Tiếp theo 2
Mục lục
1. Định nghĩa quy luật
2. Phân loại quy luật
2.1- Những
quy luật riêng
2.2- Những quy luật chung
2.3-Những quy luật phổ biến
2.4- Quy luật tự nhiên
2.5- Quy luật xã hội
2.6- Quy luật của tư duy
Phần I
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUY LUẬT
1. Định nghĩa quy luật.
Trong đời sống hàng ngày, đằng sau các hiện tượng muôn hình muôn vẻ, con
người dần dần nhận thức được tính trật tự và mối liên hệ có tính lặp lại của
các hiện tượng, từ đó hình thành nên khái niệm “quy luật”.
Với tư cách là phạm trù của lý luận nhận thức, khái niệm “quy luật” là
sản phẩm của tư duy khoa học phản ánh sự liên hệ của các sự vật và tính chỉnh
thể của chúng. V.I. Lênin viết: “ Khái
niệm là một quy luật trong những giai đoạn của sự nhận thức của con người về
tính thống nhất và về liên hệ, về sự phụ thuộc lẫn nhau và tính chỉnh thể của quá
trình thế giới”.
Với tư cách là cái tồn tại ngay
trong hiện thực, quy luật là mối liên hệ bản chất, tất nhiên, phổ biến và lặp
lại giữa các mặt, các yếu tố, các thuộc tính bên trong mỗi một sự vật, hay giữa
các sự vật, hiện tượng với nhau.
Các quy luật của tự nhiên, của xã
hội cũng như của tư duy con người đều mang tính khách quan. Con người không thể
tạo ra hoặc xóa bỏ được quy luật mà chỉ nhận thức và vận dụng nó trong thực
tiễn.
Các quy luật được phản ánh trong
các khoa học không phải là sự sáng tạo tùy ý của con người. Các quy luật do khoa
học phát hiện ra chính là sự phản ánh các quy luật khách quan của tự nhiên, xã
hội cũng như tư duy con người.
2. Phân loại quy luật
Các quy luật hết sức đa dạng.
Chúng khác nhau về mức độ phổ biến, về phạm vi bao quát, về tính chất, về vai
trò của chúng đối với quá trình vận động và phát triển của sự vật. Do vậy, việc
phân loại quy luật là cần thiết để nhận thức và vận dụng có hiệu quả các quy
luật vào hoạt động thực tiễn của con người.
- Căn cứ vào trình độ tính phổ
biến, các quy luật được chia thành: những quy luật riêng, những quy luật chung
và những quy luật phổ biến.
2.1- Những quy luật riêng :là những quy luật chỉ tác động trong phạm vi nhất định của các sự vật
hiện tượng cùng loại. Thí dụ: Những quy luật vận động cơ giới, vận động hóa
học, vận động sinh học,v.v..
2.2- Những quy luật chung :là những quy luật tác động trong phạm vi rộng hơn quy luật riêng, tác
động trong nhiều loại sự vật, hiện tượng khác nhau. Chẳng hạn: quy luật bảo
toàn khối lượng, bảo toàn năng lượng,v.v..
2.3Những quy luật phổ biến :là những
quy luật tác động trong tất cả các lĩnh vực: từ tự nhiên, xã hội cho đến tư
duy. Đây chính là những quy luật phép biện chứng duy vật nghiên cứu.
- Căn cứ vào lĩnh tác động, các
quy luật được chia thành ba nhóm lớn: quy luật tự nhiên, quy luật xã hội và quy
luật của tư duy.
2.4-
Quy luật tự nhiên :là những quy luật nảy sinh và tác động
trong giới tự nhiên, kể cả cơ thể con người, không phải thông qua hoạt động có
ý thức của con người.
2.5- Quy luật xã hội :là những quy luật hoạt động của chính con người trong các quan hệ xã
hội. Những quy luật đó không thể nảy sinh và tác động ngoài hoạt động có ý thức
của con người. Mặc dù vậy, quy luật xã hội vẫn mang tính khách quan.
2.6- Quy luật của tư duy :là những quy luật nói lên mối liên hệ nội tại của những khái niệm, phạm
trù, những phán đoán. Nhờ đó, trong tư tưởng của con người hình thành tri thức
nào đó về sự vật.
Với tư cách là một khoa học, phép
biện chứng duy vật nghiên cứu những quy luật phổ biến tác động trong tất cả các
lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy của con người. Các quy luật cơ bản của phép
biện chứng duy vật phản ánh sự vận động, phát triển dưới những phương diện cơ
bản nhất. Quy luật chuyển hóa từ những thay đổi
về lượng thành những thay đổi về chất và ngược lại cho biết phương thức
của sự vận động, phát triển; quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối
lập cho biết nguồn gốc của sự vận động và phát triển; quy luật phủ định của phủ
định cho biết khuynh hướng của sự phát triển.
