ chết vì bị đào thải.

Kể cả những người ẩn danh, sống một cuộc đời âm thầm, không đấu tranh, thì bên trong họ cũng mang một sự ích kỷ nhất định, và họ không muốn đánh đổi sự bình yên của bản thân để nhận lại chỉ toàn tiêu cực.

Có lẽ không ai đủ thẩm quyền để phán xét ai hết, bởi đâu đó đều có một kẻ ích kỷ đang đấu tranh, và người ta nhận ra, sự ích kỷ nó không xấu như người ta vẫn tưởng.

Người ta đấu tranh vì lợi ích :quốc gia - dân tộc - quê hương - gia đình - bản thân , vì nó có ảnh hưởng tới những người mà tôi yêu thương

Người ta đấu tranh cho người da màu, vì chính bản thân tôi cũng có một màu da khác biệt so với nơi người ta đang sinh sống

Người ta đấu tranh cho những kẻ yếu thế, có lẽ vì người ta cũng chả hơn gì họ

Nhưng bước ngoặt lớn nhất khiến Người ta phải chuyển hoá những suy nghĩ của bản thân ra một thứ hữu hình như thế này là vì Người ta ngộ ra rằng, những kẻ mà Người ta đang phải ngày ngày chống chọi, cũng đang đấu tranh như ai kia.  

Lý do vì sao có những người da trắng vẫn kỳ thị người da màu, đơn giản là vì sâu trong thâm tâm họ sợ bản thân sẽ bị giảm đi quyền lợi.

Những người phản đối sắc tộc màu da cũng không khác là bao, khi họ sợ rằng càng nhiều người là gay hay les, thì họ càng khó để tìm được bạn đời, thứ có thể khẳng định ít nhiều giá trị của họ.

Đương nhiên, những lý do trên chỉ là một trong hằng hà sa số mà họ sẽ nêu ra để thuyết phục rằng tư tưởng của họ là đúng, là lẽ phải.

Vậy, sống một cuộc đời thế nào mới là đúng?

Câu trả lời hợp lý nhất mà Người ta có thể nói cho mình, đó là không có câu trả lời nào hết. Kể cả trong đầu của những tên tội phạm hay những kẻ bạo chúa, độc tài, thì lẽ phải là thứ mà người ta tự định nghĩa.

Nếu Người ta vẫn còn mơ hồ thì hãy quay về thời khắc mà Người ta được đưa đến với thế giới này. Mỗi đứa trẻ sau khi rời khỏi bụng mẹ, đến với đôi tay của bác sĩ, đều có những cách khác nhau để nói lời chào với nhân loại. Có những đứa khóc một cách nhỏ nhẹ, nhưng cũng có những đứa khóc to đến nỗi mà ai ở bệnh viện cũng nghe thấy. Mỗi người đều có quyền chọn cho mình một cách sống. Người ta có quyền nhảy khỏi tàu, hoặc Người ta sẽ tận hưởng chuyến tàu đó mà không màng tới đích đến. Người ta có thể đứng lên đấu tranh hoặc chỉ sống một cuộc đời mà mình cho là đúng.

Cuộc đời này sẽ không bao giờ thực sự hoà bình, vì sự ích kỷ của mỗi cá thể vẫn còn đó. Suy cho cùng, sau bao nhiêu cuộc chiến, thì Người ta vẫn chỉ mong muốn hướng đến sự công nhận cũng như an yên trong tâm hồn. Sống thế nào mới là đúng, chắc Người ta cũng đã có câu trả lời cho riêng mình.

Nếu sống, nhất định phải sống cuộc đời ý nghĩa

Cuộc đời không hề dễ dàng, nhưng cũng chưa bao giờ phức tạp. Tất cả do suy nghĩ của người ta mà nên. Người ta sinh ra từ đâu và khi chết người ta sẽ đi đâu? Người ta có đang sống cho giấc mơ của mình hay sống cho giấc mơ của người khác? Vậy thì lúc ta đang sống thì phải sống như thế nào để cuộc đời ý nghĩa và hạnh phúc hơn.

Người ta làm các việc mình yêu thích

Trong cuộc sống thường ngày, người ta đối mặt với rất nhiều điều phải xử lý như: Công việc, gia đình, bạn bè, kinh doanh, đối tác,… Tất cả đều chiếm thời gian của người ta rất nhiều và có khi người ta không còn thời gian rảnh, công việc cứ tới liên tục liên tục khiến ta phải giải quyết, các công việc này có khi không phải là những việc mà ta ưa thích lại càng khiến ta căng thẳng và mệt mỏi. Vậy thì làm sao để sống cuộc đời ý nghĩa và phúc hơn mỗi ngày? Vâng, thời gian một ngày có hạn và trong cuộc đời này cũng thế, ta nên chọn các công việc mà ta yêu thích để khi làm việc người ta sẽ cảm thấy yêu đời và yêu việc, để không còn nhàm chán và vơi đi mệt mỏi, như thế sẽ làm cuộc sống có ý nghĩa hạnh phúc hơn.

Hạnh phúc không chỉ có tiền, mà hạnh phúc là khi sống đúng bản chất con người của mình. Cuộc sống đơn giản mới là cuộc sống hạnh phúc. Đời người gặp được sự tình gì cũng không nên nghĩ phức tạp. Nên bỏ đi những ký ức không tốt đẹp trong trí nhớ, sống một cuộc sống vui tươi, an hòa cùng mọi người. Buông bỏ sẽ giúp lòng nhẹ nhàng hơn sẽ làm cuộc sống có ý nghĩa, hạnh phúc hơn.

Sống cuộc sống đơn giản nhưng hạnh phúc

Con người sống trên đời hay toan tính so đo đủ việc. Cổ ngữ có nói: “Trăm sự do tâm khởi, nụ cười giải ngàn sầu”. Tâm tính tốt là người bạn tốt nhất trong cuộc đời, nó khiến người ta sống sung sướng, thoải mái và bình an, khỏe mạnh. Người đến khi có tuổi nhất định phải để tâm được thanh thản. Ít một chút giận giữ, nhiều một chút rảnh rang, “Thân vội nhưng tâm nhàn” là những điều không dễ dàng đạt được. Nhưng “Thân vội mà tâm cũng vội” thì tất sẽ sinh ra loạn. Con người còn sống ngày nào thì ngày ấy chính là phúc khí. Đời người ngắn ngủi, không cần phải nuối tiếc những việc đã qua, không bận tâm đến quá khứ thì mới sống cuộc đời ý nghĩa và hạnh phúc được. Mặt trời lặn, mặt trời lại mọc, buồn thì một ngày cũng trôi qua, vui thì một ngày cũng trôi qua cho nên đừng để tâm vào những chuyện quá vụn vặt, nhỏ nhoi. Hãy để tâm được thoải mái thì thân thể mới thoải mái.

Nên dành thời gian thư giãn bản thân

Người ta sống trên cuộc đời này giàu quá người ta cũng không hưởng thụ hết, cũng chỉ ăn một ngày có ba bữa thì cần nhiều của cải vật chất để làm gì? Chỉ cần sống khỏe mạnh, chân thành yêu thương mọi người thì đó vẫn được coi là một cuộc sống giàu có, sung túc. Giữa tình yêu thương và tình yêu thương chính là một loại cảm tình. Giữa tình cảm với tình cảm chính là một loại thật lòng, thật dạ. Giữa sai lầm, tội lỗi với sai lầm, cần một loại tha thứ. Hãy đem tình yêu thương của mình để sưởi ấm trái tim của người khác, lúc ấy người ta chính là những tia nắng ấm áp của mặt trời. Như vậy mới thấy lòng ta thanh thản và cuộc đời ý nghĩa hơn, hạnh phúc hơn.

Người ta phải biết quý trọng người thân và những người người ta có duyên gặp nhau trong cõi đời này vì mọi chuyện đều có duyên của nó. Biết trân quý người bên cạnh mình bởi vì mỗi một thời, một khắc ở nhân gian càng ngày càng ít đi, cuối cùng còn phải chia lìa để rồi hối tiếc vì những phút giây lẽ ra người ta nên trân trọng sống một cuộc đời ý nghĩa và hạnh phúc với nhau. Không cần tranh giành, không cần đấu khí, tranh hơn thua, vui vẻ trò chuyện để hiểu nhau mới là quan trọng. Phải biết trân quý người đối xử tốt với mình, bởi vì một khi đã đánh mất đi rồi thì sẽ không bao giờ tìm lại được nữa.

Khát vọng đi kèm với sự yêu thích

Khát vọng và thành công luôn thôi thúc người ta tiến về phía trước, dù khó khăn và gặp chướng ngại vật người ta vẫn kiên trì tiến lên. Chỉ có yêu thích công việc của mình làm thì người ta mới làm lâu dài và kèm theo đó là bám sát mục tiêu khát vọng của mình được. Người ta không thể đi đến đích mà không có đam mê công việc, không có sự yêu thích. Nếu người ta có một tham vọng lớn mà không gắn liền với sự yêu thích công việc đó thì chắc chắn khó mà thành công, khó mà theo đuổi được và tất nhiên sẽ bỏ cuộc. Sự yêu thích công việc lớn sẽ biến khát vọng nhanh chóng thành hiện thực và mỗi bước người ta làm ta cảm thấy cuộc đời ý nghĩa hơn, hạnh phúc hơn biết chứng nào vì ta đang sống trong đam mê.

Sống không giận, không hờn, không óan trách

Sống mỉm cười với thử thách chông gai

Sống vươn lên theo kịp ánh ban mai

Sống an hòa với những người chung sống

 

Sống là động nhưng lòng luôn bất động

Sống là thương nhưng lòng chẳng vấn vương

Sống yên vui danh lợi mãi coi thuờng

“Tâm bất biến” giữa dòng đời “vạn biến”

 

Thương ghét – trong lòng mãi vấn vương

Hơn thua được mất – chuốc thêm phiền

Vui buồn chẳng qua – như gió thoảng

Tốt xấu khen chê – chi một lời

Quẳng gánh lo đi – nhẹ cuộc đời

Hành trang chuẩn bị – kiếp lai sinh

Công danh tài sắc – như sương khói

Buông xả đi rồi – sống thảnh thơi

 

Nhịn đời để tấm thân yên

Nhịn sự hơn thua khỏi lụy phiền

Nhịn kẻ hung hăng lòng độ lượng

Nhịn lòng háo thắng cõi thần tiên

Nhịn cha nhịn mẹ con hiếu thảo

Nhịn vợ nhịn chồng gia đình đầm ấm

Nhịn anh nhịn chị – anh chị hòa

Nhịn xóm láng giềng nghĩa tâm giao

Nhịn ăn nhịn ngủ đãi khách lỡ đường .

Nam mô lòng sở nguyện cầu

Chứng cho bá tánh muôn sầu tiên tan

Đời người chỉ sống có một lần, hãy sống cho thật xứng đáng nhất

Sự sống là cái quý giá nhất của con người. Vì đời người chỉ sống có một lần, hãy sống cho thật xứng đáng nhất. Sống không ân hận, sống có ý nghĩa nhất, để khi nhắm mắt xuôi tay lìa khỏi thế gian này thì ta không còn điều gì phải hối tiếc, ta đã nổ lực, cố gắng hết mình và hiến dâng cho sự nghiệp tốt đẹp nhất trên đời này. 

Trong cuộc đời của con người, ai cũng mong muốn mình sống hạnh phúc và sống chất lượng và sống hết mình. Đời người chỉ sống có một lần, hãy sống cho thật xứng đáng nhất. Mỗi người chỉ sống có một lần, nếu chúng ta sống thật tốt, thật ý nghĩa, thì một lần đó thôi cũng là đủ để ta cảm thấy mãn nguyện về bản thân, về cuộc sống mà ta đã sống hết mình. Phải sống sao cho khỏi xót xa, khỏi ân hận, để khi nhắm mắt xuôi. Ta đã làm tất cả sức ta, ta đã hiến dâng cho sự nghiệp cao đẹp nhất trên đời.

Hãy sống như thể mình chỉ còn sống được một ngày trên thế gian này

Nếu giả sử ta còn một ngày nữa để sống trên thế gian này thì mình sẽ làm gì? Ta có cảm thấy sợ hay lo lắng về điều này không, và ta cũng có thấy mình còn nhiều điều chưa làm được, còn dở dang không? Hay là mình đã mỹ mãn cho cuộc đời  này rồi. Tất cả đều do chính ta quyết định và do cách sống của mình. Đời người chỉ sống có một lần, hãy sống cho thật xứng đáng nhất. Đôi khi cần một lần “chết thử” để khỏi quên là mình đang sống và đang được sống. Hãy tôn vinh sinh mệnh của mình. Qua việc chết thử sẽ cho ta rất nhiều cảm giác. Đó là cảm giác còn người là còn tất cả. Cảm giác không sợ mất bất cứ điều gì. Cảm giác mọi vấn đề xảy ra xung quanh trở nên biến mất. Cảm giác được tồn tại trên cuộc đời này là đặt ân. Cảm giác trân trọng thân thể. Trân trọng cuộc sống.

Hãy sống không có bất cứ điều gì phải hối tiếc

Đời người chỉ sống có một lần, chính vì vậy ta phải sống cho thật có giá trị, cho thật xứng đáng, hãy là chính mình và làm điều mình thích nhất. Hãy đi theo tiếng gọi của trái tim, thực sự là chính mình, làm những việc khiến ta hạnh phúc, ở bên cạnh người có thể khiến ta vui cười. Hãy cười thật nhiều, yêu thương khi trái tim còn đập, nói những điều cần nói, giúp đỡ những ai có thể, trân trọng những gì mình có, tận hưởng thành công đến trong đời, học hỏi từ những sai lầm, biết tha thứ, chấp nhận từ bỏ những gì mình không thể kiểm soát. Cuối cùng, hãy luôn mỉm cười. Ta hãy sống cho chính bản thân mình, vì đời người chỉ sống có một lần, hãy sống cho thật xứng đáng nhất, đừng lo quá nhiều cho người khác. Hãy sống vì những ước mơ của mình. Sống cuộc đời mà ta muốn, trở thành người mà ta vẫn ao ước, ngay từ lúc này. Hãy dũng cảm quyết định và hành động không nao núng. Có thể phạm sai lầm, vấp ngã và đứng lên làm lại. Dù đã ngã cả chục, cả trăm lần thì ít nhất mình cũng không phải hối tiếc vì đã không có gan thử. Ít nhất ta đã sống hết mình, cố gắng hết sức để thực hiện ước mơ. Trong cuộc đời, có thể ta dành rất nhiều tình yêu cho cha mẹ, con cái, người thân của mình. Nếu ta có thể cho đi mà không cần nhận lại, đó chính là tình yêu vô điều kiện. Cuộc sống có tình yêu vô điều kiện sẽ là những cuộc dạo chơi thú vị khiến ta cảm thấy mình sống ý nghĩa hơn. Nó sẽ cho ta sức mạnh để vượt qua mọi khó khăn và tiếp tục làm những việc ý nghĩa cho người quan tâm .

Tôi sống hạnh phúc và biết ơn cuộc đời này.

Hạnh phúc không ở đâu xa mà nằm trong chính bản thân mình, do ta và chính mình mới quyết định, do cách mình suy nghĩ. Cách ta nhìn nhận bản thân, cách đưa ra lựa chọn và tạo lập thói quen. Lăng kính mà ta chọn để nhìn nhận cuộc sống tiết lộ cách ta đối xử với chính bản thân mình. Sống biết ơn, học cách tự hài lòng và ta sẽ cảm nhận được hạnh phúc. Nếu ta thấy thật khó khăn để cảm nhận được hạnh phúc, hãy ngồi xuống, nhắm mắt lại và hít sâu, rồi thở ra chậm rãi. Này nhé, hãy cảm ơn Trái Đất vì đã có đủ o-xy cho sự sống của mình. Mỗi hơi thở ta hít vào đều có ít nhất một người trút hơi thở cuối cùng. Ta may mắn đấy chứ, bởi mình vẫn còn thời gian để sống, để tận hưởng những yêu thương, hờn giận. Đời người chỉ sống có một lần, hãy sống cho thật xứng đáng nhất, ta hãy biết ơn những gì mình đang có và tận hưởng mọi thứ trong cuộc sống này.

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về cuộc sống của mình

Cuộc sống của ta là do mình lựa chọn, giàu sang, nghèo khó, buồn vui, đau khổ... đều do chính mình lựa chọn. Hãy tự chịu trách nhiệm về những lựa chọn và sai lầm của mình, hãy sẵn sàng làm những gì có thể để khắc phục nếu sai sót xảy ra. Hãy tự chịu trách nhiệm với bản thân, đừng để ai đó kiểm soát vận mệnh cuộc đời mình, đừng sống như một cây tầm gửi yếu đuối để mãi lệ thuộc vào suy nghĩ và quyết định của người khác thay vì dấn thân sống cuộc đời của mình. Ta là người duy nhất có thể thực sự kiểm soát cuộc đời mình. Đời người chỉ sống có một lần, hãy sống cho thật xứng đáng nhất và vượt qua mọi khó khăn gian khó, tuy cuộc sống không dễ dàng nhưng ai mà chẳng gặp phải những khó khăn trắc trở. Hãy can đảm đương đầu để tận hưởng hết những niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống. Ta hãy nhớ rằng: Cuộc sống đâu chỉ có màu hồng, hãy vượt qua tất cả khi mình gặp khó khăn. Trong quá trình cố gắng đạt được mục đích, ta sẽ gặp những cơn mưa rào khiến mình thất vọng, mệt mỏi, chán nản. Nhưng đừng ngã lòng, con đường đến thành công có bao giờ trải lụa? Hãy coi những thất bại, những nỗi buồn là thử thách dành cho sự kiên nhẫn và lòng dũng cảm. Sau cùng, người ta thường chỉ nuối tiếc vì đã không làm hết sức, chẳng ai hối tiếc vì đã dám thử nghiệm.

 Tôi đang tốt, vui vẻ và làm chủ thời gian của chính mình

Thời gian qua đi không bao giờ quay trở lại được, điều ta cần làm là hãy sử dụng thời gian của mình thật ý nghĩa và có ích nhất. Thời gian là thứ tài sản quý báu mà cuộc sống trao tặng công bằng cho tất cả mọi người. Hãy dành thời gian cho những gì mình quan tâm. Hãy thực sự sống trong từng khoảnh khắc, tìm ra niềm đam mê trong cuộc sống của mình. Hãy sống có ý nghĩa nhất vì đời người chỉ sống có một lần, hãy sống cho thật xứng đáng nhất. Quan sát và nhìn ngắm thế giới xung quanh, đi du lịch thật nhiều và ở bên cạnh những con người thú vị, làm những việc khiến bản thân mình vui, ăn những món mình thích và biết tận hưởng những niềm vui giản dị đời thường. Hãy nhớ thời gian là vô giá và nó cũng hoàn toàn miễn phí. Ta không thể sở hữu nó nhưng ta có thể tận dụng nó một cách hữu hiệu nhất. Một khi mình để tuột mất một khoảnh khắc, ta vĩnh viễn không thể lấy lại. Ta chỉ có 70 năm cuộc đời để thực sự sống mà thôi. Hãy dám ước mơ những điều lớn lao và chiến đấu với nỗi sợ hãi. Làm nhiều, thử nghiệm nhiều, nói ít hơn, nhưng lắng nghe nhiều hơn.

Ta hãy sống là chính mình, yêu bản thân mình

Có thể ta không đẹp trong mắt ai đó nhưng thân thể này là do cha mẹ ta ban cho, do tạo hóa ông trời đã định, nên ta đừng quá đặt nặng những lời nói của người khác về khen chê mình. Bất kể khen chê của người đời, cuối ngày, khi ta đứng một mình trước gương và nhìn vào đó, hình ảnh ta thấy trong gương mới là con người thật sự của mình. Hãy học cách chấp nhận mọi ưu và khuyết điểm ở bản thân mình. Tôi là tôi, đơn giản có thế thôi, đừng thất vọng hay nuối tiếc về những gì đã qua. Những người biết cách tự hào về bản thân thường tìm được niềm vui trong cuộc sống, cảm thấy hài lòng và trở thành hình mẫu của nhiều người khác. Hãy hình dung ra con người mà mình muốn trở thành và cố gắng hết sức để trở thành hình mẫu do chính mình đặt ra. cuộc đời của mình – một bộ phim tuyệt hay và chân thực mà trong đó ta là nhân vật chính. Hãy tự tin nhé bởi ta không biết đang có nhiều người nhìn vào và ước rằng họ được như mình đâu. 

Sống chết rồi đây sẽ đến ngày.

Đời người là một thoáng may bay.

Vô thường vần đổi nào ai biết.

Ái ố tham sân mãi dẩy đầy.

 

Suốt cả cuộc đời mãi ghét thương.

Buồn đau sầu khổ lẫn tai ương.

Ba chìm bảy nỗi theo năm tháng.

Lặng hụp trần ai lắm đoạn trường.

 

Còn còn, mất mất đến không không.

Đo đỏ, xanh xanh tím cả lòng.

Khi hết nghiệp duyên thân cát bụi.

Đời vui mấy lúc để chờ mong.

 

Suy cùng nghĩ cạn một đời người.

Duyên đã hết rồi hãy bỏ thôi.

Cát bụi hồng trần xin trả lại.

Tà bà khổ ải phải xa rời.

 Chết một lần sao cho đúng

Chết, mất hay qua đời thông thường được xem là sự chấm dứt các hoạt động của một sinh vật hay ngừng vĩnh viễn mọi hoạt động sống (không thể phục hồi) của một cơ thể. Tuy nhiên, định nghĩa của sự chết còn tùy thuộc vào các quan điểm tôn giáo, tín ngưỡng cũng như các lĩnh vực liên quan. Trong y học, Chết là sự Chấm dứt vĩnh viễn của mọi hoạt động sống như hô hấp, trao đổi chất hay sự phân chia các tế bào. Môn khoa học nghiên cứu về cái chết đã trở thành ngành riêng gọi là "tử vong học".

Người ta chia chết ra làm hai loại: chết lâm sàng mà các phương pháp khám lâm sàng cho phép xác định là chết (tim ngừng đập, ngừng thở, mất tri giác, vv.); Chết thật, khi các mô không còn hoạt động được nữa và bắt đầu phân hủy. Những ca tử vong phổ biến ở con người là bệnh tim, tiếp theo là tai biến mạch máu não, và xếp thứ 3 là nhiễm trùng đường hô hấp dưới.

Trong xã hội loài người, bản chất của cái chết và sự nhận thức của con người về cái chết là các mối quan tâm qua hàng thiên niên kỷ của thế giới tôn giáo và triết học. Điều này bao gồm niềm tin vào sự sống lại (liên quan đến tôn giáo Abraham), tái sinh (liên quan đến tôn giáo Dharm), hoặc ý thức rằng vĩnh viễn không còn tồn tại, được gọi là lãng quên theo chủ nghĩa vô thần.

Khái niệm và các triệu chứng của cái chết, và mức độ khác nhau của sự tinh tế được sử dụng trong thảo luận đã tạo ra vô số từ nghĩa bóng dùng trong khoa học, pháp lý và xã hội mô tả cái chết. Khi thông báo một người đã chết, có thể nói họ đã qua đời, từ trần, đi xa, hoặc đã mất, ngoài ra còn có rất nhiều từ khác được xã hội chấp nhận, hoặc có các từ khác dùng trong tôn giáo hay tiếng lóng như: Bị tước quyền sống, người chết hết chuyện, về với ông bà, hai năm mươi, về với đất, ngủ với giun v.v... Các từ mô tả việc thối rữa của thịt cũng có thể được sử dụng để nói về cái chết, mặc dù chúng thường được dùng cho các loài động vật mà không phải con người. Để tỏ thái độ lịch sự với một người đã chết, việc dùng từ chết theo nghĩa bóng đã trở thành phổ biến.

Cách diễn đạt sự "chết"

Trong hầu hết các xã hội, cái chết thường được gắn liền với một số biểu tượng nào đó. Ở nhiều nền văn minh phương Đông, màu trắng là màu của tang lễ; ngược lại, ở phương Tây, màu tang là màu đen, biểu tượng của cái chết là vị thần chết với chiếc lưỡi hái nổi tiếng. Mồ mả cũng là những hình ảnh hoán dụ thường gặp khi đề cập đến cái chết.

Dưới góc độ sinh học, cái chết có thể xảy ra cho toàn bộ cơ thể hoặc chỉ một vài thành phần của cơ thể.Ví dụ, một số tế bào riêng lẻ hoặc thậm chí một vài cơ quan có thể chết, trong khi cơ thể, với tư cách là một tổng thể, vẫn tiếp tục sống. Trong cơ thể sinh vật, rất nhiều tế bào có tuổi thọ rất ngắn so với đời sống của cơ thể, chúng chết đi và được thay thế bởi các tế bào mới - đó là quá trình đổi mới thường xuyên các tế bào, một đặc điểm sinh lý của các cơ thể đa bào.

Ngược lại, khi một cơ thể chết đi, các tế bào của nó chỉ có thể sống thêm một giai đoạn ngắn. Các cơ quan có thể được lấy ra khỏi cơ thể để thực hiện việc ghép tạng - trong trường hợp này, tạng được ghép phải nhanh chóng đem ghép, nếu không nó sẽ chết do không được cung cấp các chất cần thiết để duy trì hoạt động sống. Trong một số hiếm các trường hợp, tế bào có thể "bất tử", chẳng hạn dòng tế bào Hela (tức Henrietta Lacks, một bệnh nhân đã hiến các tế bào của cơ thể mình cho khoa học).

Tóc và móng có vẻ mọc dài thêm sau khi chết, thật ra, khi xác chết bị mất nước (bắt đầu "khô đi"), mô mềm co rút lại làm lộ ra phần tóc và móng chưa mọc. Thời cổ đại, chuyện này khiến người ta xác định nhầm lẫn thời điểm chết thật sự, và thêu dệt thêm vào đó để thành các truyền thuyết về ma cà rồng.

Tính không thể đảo ngược thường được xem là tính chất chủ yếu của sự chết. Theo định nghĩa, một cơ thể chết không thể sống lại; nếu có chuyện chết đi sống lại (hồi sinh), điều đó có nghĩa là lần đó không phải là chết. Tuy nhiên, nhiều người không tin rằng cái chết nhất định là không đảo ngược được; bằng tín ngưỡng, họ cho rằng có sự phục sinh của linh hồn, thậm chí của thể xác. Một số người khác còn hi vọng vào một viễn cảnh trong đó nhờ vào sự giữ đông xác chết và các phương tiện kỹ thuật khác, người chết có thể được làm sống lại trong tương lai.

Có giả thuyết cho rằng tuổi thọ hạn chế của sinh vật là một hệ quả của quá trình tiến hóa. Ở hầu hết các loài, tự nhiên đã không cho sinh vật một tuổi thọ cực cao, thay vào đó, tiến hóa đã tập trung vào sự sinh sản; sau khi thực hiện chức năng duy trì nòi giống, ngoại trừ vì lý do bảo vệ con, cuộc sống của một cá thể sinh vật không có ý nghĩa mấy trong sự trường tồn của dòng gen của nó. Một lối giải thích phổ biến khác là theo nguyên lý thứ hai của nhiệt động học, tất cả các hệ thống phức tạp cuối cùng đều phải tan rã, do đó không loài nào có thể bất tử được. Tuy nhiên, nguyên lý này chỉ áp dụng được cho các hệ kín, trong khi cơ thể sinh vật lại là những hệ mở.

Trong thế giới động vật, loài sứa Turritopsis nutricula không bao giờ biết đến cái chết là gì.

Những cách gọi tên về "sự chết"

Như là một đặc trưng của tiếng Việt, ngôn từ chuyên chở cả thái độ, tình cảm của người nói, nên để nói về cái chết,, Nhà nghiên cứu Bằng Giang đã khẳng định thống kê được hơn 1.001 cách diễn đạt về từ chết. dưới đây chỉ liệt kê một số:

Kính trọng: từ trần, tạ thế, khuất núi, quy tiên, yên nghỉ muôn đời, qua đời, mất, đi xa, ra đi, ra đi vĩnh viễn, ra đi mãi mãi, yên nghỉ, từ giã cõi đời, trút hơi thở cuối cùng, "thôi đã thôi rồi", thác, quyên sinh, băng hà (dùng cho vua chúa), hi sinh, ngã xuống, nằm xuống, nằm lại, tử trận, tuẫn tiết, vị quốc vong thân (vì nước mà chết), thịt nát xương tan, rơi đầu (trong chiến đấu), không còn nữa, về với tổ tiên, về cùng cha ông, về nơi an nghỉ cuối cùng, về nơi cửu huyền, về nơi chín suối, chết đứng (còn hơn sống quỳ), tôi ra đi lần cuối, làm ma nước Nam còn hơn làm vua đất Bắc, viên tịch (đối với các nhà sư),...

Kiêng kị: vĩnh biệt, trăm tuổi già, đi (ra đi), sang bên kia thế giới, tim của... đã ngừng đập, giấc ngủ vĩnh viễn, đi vào giấc ngủ ngàn thu, an giấc ngàn thu, trở thành người thiên cổ, ngày không còn..., đi vào dĩ vãng,...

Tín ngưỡng, tôn giáo: viên tịch (Tăng sĩ Phật giáo), vãng sinh Cực Lạc, về An Dưỡng quốc (cõi Cực Lạc), cao đăng Phật quốc, vãng sinh Tịnh Độ, về gặp Phật được Phật Thọ ký (xoa đỉnh đầu), từ giã Ta-bà sinh lên Tịnh Độ, về với Chúa, về nhà Cha (về nước Chúa), Chúa gọi về, được Chúa truyền ra khỏi đời này về với Chúa, hẹn gặp lại trong Nước Trời, quy tiên, về trời, thăng thiên, hồn lìa khỏi xác, hóa kiếp, mãn phần, xuống suối vàng, trở về với cát bụi, chết không nhắm mắt, từ đất mà ra sẽ về với đất, về với đất mẹ,...

Trung lập: chết, qua đời, tử vong, thiệt mạng, tử (Hán-Việt), tắt thở (chết lâm sàng), chết tốt, bị giết, bị diệt, bất đắc kỳ tử, đột tử, chết ngay, chết non, chết yểu, chết trẻ, chết già (theo độ tuổi), chết đuối, chết chìm, chết cháy, chết khô, chết héo, chết tươi, chết chắc, chết ngột, chết ngạt, chết đói, chết bệnh, chết bất đắc kỳ tử (theo nguyên nhân), chết chùm, chết oan, chết tập thể, chết chém, chết ngay tại chỗ...

Thân phận: lìa đời, về với đất, chầu ông bà (vải), chầu trời, chầu tổ tiên, chầu Diêm vương (Diêm chúa), tuyệt mệnh (mạng), tới số, hết số, gan óc lầy đất, da ngựa bọc thây, đầu lìa khỏi cổ, nhắm mắt xuôi tay, xuống lỗ, xanh cỏ, đi gặp cụ Các Mác và cụ Lê-nin, (thà) làm ma nước Nam, (nguyện) làm ma họ (...), lên bàn thờ ăn xôi...

Không tôn trọng: lụm, rồi đời, xong đời, ngoẻo, ngủm, ngủm củ tỏi, ngủm cù đèo, tiêu, tiêu đời, toi đời, tiêu tán đường, toi mạng, lên đường, ăn đất, đi đứt, đi toi, đứt bóng, vào hòm, vào xăng, vào 6 tấm váng, xuống mồ, đi đời, đi đời nhà ma, đi tong, rũ xương, đền tội, đền mạng (có ân oán), tan xương nát thịt, vong mạng, bỏ mạng, bỏ xác (trong chiến đấu), chết tươi, chết toi, chết bằm, chết trôi, lên bàn thờ, lên bàn thờ ngồi chơi, đi buôn muối, chết không toàn thây, chết không kịp ngáp (tình trạng chết), "đai" (tiếng lóng của từ die), ngồi lên bàn thờ ngắm gà khỏa thân, (không có sự tôn trọng khi dùng để đùa giỡn, nhưng ý nghĩa thực sự của R.I.P là sự tôn trọng đối với cái chết), đi Văn Điển, vô Bình Hưng Hòa, hít khói trên bàn thờ, đi bán muối, đi đắp chiếu, hẻo, hẹo, đăng xuất khỏi thế giới, đăng xuất khỏi Trái Đất...

Định nghĩa cái chết trong lĩnh vực y học, tôn giáo và pháp lý

Cái chết của con người có thể được định nghĩa bởi ba lĩnh vực khác nhau nhưng cũng chồng lấn lẫn nhau: y học, tôn giáo và pháp lý. Cả ba lĩnh vực đã phát triển rất nhiều theo thời gian và ý nghĩa của từng lĩnh vực đó đối với từng cá nhân cũng khác nhau. Do đó, khi bàn về cái chết, điều quan trọng là phải xác định rõ là cái chết đang được xem xét dưới dưới góc độ nào, cũng như cần phải có một kiến thức tổng quát về cách nhìn nhận cái chết của mỗi cá nhân.

Trong y học, có nhiều định nghĩa khác nhau về cái chết. Ở phương Tây trước đây, sự chết đã được gắn với tim và sau đó là phổi. Khi tim và phổi của một người ngừng hoạt động, người đó được xem là đã chết. Về sau, não được đưa vào định nghĩa. Năm 1963, điện não đồ (EEG) được phát minh, phương tiện này có khả năng đo rất chính xác các dòng điện phát ra từ não. Nếu máy điện não đồ ghi nhận một dòng điện bằng không (nói cách khác là một EEG phẳng) trong 36 giờ, người bệnh có thể được xem là đã chết. Hiện nay, chúng ta biết rằng về mặt y học, một người còn sống nếu thân não của người đó chưa chết. Nhiều người bị rơi vào đời sống thực vật, thân não của họ vẫn còn hoạt động.

Về mặt pháp lý, có ba cách khác nhau để tuyên bố rằng một người đã chết. Thông thường nhất là việc xác nhận cái chết bởi một bác sĩ. Cách thứ hai là xác nhận bởi một nhân viên điều tra hay chuyên viên khám nghiệm y khoa của nhà nước. Cách thứ ba là tuyên bố chết bởi các tòa án: sau khi một người bị mất tích một thời gian nhất định, tòa án có thể tuyên bố rằng người đó đã chết và tài sản của người chết sẽ được phân chia theo luật định. Giấy chứng tử là một văn bản nêu ra thời điểm, tính chất của cái chết cũng như tên và chức năng người chứng nhận cái chết đó.

Theo quan điểm tôn giáo, sự chết được tin là do hồn rời khỏi thể xác. Nhiều thí nghiệm đã được đặt ra nhằm xác định khi nào thì hồn rời khỏi xác, chẳng hạn người ta cân cơ thể trước và sau khi chết (linh hồn, nếu có, biết đâu cũng có một trọng lượng nào đó).

Khi nào một người được xem là chết?

Xác định chính xác thời điểm chết có ý nghĩa quan trọng vì nhiều lý do. Nó giúp cho giấy chứng tử ghi nhận được thời gian chính xác, cũng như để đảm bảo rằng các nguyện vọng của người quá cố được thực thi sau khi người đó thật sự đã qua đời. Nó đặc biệt quan trọng trong trường hợp hiến cơ quan, bởi lẽ tạng đem ghép phải được lấy ra khỏi cơ thể người chết càng sớm càng tốt.

Trong lịch sử, các cố gắng để xác định thời điểm chết một cách chính xác luôn là đề tài gây tranh cãi. Đã có lúc, cái chết được tính từ lúc tim ngừng đập (ngưng tim) và phổi ngừng thở, nhưng sự phát triển của kỹ thuật hồi sức tim phổi cũng như kỹ thuật phá rung đã đề ra một thách thức mới: hoặc là định nghĩa về cái chết là sai, hoặc là con người có thể cải tử hoàn sinh (bởi vì, trong một vài trường hợp, việc hồi sức làm cho tim, phổi hoạt động trở lại). Hiển nhiên, quan điểm thứ nhất đã được lựa chọn. (Hiện nay, trạng thái ngưng tim, ngưng thở được gọi là chết lâm sàng).

Ngày nay, khi cần xác định chính xác thời điểm chết, bác sĩ và điều tra viên thường căn cứ vào "chết não" hay "chết sinh học": một người được xem là chết nếu không còn hoạt động điện não . Người ta giả định rằng sự ngưng hoạt động điện não là dấu hiệu chấm dứt ý thức.

Hoạt động não là điều kiện cần của sự tồn tại của một cá nhân về mặt pháp lý, và có lẽ chỉ trừ các phôi thai, nó cũng đồng thời là điều kiện đủ. "Một khi sự chết não đã được khẳng định, việc ngưng sử dụng các thiết bị hỗ trợ sự sống không cấu thành một tội dân sự hay hình sự".

Tuy nhiên, có những người lý luận rằng chỉ có vỏ não mới có chức năng ý thức, cho nên chỉ cần hết hoạt động điện của vỏ não thì có thể xem là chết. Ở hầu hết mọi nơi, một định nghĩa bảo thủ hơn về cái chết được áp dụng (khi toàn bộ các phần của não đều đã ngưng hoạt động điện, không riêng gì vỏ não) - chẳng hạn theo mẫu khai tử thống nhất của Hoa Kỳ. Năm 2005, trường hợp cô Terri Schiavo đã khiến cho vấn đề chết não và duy trì sự sống nhân tạo được tranh cãi gay gắt giữa các nhà làm luật Hoa Kỳ. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chung của cái chết là do thiếu oxy trong máu.

Ngay cả khi dùng điện não, việc xác định cái chết cũng khó khăn. EEG có thể ghi nhận một tín hiệu giả trong khi não đã thực sự ngưng hoạt động, hay ngược lại, não còn sống, nhưng hoạt động điện của nó thấp hơn ngưỡng ghi nhận của máy. Vì lý do này, các bệnh viện thường thiết lập một quy trình để xác nhận cái chết trong đó bao gồm EEG ghi nhận trong những khoảng thời gian khác nhau.

Lịch sử y học còn ghi nhận nhiều giai thoại về những người được các thầy thuốc chứng tử nhưng sau đó đã sống lại - khi đang được ướp xác hoặc sau vài ngày nằm trong quan tài. Các chuyện kể về những người bị chôn sống (với giả thiết rằng xác không được ướp trước khi chôn) đã tạo tiền đề cho ít nhất là một nhà sáng chế trong thế kỷ XX thiết kế ra một hệ thống báo động có thể được kích hoạt từ trong quan tài.

Do những khó khăn khi xác định cái chết, trong nhiều phác đồ cấp cứu, người đầu tiên tham gia cấp cứu không được phép tuyên bố rằng bệnh nhân đã chết; một số tài liệu huấn luyện cấp cứu y khoa đã chỉ rõ rằng một người không bị xem là chết nếu không có những dấu hiệu rõ ràng, hiển nhiên của cái chết, chẳng hạn như đầu lìa khỏi thân, co cứng tử thi (rigor mortis), hồ máu tử thi (livor mortis), xác bị phân hủy hoặc bị thiêu cháy. Khi nạn nhân còn bất cứ khả năng sống sót nào và không có y lệnh "không hồi sức", nhân viên cấp cứu phải lập tức bắt đầu cấp cứu và không được kết thúc việc cấp cứu cho đến khi bệnh nhân được nhập viện. Đến nơi, nếu bác sĩ xác nhận bệnh nhân đã chết, bệnh nhân được tuyên bố là "chết trên đường đến bệnh viện".

Tiêu chuẩn để tuyên bố một người là chết thường được quy định bởi các ủy ban cấp nhà nước, tùy từng nước. EEG không là một xét nghiệm đại trà, trên thực tế, người ta hay dựa vào các triệu chứng như mất ý thức, ngưng thở, mất mạch, đồng tử giãn và không phản xạ với ánh sáng, điện tâm đồ (ECG) phẳng v.v.

Phản ứng của con người đối với cái chết

Về cơ bản, con người tham sống sợ chết, tuy nhiên, trong những hoàn cảnh nhất định, nhiều người có thể hi sinh sự sống của mình vì người khác, vì cộng đồng. Cũng có những người tự tìm đến cái chết do bệnh tâm thần hoặc bế tắc trong cuộc sống.

Theo tác giả Elisabeth Kübler-Ross, diễn tiến tâm lý của một người sắp chết gồm 5 đặc điểm:

Chối bỏ thực tế ("không thể tin là mình sắp chết")

Nổi giận, nổi loạn ("tại sao tôi phải chết ?")

Mặc cả với số phận ("sao lại là tôi, nhiều người xấu hơn tôi vẫn được sống kia, tôi đã làm nhiều việc tốt nên tôi phải được sống")

Trầm cảm

Buông xuôi, chấp nhận.

Năm đặc điểm đó không phải lúc nào cũng thể hiện đầy đủ, trật tự xuất hiện cũng không cố định. Chúng có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc đồng thời.

Tuy nhiên, cũng có những trường hợp, con người đón nhận cái chết một cách dễ dàng hơn.

Cái chết êm dịu (an tử)

Có những người bị tai nạn nghiêm trọng hoặc mắc những bệnh hiểm nghèo như ung thư giai đoạn cuối, phải sống đời sống thực vật hoặc chịu đau đớn kéo dài. Khả năng của y học trong tương lai gần hầu như không thể phục hồi được sức khỏe cho họ, nên việc tạo ra một cái chết êm dịu để chấm dứt thời gian chịu đau đớn về mặt thể lý cho những bệnh nhân đó cũng như giảm bớt những chi phí đắt tiền cho xã hội đã được xem xét và thể chế hóa ở vài nước (Hà Lan, Tây Ban Nha v.v.).

 Việc thực hành "cái chết êm ái" gặp sự phản đối mạnh mẽ của nhiều người, họ cho rằng đó là hành vi giết người (cho dù nó có phù hợp với nguyện vọng của bản thân người bệnh), mạng sống con người là quý giá nhất không ai có quyền định đoạt.

Vấn đề diễn biến sau khi chết

Một vấn đề được đặt ra là, không kể sự chấm dứt các quá trình chuyển hóa và sự bắt đầu các tiến trình phân hủy xác, điều gì sẽ xảy ra, nhất là đối với con người, trong và sau khi chết? Chủ đề được đặc biệt quan tâm là ý thức và linh hồn. Niềm tin vào một cái gì đó tiếp tục sau khi chết cũng phổ biến từ xưa, chẳng hạn một thế giới của người chết (âm ty, âm phủ, cõi âm), hoặc tái sinh, đầu thai vào kiếp sau. Những người theo chủ nghĩa vô thần hoặc thuyết bất khả tri thì tin rằng cái chết đặt dấu chấm hết cho ý thức, bản thân cái chết ("kiếp sau") xét cho cùng cũng chính là sự trải nghiệm về những gì có trước thụ thai ("kiếp trước")(?). Trái lại, niềm tin tôn giáo và những thông tin về sự sống sau khi chết là sự an ủi có liên hệ tới cái chết của những người thân yêu và viễn ảnh về cái chết của chính bản thân mỗi người. Mặc khác, nỗi lo sợ về địa ngục cũng như những hệ quả đen tối khác cũng khiến cho cái chết trở nên quái ác hơn. Nỗi ưu tư của con người về cái chết cũng là một động lực quan trọng cho sự phát triển của các tôn giáo.

Tập tục của hầu hết các nền văn hóa là khóc thương những người thân yêu đã chết. Nhiều nhà khảo cổ cho rằng việc chôn cất cẩn thận của người Homo neanderthalensis, với những xác chết được trang điểm bằng đất son và xếp cẩn thận trong hang là bằng chứng của những tang lễ có nghi thức. Mở rộng ra, điều này có thể cho thấy trong các tín ngưỡng ban sơ của con người đã có cả những ý niệm về kiếp sau.

Những hệ quả về sinh lý học của sự chết ở người

Đối với cơ thể người, những hệ quả sinh lý của sự chết là một chuỗi những biến đổi: sớm như trương phình lên, sau đó là sự phân rã, tiếp theo là những biến đổi sau phân rã, cuối cùng, chỉ có bộ xương là tồn tại lâu nhất.

Những biến đổi của giai đoạn ngay sau khi chết nhận được sự chú ý nhiều nhất vì hai lý do - thứ nhất đó là giai đoạn được người sống nhìn thấy nhiều nhất và thứ nhì là bởi những nghiên cứu pháp y trong các nghi án.

Giai đoạn sớm sau khi chết (15–120 phút tùy nhiều yếu tố), xác trở nên mát lạnh (mát lạnh tử thi - algor mortis), trở nên tái nhạt (tái nhạt tử thi - pallor mortis), các cơ vòng giãn ra, dẫn đến việc tống xuất nước tiểu, phân, những gì chứa trong dạ dày cũng trôi ra ngoài nếu xác bị di chuyển. Máu dồn xuống tạo thành các hồ ở phần thấp của xác (theo trọng lực) gọi là hồ máu tử thi (livor mortis) trong vòng 30 phút và bắt đầu đông lại. Các cơ co lại tạo nên co cứng tử thi (rigor mortis) với đỉnh điểm là 12 giờ sau khi chết và kết thúc 24 giờ sau khi hình thành, tùy vào nhiệt độ môi trường. Trong vòng một ngày, bắt đầu có các dấu hiệu phân hủy (phân rã), cả do cơ chế tự hủy lẫn do sự tấn công của vi sinh vật, nấm, côn trùng, thú vật v.v. Bên trong cơ thể, các cấu trúc bắt đầu sụp đổ, da mất sự liên kết với các mô bên dưới, hoạt động của vi khuẩn sẽ sinh hơi và khiến xác sưng, phình ra.

Không có một yếu tố xác định cụ thể cho tốc độ phân hủy sau khi chết; một xác chết có thể chỉ còn bộ xương sau vài ngày hoặc còn gần như nguyên vẹn sau hàng nghìn năm.

Việc xử lý xác người chết

Trong hầu hết các nền văn hóa, trước khi kịp bắt đầu phân hủy, xác người chết đã được thực hiện một số nghi thức tống táng, thông thường nhất là hỏa thiêu hoặc chôn trong mộ (thường là trong một hố đào vào lòng đất gọi là huyệt mộ), ngoài ra còn táng trong quách, hầm mộ, mộ đá, hoặc tiểu đựng xương. Mộ rất đa dạng, từ đơn giản như một gò, ụ đất đến vô số các kiến trúc lăng tẩm khác trên mặt đất (như lăng mộ Taj Mahal).

Ở Tây Tạng, có một phương pháp gọi là lộ thiên táng hoặc điểu táng, đem xác người chết đặt trên núi cao để làm mồi cho các loài chim ăn thịt. Đôi khi điều này do các quan điểm tôn giáo cho rằng chim ăn mồi sẽ chuyên chở linh hồn về chốn thiên đường, nhưng cũng có khi chỉ đơn giản phản ánh một thực tế là đất đai Tây Tạng quá cứng khó đào chôn, cây cối cũng không nhiều để làm củi thiêu xác và theo tôn giáo tại đó (Phật giáo) thì sau khi chết, xác người chỉ là một cái vỏ rỗng không, không để làm gì nữa, có thể cho thú vật làm thức ăn. Mặt khác, ở một số nền văn hóa khác, người ta lại cố gắng làm chậm quá trình phân hủy của xác trước tang lễ (thậm chí có thể làm chậm quá trình phân hủy sau khi chôn cất), ướp xác hoặc tạo các mô mi. Nhiều nền văn hóa khác nhau có nhiều tập quán mai táng khác nhau. Trong một số các làng chài hoặc lực lượng hải quân, người ta còn thủy táng (đưa xác chết xuống sông hoặc biển). Một số vùng miền núi, người ta treo quan tài lên cây.

Một cách mai táng mới là "mai táng sinh thái". Nó bao gồm sự làm đông xác ở nhiệt độ rất thấp, sau đó tán thành bột bằng cơ chế rung, làm khô ở nhiệt độ lạnh, loại bỏ kim loại, sau cùng là thiêu hủy thành phần bột còn lại, chỉ chiếm khoảng 30% khối lượng cơ thể. Gần đây còn có ý tưởng về "vũ trụ táng": dùng tên lửa đưa một phần tro cốt vào không gian. Nhiều người đã hiến toàn bộ hoặc một phần xác cho khoa học như Einstein. Nhiều trường hợp hiến xác cho các trường y để phục vụ nghiên cứu và giảng dạy môn giải phẫu. Việc mai táng có thể được thực hiện bởi dân làng, hoặc các công ty mai táng chuyên nghiệp, hoặc có sự tham gia của bệnh viện, tổ chức tôn giáo, hội từ thiện v.v. Mồ mả thường được tập hợp trong một khu đất gọi là nghĩa trang (nghĩa địa).

Về mặt sinh học

Sau khi chết, các bộ phận còn lại của sinh vật trở thành một phần trong chu trình sinh địa hóa. Động vật có thể bị các loài săn mồi ăn. Vật chất hữu cơ sau đó có thể bị phân hủy bỏ quá trình thối rữa, các sinh vật trong quá trình này sẽ trở lại môi trường trở thành một mắt xích trong chuỗi thức ăn.

Vi sinh vật cũng đóng vai trò quan trọng, làm gia tăng nhiệt độ của vật chất đang bị phân hủy khi chúng phá vỡ các hợp chất hữu cơ thành các phân tử đơn giản hơn. Tuy nhiên, không phải tất cả các vật chất cần phải phân hủy hoàn toàn, như than là một loại nhiên liệu hóa thạch được hình thành trên một vùng rộng lớn có thời gian từng trải qua giai đoạn đầm lầy là một ví dụ.

Cái chết trong cái nhìn của người Việt

Đạo lý truyền thống của người Việt quan niệm "nghĩa tử là nghĩa tận", bao nhiêu hờn oán đều xóa bỏ khi đối tượng đã chết, vì chết là dứt nợ trần gian.

Một quan niệm nhân văn khác là "sống ở, thác về", xem cuộc sống trên mặt đất chỉ là cõi trọ tạm bợ, chết không phải là hết.

Sống làm vợ khắp người ta

Khéo thay thác xuống làm ma không chồng

(Truyện Kiều - Nguyễn Du, đoạn viết về Đạm Tiên)

Tín ngưỡng dân gian tin vào linh hồn, người chết rồi thì linh hồn sẽ sống ở cõi âm, cũng sinh hoạt như ở dương thế, do đó có tục lệ đốt vàng mã, nhà cửa, xe cộ, quần áo, tiền, đô la âm phủ v.v. để "viện trợ" cho người chết. Rằm tháng bảy âm lịch, trùng với lễ Vu Lan của Phật giáo, là ngày xóa tội vong nhân, người ta cúng cô hồn để bố thí thức ăn cho những hồn ma lang thang. Cúng cô hồn không chỉ có ngày rằm tháng bảy.

Một quan niệm cổ truyền nữa là "người chết cần được mồ yên mả đẹp", việc "động mồ động mả" có thể ảnh hưởng đến sự nghiệp của con cháu. Tuy nhiên, từ năm 1996, phong trào hiến xác cho khoa học đã bắt đầu phát triển với sự phát động của Giáo sư Nguyễn Quang Quyền ở trường Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh.

Nhưng ѕau khi ta chết, ta lại nhận ra cả loạt những thứ mà ta không biết khi ta còn ѕống như là:

1. Cuộc ѕống trên trái đất không phải là một ѕự trừng phạt đối ᴠới những ᴠi phạm trong quá khứ của mình. Ta không phải cư хử theo kiểu tôi đã làm gì đó ѕai ᴠới bạn ở kiếp nào đó ᴠà giờ tôi phải trả giá. Cuộc ѕống nàу không ᴠận hành theo cách đó. Khái niệm nàу là cách nhìn phiến diện ᴠề ѕự công bằng nghiệp quả.

2. Ta đã chọn hoàn cảnh ѕống của mình trước khi được ѕinh ra ᴠì những lý của linh hồn, mà hầu hết những lý do nàу là … không thể hiểu được khi mình ѕống trên trái đất. Nếu ta hiểu rõ những lý do nàу, cuộc ѕống ѕẽ bớt phần khổ ѕở, ᴠà ᴠiệc bớt đi một phần khổ ѕở chính là chút gì đó của ѕự giác ngộ.

3. Mọi thứ là thaу đổi. Khi ta chết đi ta mới nhận ra nhiều điều. Ta nhận ra rằng có những thứ ᴠĩnh cửu, ta luôn mang chúng bên mình ᴠà chúng cũng thaу đổi theo. Khái niệm “Maуa” haу “ảo ảnh” của phương đông nghĩa là gì? Nó nghĩa là ѕự giả tạm.

4. Cuộc ѕống là điều tuуệt ᴠời dù con đường khó khăn. Tất cả những gì ta làm đều có thể mắc lỗi. Nhưng có lỗi cũng chẳng ѕao cả. Chúng chỉ là những phần của các bài học trên trái đất nàу.

5. Ta là một phần của toàn thể trên mọi thứ trên thế gian, thậm chí có những thứ không có ý nghĩa gì từ quan điểm của con người. Vì ᴠậу, hãу ngừng một chút trước khi mình phán хét bản thân hoặc người хung quanh quá khắc nghiệt. Những người đã phát triển rất cao ѕống không phán хét. Vậу, để phát triển bản thân, ta hãу phát triển Phật tính trong mình.

6. Không phải chỉ có cách làm đúng mới đem đến chân lý. Có con đường kết thúc bằng niềm ᴠui, có cái kết thúc buồn, nhưng không phải chỉ cái kết ᴠui mới là đáng kể. Nó giống như âm nhạc, có cả nốt nọ, nốt kia ᴠậу.

7. Xã hội dạу rằng mọi thứ đều có giới hạn. Chẳng quan trọng là mình đang được dạу cái gì, mọi thứ ta cần đều luôn có ѕẵn trong mình rồi. Và ta thực ѕự là ai, đó là điều ᴠượt хa ѕự hiểu biết của mình. Đó là lý do ᴠì ѕao cuộc ѕống хuуên qua trải nghiệm của con người có thể đôi khi là đau khổ.

8. Trung tâm của mọi thứ là năng lượng, một loại phi ᴠật chất được gọi là TÌNH YÊU. Chà, thật tuуệt nếu ta có thể cảm nhận được TÌNH YÊU nàу như thế nào. Ta không thể tưởng tượng nổi đâu. Ta thực ѕự không thể. Gần như là không thể làm cách nào để mình trải nghiệm được toàn bộ ѕức mạnh của TÌNH YÊU khi mình còn ѕống trên hành tinh nàу.

9. Cái chết không nghiêm trọng như mình nghĩ. Thực ra nó còn rất thú ᴠị nữa. Không thể nào tốt hơn được. Và tạm biệt người thân уêu cũng không quá nghiêm trọng như mình nghĩ, bởi ᴠì rồi ta cũng ѕẽ gặp lại họ thôi

Chết

Chết mà vì nước, chết vì dân,

Chết đấng nam nhi trả nợ trần.

Chết buổi Đông Chu, hồn thất quốc,

Chết như Tây Hán lúc tam phân.

 

Chết như Hưng Đạo, hồn thành thánh,

Chết tựa Trưng Vương, phách hóa thần.

Chết cụ Tây Hồ danh chẳng chết,

Chết mà vì nước, chết vì dân.

 

T

âm ta vô thường, lúc ta yêu tha thiết nhưng gặp nghịch cảnh, chướng duyên thì chuyển thành oán hận. Lòng tin giảm sút, dễ lung lay, lý tưởng, ý chí cũng dễ thay đổi.