CHẤP NHẬN CÁI CHẾT

 NẾU LỠ MAI

Nếu mai Ta chết xin Mình hãy cố gắng

Ðừng buồn phiền, hãy tiếp tục sống nghe Mình
Bởi đời Ta đã quá đủ ưu phiền
Chỉ có cái chết mới làm choTa hết khổ...

Nếu mai Ta chết xin Mình đừng khóc
Trước mộ phần hãy tặng một đoá hoa
Ðễ đỡ cô đơn trong đất lạnh xa nhà
Và xin thắp nén nhang thơm nơi bia đá

Nếu Ta chết trên vùng đầy băng giá
Không bạn bè không tiếng khóc thở than
Chỉ có vầng trăng lạnh giá với sao ngàn
Và dã thú đi tìm mồi trong hoang vắng

Nếu mai Ta chết xin Mình đừng cay đắng
Trước mộ phần hãy nhỏ nhẹ dùm Ta
Ðể vong linh được thanh thản yên bình
Và nhẹ bước đi vào nơi hư ảo

Nếu mai Ta chết xin Mình đừng phiền não
Vì không còn ai ghẹo phá với Mình
Với những vần thơ không được ấm êm đềm
Và thơ ý không làm cho Mình buồn khổ

Nếu mai Ta chết xin Mình đừng thổ lộ
Tâm sự buồn của chính bản thân Mình
Và thở than với nấm mộ hoang tàn
Ta sợ lắm vì nghe những lời than oán
Nếu mai Ta chết khi mùa thu đến
Xin Mình đừng tiếc núi xót thương Ta
Đừng khóc than trong đêm vắng không người
Và than trách sao đời mình vắng số

Nếu mai Ta chết vào mùa mưa lá đổ
Giọt mưa buồn sẽ khóc hộ cho Mình
Xóa Tan đi những đau khổ bao đêm
Hạt mưa đó sẽ thay cho dòng nước mắt

Nếu mai Ta chết trong gió mùa đông bắc
Xin Mình đừng đễ lạnh lẻo cô đơn
Và đêm đêm không đau xót u buồn
Hãy tìm hơi ấm khi mùa đông giá lạnh

Nếu mai Ta chết không là điều bất hạnh
Mà đó là sự giãi thoát bản thân Ta
Mang khỗ đau hận tủi hết kiếp người
Đời phiêu bạc nơi phương trời đất khách

Nếu mai Ta chết xin Mình đừng oán trách
Vì lời yêu chưa tõ ngỏ cùng Mình
Chỉ bên nhau trong những phút yếu mềm
Ta sẽ mãi đem theo vào lòng đất

Nếu mai Ta chết trong men sầu chất ngất
Xin Mình đừng hờn trách người đi
Nỗi đớn đau trong thống khỗ ai bi
Lòng Tan nát bỡi kiếp người bạc mệnh

Nếu mai Ta chết , thương tình Mình hãy đến
Trước mộ phần xin để một đoá Hoa Lan
Đừng thở than trước nấm mộ hoang tàn
Xin vui vẻ với vong linh người đã khuất …

CHẤP NHẬN CÁI CHẾT

Chết thông thường được xem là sự chấm dứt các hoạt động của một sinh vật hay ngừng vĩnh viễn mọi hoạt động sống (không thể phục hồi) của một cơ thể. Tuy nhiên, một định nghĩa cho sự chết còn tùy thuộc vào các quan điểm tôn giáo, tín ngưỡng cũng như các lĩnh vực liên hệ. Trong y học, Chết là sự Chấm dứt của mọi hoạt động sống như hô hấp trao đổi chất sự phân chia các tế bào đều được chấm dứt vĩnh viễn. Môn khoa học nghiên cứu về cái chết đã trở thành ngành riêng gọi là "tử vong học

Người ta chia chết ra làm hai loại:

Chết lâm sàng : là các phương pháp khám lâm sàng cho phép xác định là chết (tim ngừng đập, ngừng thở, mất tri giác, vv.);

Chết thật: khi các mô không còn hoạt động được nữa và bắt đầu phân hủy. Những ca tử vong phổ biến ở con người là bệnh tim, tiếp theo là tai biến mạch máu não, và xếp thứ 3 là nhiễm trùng đường hô hấp dưới.

Trong xã hội loài người, bản chất của cái chết và sự nhận thức của con người về cái chết là các mối quan tâm qua hàng thiên niên kỷ của thế giới tôn giáo và triết học. Đều này bao gồm niềm tin vào sự sống lại (liên quan đến tôn giáo Abraham), tái sinh (liên quan đến tôn giáo Dharm), hoặc ý thức rằng vĩnh viễn không còn tồn tại, được gọi là lãng quên theo chủ nghĩa vô thần.

Khái niệm và các triệu chứng của cái chết, và mức độ khác nhau của sự tinh tế được sử dụng trong thảo luận đã tạo ra vô số từ nghĩa bóng dùng trong khoa học, pháp lý và xã hội mô tả cái chết. Khi thông báo một người đã chết, có thể nói họ đã qua đời, từ trần, đi xa, hoặc đã mất, ngoài ra còn có rất nhiều từ khác được xã hội chấp nhận, hoặc có các từ khác dùng trong tôn giáo hay tiếng lóng như: Bị tước quyền sống, người chết hết chuyện, về với ông bà, hai năm mươi, về với đất, ngủ với giun v.v... Các từ mô tả việc thối rữa của thịt cũng có thể được sử dụng để nói về cái chết, mặc dù chúng thường được dùng cho các loài động vật mà không phải con người. Để tỏ thái độ lịch sự với một người đã chết, việc dùng từ chết theo nghĩa bóng đã trở thành phổ biến.

Cách diễn đạt sự "chết"

Trong hầu hết các xã hội, cái chết thường được gắn liền với một số biểu tượng nào đó. Ở nhiều nền văn minh phương Đông, màu trắng là màu của tang lễ; ngược lại, ở phương Tây, màu tang là màu đen, biểu tượng của cái chết là vị thần chết với chiếc lưỡi hái nổi tiếng. Mồ mả cũng là những hình ảnh hoán dụ thường gặp khi đề cập đến cái chết.

Dưới góc độ sinh học, cái chết có thể xảy ra cho toàn bộ cơ thể hoặc chỉ một vài thành phần của cơ thể.Ví dụ, một số tế bào riêng lẻ hoặc thậm chí một vài cơ quan có thể chết, trong khi cơ thể, với tư cách là một tổng thể, vẫn tiếp tục sống. Trong cơ thể sinh vật, rất nhiều tế bào có tuổi thọ rất ngắn so với đời sống của cơ thể, chúng chết đi và được thay thế bởi các tế bào mới - đó là quá trình đổi mới thường xuyên các tế bào, một đặc điểm sinh lý của các cơ thể đa bào.

Ngược lại, khi một cơ thể chết đi, các tế bào của nó chỉ có thể sống thêm một giai đoạn ngắn. Các cơ quan có thể được lấy ra khỏi cơ thể để thực hiện việc ghép tạng - trong trường hợp này, tạng được ghép phải nhanh chóng đem ghép, nếu không nó sẽ chết do không được cung cấp các chất cần thiết để duy trì hoạt động sống. Trong một số hiếm các trường hợp, tế bào có thể "bất tử", chẳng hạn dòng tế bào Hela (tức Henrietta Lacks, một bệnh nhân đã hiến các tế bào của cơ thể mình cho khoa học).

Tóc và móng có vẻ mọc dài thêm sau khi chết, thật ra, khi xác chết bị mất nước (bắt đầu "khô đi"), mô mềm co rút lại làm lộ ra phần tóc và móng chưa mọc. Thời cổ đại, chuyện này khiến người ta xác định nhầm lẫn thời điểm chết thật sự, và thêu dệt thêm vào đó để thành các truyền thuyết về ma cà rồng.

Tính không thể đảo ngược thường được xem là tính chất chủ yếu của sự chết. Theo định nghĩa, một cơ thể chết không thể sống lại; nếu có chuyện chết đi sống lại (hồi sinh), điều đó có nghĩa là lần đó không phải là chết. Tuy nhiên, nhiều người không tin rằng cái chết nhất định là không đảo ngược được; bằng tín ngưỡng, họ cho rằng có sự phục sinh của linh hồn, thậm chí của thể xác. Một số người khác còn hi vọng vào một viễn cảnh trong đó nhờ vào sự giữ đông xác chết và các phương tiện kỹ thuật khác, người chết có thể được làm sống lại trong tương lai.

Có giả thuyết cho rằng tuổi thọ hạn chế của sinh ,động vật là một hệ quả của quá trình tiến hóa. Ở hầu hết các loài, tự nhiên đã không cho sinh vật một tuổi thọ cực cao, thay vào đó, tiến hóa đã tập trung vào sự sinh sản; sau khi thực hiện chức năng duy trì nòi giống, ngoại trừ vì lý do bảo vệ con, cuộc sống của một cá thể sinh ,động vật không có ý nghĩa mấy trong sự trường tồn của dòng gen của nó. Một lối giải thích phổ biến khác là theo nguyên lý thứ hai của nhiệt động học, tất cả các hệ thống phức tạp cuối cùng đều phải tan rã, do đó không loài nào có thể bất tử được. Tuy nhiên, nguyên lý này chỉ áp dụng được cho các hệ kín, trong khi cơ thể sinh ,động vật lại là những hệ mở.

Trong thế giới động vật, loài sứa Turritopsis nutricula không bao giờ biết đến cái chết là gì.

Những cách gọi tên về "sự chết"

Như là một đặc trưng của tiếng Việt, ngôn từ chuyên chở cả thái độ, tình cảm của người nói, nên để nói về cái chết,, Nhà nghiên cứu Bằng Giang đã khẳng định thống kê được hơn 1.001 cách diễn đạt về từ chết. dưới đây chỉ liệt kê một số:

Kính trọng: từ trần, tạ thế, khuất núi, quy tiên, yên nghỉ muôn đời, qua đời, mất, đi xa, ra đi, ra đi vĩnh viễn, ra đi mãi mãi, yên nghỉ, từ giã cõi đời, trút hơi thở cuối cùng, "thôi đã thôi rồi", thác, quyên sinh, băng hà (dùng cho vua chúa), hi sinh, ngã xuống, nằm xuống, nằm lại, tử trận, tuẫn tiết, vị quốc vong thân (vì nước mà chết), thịt nát xương tan, rơi đầu (trong chiến đấu), không còn nữa, về với tổ tiên, về cùng cha ông, về nơi an nghỉ cuối cùng, về nơi cửu huyền, về nơi chín suối, chết đứng (còn hơn sống quỳ), tôi ra đi lần cuối, làm ma nước Nam còn hơn làm vua đất Bắc, viên tịch (đối với các nhà sư),...

Kiêng kị: vĩnh biệt, trăm tuổi già, đi (ra đi), sang bên kia thế giới, tim của... đã ngừng đập, giấc ngủ vĩnh viễn, đi vào giấc ngủ ngàn thu, an giấc ngàn thu, trở thành người thiên cổ, ngày không còn..., đi vào dĩ vãng,...

Tín ngưỡng, tôn giáo: về với Chúa, về nhà Cha (về nước Chúa), Chúa gọi về, được Chúa truyền ra khỏi đời này về với Chúa, hẹn gặp lại trong nước trời, viên tịch, quy tiên, về trời, thăng thiên, hồn lìa khỏi xác, hóa kiếp, mãn phần, xuống suối vàng, về miền cực lạc, trở về với cát bụi, chết không nhắm mắt, từ đất mà ra sẽ về với đất, về với đất mẹ,...

Trung lập: chết, qua đời, tử vong, thiệt mạng, tử (Hán-Việt), tắt thở (chết lâm sàng), chết tốt, bị giết, bị diệt, bất đắc kỳ tử, đột tử, chết ngay, chết non, chết yểu, chết trẻ, chết già (theo độ tuổi), chết đuối, chết chìm, chết cháy, chết ngột, chết ngạt, chết đói, chết bệnh, chết bất đắc kỳ tử (theo nguyên nhân), chết chùm, chết oan, chết ngay tại chỗ...

Thân phận: lìa đời, về với đất, chầu ông bà (vải), chầu trời, chầu tổ tiên, chầu Diêm vương (Diêm chúa), tuyệt mệnh (mạng), tới số, hết số, gan óc lầy đất, da ngựa bọc thây, đầu lìa khỏi cổ, nhắm mắt xuôi tay, xuống lỗ, xanh cỏ, đi gặp cụ Các Mác và cụ Lê-nin, (thà) làm ma nước Nam, (nguyện) làm ma họ (...), lên bàn thờ ăn xôi...

Không tôn trọng: lụm, rồi đời, xong đời, ngoẻo, ngủm, ngủm củ tỏi, ngủm cù đèo, tiêu, tiêu đời, toi đời, tiêu tán đường, toi mạng, lên đường, ăn đất, đi đứt, đi toi, đứt bóng, vào hòm, vào xăng, vào 6 tấm, xuống mồ, đi đời, đi đời nhà ma, đi tong, rũ xương, đền tội, đền mạng (có ân oán), tan xương nát thịt, vong mạng, bỏ mạng, bỏ xác (trong chiến đấu), chết tươi, chết toi, chết bằm, chết trôi, lên bàn thờ, lên bàn thờ ngồi chơi, đi buôn muối, chết không toàn thây, chết không kịp ngáp (tình trạng chết), "đai" (tiếng lóng của từ die), ngồi lên bàn thờ ngắm gà khỏa thân, "RIP" (Rest In Peace) (không có sự tôn trọng khi dùng để đùa giỡn, nhưng ý nghĩa thực sự của R.I.P là sự tôn trọng đối với cái chết), đi Văn Điển, vô Bình Hưng Hòa, hít khói trên bàn thờ, đi bán muối,...

Định nghĩa cái chết trong lĩnh vực y học, tôn giáo và pháp lý

Cái chết của con người có thể được định nghĩa bởi ba lĩnh vực khác nhau nhưng cũng chồng lấn lẫn nhau: y học, tôn giáo và pháp lý. Cả ba lĩnh vực đã phát triển rất nhiều theo thời gian và ý nghĩa của từng lĩnh vực đó đối với từng cá nhân cũng khác nhau. Do đó, khi bàn về cái chết, điều quan trọng là phải xác định rõ là cái chết đang được xem xét dưới dưới góc độ nào, cũng như cần phải có một kiến thức tổng quát về cách nhìn nhận cái chết của mỗi cá nhân.

Trong y học:có nhiều định nghĩa khác nhau về cái chết. Ở phương Tây trước đây, sự chết đã được gắn với tim và sau đó là phổi. Khi tim và phổi của một người ngừng hoạt động, người đó được xem là đã chết. Về sau, não được đưa vào định nghĩa. Năm 1963, điện não đồ (EEG) được phát minh, phương tiện này có khả năng đo rất chính xác các dòng điện phát ra từ não. Nếu máy điện não đồ ghi nhận một dòng điện bằng không (nói cách khác là một EEG phẳng) trong 36 giờ, người bệnh có thể được xem là đã chết. Hiện nay, chúng ta biết rằng về mặt y học, một người còn sống nếu thân não của người đó chưa chết. Nhiều người bị rơi vào đời sống thực vật, thân não của họ vẫn còn hoạt động.

Về mặt pháp lý: có ba cách khác nhau để tuyên bố rằng một người đã chết. Thông thường nhất là việc xác nhận cái chết bởi một bác sĩ. Cách thứ hai là xác nhận bởi một nhân viên điều tra hay chuyên viên khám nghiệm y khoa của nhà nước. Cách thứ ba là tuyên bố chết bởi các tòa án: sau khi một người bị mất tích một thời gian nhất định, tòa án có thể tuyên bố rằng người đó đã chết và tài sản của người chết sẽ được phân chia theo luật định. Giấy chứng tử là một văn bản nêu ra thời điểm, tính chất của cái chết cũng như tên và chức năng người chứng nhận cái chết đó.

Theo quan điểm tôn giáo: sự chết được tin là do linh hồn rời khỏi thể xác. Nhiều thí nghiệm đã được đặt ra nhằm xác định khi nào thì hồn rời khỏi xác, chẳng hạn người ta cân cơ thể trước và sau khi chết (linh hồn, nếu có, biết đâu cũng có một trọng lượng nào đó).

Khi nào một người được xem là chết?

Xác định chính xác thời điểm chết có ý nghĩa quan trọng vì nhiều lý do. Nó giúp cho giấy chứng tử ghi nhận được thời gian chính xác, cũng như để đảm bảo rằng các nguyện vọng của người quá cố được thực thi sau khi người đó thật sự đã qua đời. Nó đặc biệt quan trọng trong trường hợp hiến cơ quan, bởi lẽ tạng đem ghép phải được lấy ra khỏi cơ thể người chết càng sớm càng tốt.

Trong lịch sử, các cố gắng để xác định thời điểm chết một cách chính xác luôn là đề tài gây tranh cãi. Đã có lúc, cái chết được tính từ lúc tim ngừng đập (ngưng tim) và phổi ngừng thở, nhưng sự phát triển của kỹ thuật hồi sức tim phổi cũng như kỹ thuật phá rung đã đề ra một thách thức mới: hoặc là định nghĩa về cái chết là sai, hoặc là con người có thể cải tử hoàn sinh (bởi vì, trong một vài trường hợp, việc hồi sức làm cho tim, phổi hoạt động trở lại). Hiển nhiên, quan điểm thứ nhất đã được lựa chọn. (Hiện nay, trạng thái ngưng tim, ngưng thở được gọi là chết lâm sàng).

Ngày nay, khi cần xác định chính xác thời điểm chết, bác sĩ và điều tra viên thường căn cứ vào "chết não" hay "chết sinh học": một người được xem là chết nếu không còn hoạt động điện não . Người ta giả định rằng sự ngưng hoạt động điện não là dấu hiệu chấm dứt ý thức.

Hoạt động não là điều kiện cần của sự tồn tại của một cá nhân về mặt pháp lý, và có lẽ chỉ trừ các phôi thai, nó cũng đồng thời là điều kiện đủ. "Một khi sự chết não đã được khẳng định, việc ngưng sử dụng các thiết bị hỗ trợ sự sống không cấu thành một tội dân sự hay hình sự".

Tuy nhiên, có những người lý luận rằng chỉ có vỏ não mới có chức năng ý thức, cho nên chỉ cần hết hoạt động điện của vỏ não thì có thể xem là chết. Ở hầu hết mọi nơi, một định nghĩa bảo thủ hơn về cái chết được áp dụng (khi toàn bộ các phần của não đều đã ngưng hoạt động điện, không riêng gì vỏ não) - chẳng hạn theo mẫu khai tử thống nhất của Hoa Kỳ. Năm 2005, trường hợp cô Terri Schiavo đã khiến cho vấn đề chết não và duy trì sự sống nhân tạo được tranh cãi gay gắt giữa các nhà làm luật Hoa Kỳ. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chung của cái chết là do thiếu ôxy trong máu.

Ngay cả khi dùng điện não, việc xác định cái chết cũng khó khăn. EEG có thể ghi nhận một tín hiệu giả trong khi não đã thực sự ngưng hoạt động, hay ngược lại, não còn sống, nhưng hoạt động điện của nó thấp hơn ngưỡng ghi nhận của máy. Vì lý do này, các bệnh viện thường thiết lập một quy trình để xác nhận cái chết trong đó bao gồm EEG ghi nhận trong những khoảng thời gian khác nhau.

Lịch sử y học còn ghi nhận nhiều giai thoại về những người được các thầy thuốc chứng tử nhưng sau đó đã sống lại - khi đang được ướp xác hoặc sau vài ngày nằm trong quan tài. Các chuyện kể về những người bị chôn sống (với giả thiết rằng xác không được ướp trước khi chôn) đã tạo tiền đề cho ít nhất là một nhà sáng chế trong thế kỷ XX thiết kế ra một hệ thống báo động có thể được kích hoạt từ trong quan tài.

Do những khó khăn khi xác định cái chết, trong nhiều phát đồ cấp cứu, người đầu tiên tham gia cấp cứu không được phép tuyên bố rằng bệnh nhân đã chết; một số tài liệu huấn luyện cấp cứu y khoa đã chỉ rõ rằng một người không bị xem là chết nếu không có những dấu hiệu rõ ràng, hiển nhiên của cái chết, chẳng hạn như đầu lìa khỏi thân, co cứng tử thi (rigor mortis), hồ máu tử thi (livor mortis), xác bị phân hủy hoặc bị thiêu cháy. Khi nạn nhân còn bất cứ khả năng sống sót nào và không có y lệnh "không hồi sức", nhân viên cấp cứu phải lập tức bắt đầu cấp cứu và không được kết thúc việc cấp cứu cho đến khi bệnh nhân được nhập viện. Đến nơi, nếu bác sĩ xác nhận bệnh nhân đã chết, bệnh nhân được tuyên bố là "chết trên đường đến bệnh viện".

Tiêu chuẩn để tuyên bố một người là chết thường được quy định bởi các ủy ban cấp nhà nước, tùy từng nước. EEG không là một xét nghiệm đại trà, trên thực tế, người ta hay dựa vào các triệu chứng như mất ý thức, ngưng thở, mất mạch, đồng tử giãn và không phản xạ với ánh sáng, điện tâm đồ (ECG) phẳng v.v.

Phản ứng của con người đối với cái chết

Về cơ bản, con người tham sống sợ chết, tuy nhiên, trong những hoàn cảnh nhất định, nhiều người có thể hi sinh sự sống của mình vì người khác, vì cộng đồng. Cũng có những người tự tìm đến cái chết do bệnh tâm thần hoặc bế tắc trong cuộc sống.

Diễn tiến tâm lý của một người sắp chết gồm 5 đặc điểm:

Chối bỏ thực tế ("không thể tin là mình sắp chết")

Nổi giận, nổi loạn ("tại sao tôi phải chết ?")

Mặc cả với số phận ("sao lại là tôi, nhiều người xấu hơn tôi vẫn được sống kia, tôi đã làm nhiều việc tốt nên tôi phải được sống")

Trầm cảm

Buông xuôi, chấp nhận.

Năm đặc điểm đó không phải lúc nào cũng thể hiện đầy đủ, trật tự xuất hiện cũng không cố định. Chúng có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc đồng thời.

Tuy nhiên, cũng có những trường hợp, con người đón nhận cái chết một cách dễ dàng hơn.

Cái chết êm dịu (an tử)

Có những người bị tai nạn nghiêm trọng hoặc mắc những bệnh hiểm nghèo như ung thư giai đoạn cuối, phải sống đời sống thực vật hoặc chịu đau đớn kéo dài. Khả năng của y học trong tương lai gần hầu như không thể phục hồi được sức khỏe cho họ, nên việc tạo ra một cái chết êm dịu để chấm dứt thời gian chịu đau đớn về mặt thể lý cho những bệnh nhân đó cũng như giảm bớt những chi phí đắt tiền cho xã hội đã được xem xét và thể chế hóa ở vài nước (Hà Lan, Tây Ban Nha v.v.).

Việc thực hành "cái chết êm ái" gặp sự phản đối mạnh mẽ của nhiều người, họ cho rằng đó là hành vi giết người (cho dù nó có phù hợp với nguyện vọng của bản thân người bệnh), mạng sống con người là quý giá nhất không ai có quyền định đoạt.

Vấn đề diễn biến sau khi chết

Một vấn đề được đặt ra là, không kể sự chấm dứt các quá trình chuyển hóa và sự bắt đầu các tiến trình phân hủy xác, điều gì sẽ xảy ra, nhất là đối với con người, trong và sau khi chết? Chủ đề được đặc biệt quan tâm là ý thức và linh hồn. Niềm tin vào một cái gì đó tiếp tục sau khi chết cũng phổ biến từ xưa, chẳng hạn một thế giới của người chết (âm ty, âm phủ, cõi âm), hoặc tái sinh, đầu thai vào kiếp sau. Những người theo chủ nghĩa vô thần hoặc thuyết bất khả tri thì tin rằng cái chết đặt dấu chấm hết cho ý thức, bản thân cái chết ("kiếp sau") xét cho cùng cũng chính là sự trải nghiệm về những gì có trước thụ thai ("kiếp trước") . Trái lại, niềm tin tôn giáo và những thông tin về sự sống sau khi chết là sự an ủi có liên hệ tới cái chết của những người thân yêu và viễn ảnh về cái chết của chính bản thân mỗi người. Mặc khác, nỗi lo sợ về địa ngục cũng như những hệ quả đen tối khác cũng khiến cho cái chết trở nên quái ác hơn. Nỗi ưu tư của con người về cái chết cũng là một động lực quan trọng cho sự phát triển của các tôn giáo.

Tập tục của hầu hết các nền văn hóa là khóc thương những người thân yêu đã chết. Nhiều nhà khảo cổ cho rằng việc chôn cất cẩn thận của người Homo neanderthalensis, với những xác chết được trang điểm bằng đất son và xếp cẩn thận trong hang là bằng chứng của những tang lễ có nghi thức. Mở rộng ra, điều này có thể cho thấy trong các tín ngưỡng ban sơ của con người đã có cả những ý niệm về kiếp sau.

Những hệ quả về sinh lý học của sự chết ở người

Đối với cơ thể người, những hệ quả sinh lý của sự chết là một chuỗi những biến đổi: sớm như trương phình lên, sau đó là sự phân rã, tiếp theo là những biến đổi sau phân rã, cuối cùng, chỉ có bộ xương là tồn tại lâu nhất.

Những biến đổi của giai đoạn ngay sau khi chết nhận được sự chú ý nhiều nhất vì hai lý do - thứ nhất đó là giai đoạn được người sống nhìn thấy nhiều nhất và thứ nhì là bởi những nghiên cứu pháp y trong các nghi án.

Giai đoạn sớm sau khi chết (15–120 phút tùy nhiều yếu tố), xác trở nên mát lạnh (mát lạnh tử thi ), trở nên tái nhạt (tái nhạt tử thi), các cơ vòng giãn ra, dẫn đến việc tống xuất nước tiểu, phân, những gì chứa trong dạ dày cũng trôi ra ngoài nếu xác bị di chuyển. Máu dồn xuống tạo thành các hồ ở phần thấp của xác (theo trọng lực) gọi là hồ máu tử thi ,trong vòng 30 phút và bắt đầu đông lại. Các cơ co lại tạo nên co cứng tử thi ,với đỉnh điểm là 12 giờ sau khi chết và kết thúc 24 giờ sau khi hình thành, tùy vào nhiệt độ môi trường. Trong vòng một ngày, bắt đầu có các dấu hiệu phân hủy (phân rã), cả do cơ chế tự hủy lẫn do sự tấn công của vi sinh vật, nấm, côn trùng, thú vật v.v. Bên trong cơ thể, các cấu trúc bắt đầu sụp đổ, da mất sự liên kết với các mô bên dưới, hoạt động của vi khuẩn sẽ sinh hơi và khiến xác sưng, phình ra. 

Không có một yếu tố xác định cụ thể cho tốc độ phân hủy sau khi chết; một xác chết có thể chỉ còn bộ xương sau vài ngày hoặc còn gần như nguyên vẹn sau hàng nghìn năm.

Việc xử lý xác người chết

Trong hầu hết các nền văn hóa, trước khi kịp bắt đầu phân hủy, xác người chết đã được thực hiện một số nghi thức mai táng, thông thường nhất là hỏa thiêu hoặc chôn trong mộ (thường là trong một hố đào vào lòng đất gọi là huyệt mộ), ngoài ra còn táng trong quách, hầm mộ, mộ đá, hoặc tiểu đựng xương. Mộ rất đa dạng, từ đơn giản như một gò, ụ đất đến vô số các kiến trúc lăng tẩm khác trên mặt đất như lăng mộ.

Ở Tây Tạng, có một phương pháp gọi là lộ thiên táng hoặc điểu táng, đem xác người chết đặt trên núi cao để làm mồi cho các loài chim ăn thịt. Đôi khi điều này do các quan điểm tôn giáo cho rằng chim ăn mồi sẽ chuyên chở linh hồn về chốn thiên đường, nhưng cũng có khi chỉ đơn giản phản ánh một thực tế là đất đai Tây Tạng quá cứng khó đào chôn, cây cối cũng không nhiều để làm củi thiêu xác và theo tôn giáo tại đó (Phật giáo) thì sau khi chết, xác người chỉ là một cái vỏ rỗng không, không để làm gì nữa, có thể cho thú vật làm thức ăn. Mặt khác, ở một số nền văn hóa khác, người ta lại cố gắng làm chậm quá trình phân hủy của xác trước tang lễ (thậm chí có thể làm chậm quá trình phân hủy sau khi chôn cất), ướp xác hoặc tạo các mô mi. Nhiều nền văn hóa khác nhau có nhiều tập quán mai táng khác nhau. Trong một số các làng chài hoặc lực lượng hải quân, người ta còn thủy táng (đưa xác chết xuống sông hoặc biển). Một số vùng miền núi, người ta treo quan tài lên cây.

Một cách mai táng mới là "mai táng sinh thái". Nó bao gồm sự làm đông xác ở nhiệt độ rất thấp, sau đó tán thành bột bằng cơ chế rung, làm khô ở nhiệt độ lạnh, loại bỏ kim loại, sau cùng là thiêu hủy thành phần bột còn lại, chỉ chiếm khoảng 30% khối lượng cơ thể. Gần đây còn có ý tưởng về "vũ trụ táng": dùng tên lửa đưa một phần tro cốt vào không gian. Nhiều người đã hiến toàn bộ hoặc một phần xác cho khoa học như Einstein. Nhiều trường hợp hiến xác cho các trường y để phục vụ nghiên cứu và giảng dạy môn giải phẫu. Việc mai táng có thể được thực hiện bởi dân làng, hoặc các công ty mai táng chuyên nghiệp, hoặc có sự tham gia của bệnh viện, tổ chức tôn giáo, hội từ thiện v.v. Mồ mả thường được tập hợp trong một khu đất gọi là nghĩa trang (nghĩa địa). 

Về mặt sinh học

Sau khi chết, các bộ phận còn lại của sinh vật trở thành một phần trong chu trình sinh địa hóa. Động vật có thể bị các loài săn mồi ăn. Vật chất hữu cơ sau đó có thể bị phân hủy bỏ quá trình thối rữa, các sinh vật trong quá trình này sẽ trở lại môi trường trở thành một mắt xích trong chuỗi thức ăn.

Vi sinh vật cũng đóng vai trò quan trọng, làm gia tăng nhiệt độ của vật chất đang bị phân hủy khi chúng phá vỡ các hợp chất hữu cơ thành các phân tử đơn giản hơn. Tuy nhiên, không phải tất cả các vật chất cần phải phân hủy hoàn toàn, như than là một loại nhiên liệu hóa thạch được hình thành trên một vùng rộng lớn có thời gian từng trải qua giai đoạn đầm lầy là một ví dụ.

Cái chết trong cái nhìn của người Việt

Đạo lý truyền thống của người Việt quan niệm "nghĩa tử là nghĩa tận", bao nhiêu hờn oán đều xóa bỏ khi đối tượng đã chết, vì chết là dứt nợ trần gian.

Một quan niệm nhân văn khác là "sống ở, thác về", xem cuộc sống trên mặt đất chỉ là cõi trọ tạm bợ, chết không phải là hết.

Sống làm vợ khắp người ta

Khéo thay thác xuống làm ma không chồng

(Truyện Kiều - Nguyễn Du, đoạn viết về Đạm Tiên)

Tín ngưỡng dân gian tin vào linh hồn, người chết rồi thì linh hồn sẽ sống ở cõi âm, cũng sinh hoạt như ở dương thế, do đó có tục lệ đốt vàng mã, nhà cửa, xe cộ, quần áo, tiền, đô la âm phủ v.v. để "viện trợ" cho người chết. Rằm tháng bảy âm lịch, trùng với lễ Vu Lan của Phật giáo, là ngày xóa tội vong nhân, người ta cúng cô hồn để bố thí thức ăn cho những hồn ma lang thang. Cúng cô hồn không chỉ có ngày rằm tháng bảy.

Một quan niệm cổ truyền nữa là "người chết cần được mồ yên mả đẹp", việc "động mồ động mả" có thể ảnh hưởng đến sự nghiệp của con cháu. Tuy nhiên, từ năm 1996, phong trào hiến xác cho khoa học đã bắt đầu phát triển với sự phát động của Giáo sư Nguyễn Quang Quyền ở trường Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh.

 

Ở một góc nhìn khác  về sự chết

Theo quy luật tự nhiên, tất cả các sự vật duyên khởi đều vô thường. Bất cứ cái gì có khởi đầu đều phải có kết thúc. Đời người cũng vậy, ai cũng đã sống một cuộc đời có ý nghĩa và đáng được chúc tụng.

Chúng ta cần nhận thức rằng, cái chết không có gì đáng sợ, đó là quy luật của tự nhiên, cũng như cách ta được sinh ra. Có chăng đó chỉ là sự kết thúc của các tế bào sinh học, chúng ta kết thúc ở thế giới này, để khởi đầu cho một thế giới khác. Vậy nên, việc chúng ta cần làm là sống một cuộc đời có ý nghĩa và chuẩn bị những điều tốt đẹp khi bước vào một “cánh cửa mới”.

Chấp nhận cái chết nhẹ nhàng và chọn nơi an nghỉ thật đẹp cho người thân

Chết không phải là một sự lựa chọn. Cũng giống như cuộc sống, nó được áp đặt cho chúng ta. Con người ai cũng phải trải qua sinh-lão-bệnh-tử. Khi nhân duyên không còn đủ đầy, chúng ta trở về với đất mẹ. Nhưng cái chết không còn là dấu chấm hết cho một đời người. Cuộc sống của chúng ta vẫn còn tiếp diễn trong lòng những người thương yêu và những thế hệ sau nữa. Vậy nên thay vì khóc thương, xót xa cho một kiếp người, chúng ta hãy học cách chấp nhận cái chết một cách nhẹ nhàng, và xem đây là một sự biến đổi thân xác và tâm hồn để đến với một thế giới mới.

Ông bà xưa có câu: “Sống cái nhà, thác cái mồ”, khi còn sống ai ai cũng lo cho mình cái nhà để ở thì khi mất đi cũng muốn có một chỗ “nằm” tươm tất.

 

Ở MỘT GÓC NHÌN KHÁC VỀ SỰ CHẾT

Do giác tỉnh cuộc sống là tạm bợ, chúng ta sẽ dùng thời gian của mình một cách sáng suốt, làm việc tích cực, lợi ích, đạo đức, và tránh xa những hành động xấu tiêu cực, phi đạo đức. Kết quả của việc này là chúng ta sẽ có thể chết mà không bị hối tiếc, và sẽ được tái sinh may mắn trong kiếp sống kế tiếp.

Quán tưởng về cái chết sẽ tạo ra cảm giác cần chuẩn bị phút cận tử nghiệp cho bản thân chúng ta. Có nhiều phương pháp khác nhau (ví dụ như tụng kinh cầu nguyện, thiền định, và quán tưởng) sẽ giúp chúng ta vượt qua nỗi sợ hãi, tham luyến và những cảm xúc khác có thể nảy sinh vào thời điểm chết và khiến tâm trí của chúng ta bị quấy rầy, phiền não và thậm chí tiêu cực. Chuẩn bị cho cái chết sẽ giúp chúng ta chết một cách an bình, tự tại với một trạng thái tâm rõ ràng và hướng thượng.

Quán tưởng về cái chết sẽ tạo ra cảm giác cần chuẩn bị phút cận tử nghiệp cho bản thân chúng ta.

Quán tưởng về cái chết sẽ tạo ra cảm giác cần chuẩn bị phút cận tử nghiệp cho bản thân chúng ta.

Lợi ích của việc quán tưởng về cái chết có thể được chứng thực bởi kết quả của trải nghiệm cận tử. Kinh nghiệm cận tử xảy ra khi mọi người bắt đầu bước vào trạng thái chết. Ví dụ, trên một bàn mổ hoặc trong một tai nạn xe hơi, nạn nhân bị chết, nhưng sau đó họ sống lại và kể những trải nghiệm mà họ trải qua.

“Có lẽ một trong những điều quan tâm nhất là làm thế nào trải nghiệm cận tử và có thể chuyển hóa cuộc sống của những người đã trải qua nó. Các nhà nghiên cứu đã lưu ý một chuỗi các sự kiện đáng ngạc nhiên về kết quả và sự chuyển đổi: giảm nỗi sợ hãi và chấp nhận sâu sắc hơn về cái chết; gia tăng sự quan tâm giúp đỡ người khác; nâng cao tầm quan trọng của tình thương; bớt theo đuổi thú vui vật chất; phát triển niềm tin tôn giáo và ý nghĩa tinh thần của cuộc sống; và, tất nhiên, sự cởi mở hơn với niềm tin vào thế giới bên kia tức thuyết tái sanh.

 

Ở MỘT GÓC NHÌN KHÁC  VỀ SỰ CHẾT

Đứng trước chứng bệnh nan y, con người thường nảy sinh nhiều lo sợ. Bệnh của thân sẵn có, nay thêm bệnh của tâm khiến bệnh nhân và người thân của họ mãi loay hoay, đau khổ trong vô vọng. Chỉ cần hiểu đúng về bệnh tật và sinh tử, Chúng Ta hoàn toàn có thể sống bình an, thanh thản, ngay cả trong hoàn cảnh khó khăn nhất. 

Làm gì để bệnh nhân không bị khủng hoảng, suy sụp .

Cái Chết Phải đối diện thôi. Mình nên nói về đạo Phật cho nhau  nghe, cho nhau chấp nhận. Theo cách nhìn của đạo Phật thì đó là  : nhân quả.

Thứ nhất, nhân quả không chỉ trong một đời mà có nhiều đời nhân quả.

Thứ hai, nhân quả không chỉ bởi một người mà có cả họ hàng, dòng tộc. Đó là biệt nghiệp và cộng nghiệp. Biệt nghiệp là những nghiệp mình đã gây ra. Cộng nghiệp không phải do mình gây ra, nhưng một người nào đó gần gũi với mình gây ra, thì mình cũng phải chịu ảnh hưởng một phần.

Hãy giúp con người ta hiểu về nhân quả! Khi đã hiểu thì con người ta sẽ không thấy bất công nữa. Điều khủng hoảng nhất của người bệnh là cảm giác bất công: “Tại sao điều này lại xảy ra với tôi? Tôi là người tốt, vì sao tôi lại bị bệnh?”… Những điều mà họ cho là bất công khiến họ suy sụp tinh thần.

Nếu người ta thấy bình thường, không bất công gì thì họ không bị suy sụp. Muốn vậy thì họ phải hiểu về nhân quả. Hãy dành thời gian giúp con người ta hiểu nhân quả, nhờ thế con người ta sẽ tiếp nhận chuyện này dễ dàng hơn.

Một người tin vào nhân quả thì sẽ không thấy bất công nữa. Bất kì chuyện gì xảy ra cũng không thấy bất công. Không bất công thì sẽ không suy sụp. Không thấy bất công thì người ta có một lối thoát. Vì thế mọi người nên hiểu đúng về nhân quả, chấp nhận nhân quả. Đầu tiên là thế.

Quan trọng là khi sống, Chúng Ta làm được gì?

Ai rồi cũng phải chết! Có gì đảm bảo người già sẽ chết trước người trẻ không? Ví dụ ngày mai, ai đó trong số những Chúng Ta này đi ra đường, bị ô tô đâm, họ có thể chết trước cả bố mẹ mình, đúng chưa? Mình cứ nghĩ rằng mình sẽ sống lâu, nhưng chắc gì mình đã sống lâu hơn đứa con bị bệnh đó, có khi mình còn chết trước nó. Nhiều gia đình có con bị bệnh mà bố mẹ còn chết trước.

Nói như vậy để thấy, bị bệnh hiểm nghèo hay chết không phải là điều kinh khủng. Ai cũng có thể bị chết. Mình phải hiểu, ai cũng có thể chết, vào bất kì lúc nào. Vấn đề cần quan tâm là, mình làm được gì khi còn sống, chứ không phải khi nào mình sẽ chết.

Chúng ta phải đổi cách nghĩ đi! Hãy làm cho con người ta  hiểu điều đó. Nói với nhau : “Quan trọng là khi sống, con người ta  làm cái gì, chứ không phải khi nào con người ta chết”. Có gì đảm bảo con trẻ  sẽ chết sớm hơn hay chết sau bố mẹ đâu? Thế nên, câu hỏi đúng ở đây là: “Khi sống con người ta làm được gì? Con người ta sống có ý nghĩa không? Con người ta học được cái gì? Con người ta thay đổi được điều gì?”.

Khi sống làm được gì quan trọng hơn khi nào chết. Từ giờ đến lúc đấy, nếu có thời gian thì Chúng ta  hãy chuẩn bị cho nhau  những hiểu biết đó. Con người ta  sẽ tiếp nhận bệnh tật theo một cách khác.

 

Không có ai thực sự chết

 Khi sống trong đời, thì đầu tiên, ta nghĩ đến tái sinh của mình sẽ khá hơn. Thứ hai, mình sẽ sống bình an hơn, chết thanh thản hơn. Tối thiểu là thế, chưa nói gì cao siêu như giác ngộ, v.v… Tối thiểu thế đã là khá rồi.

Cha Mẹ muốn con bớt lo, thì trước hết, Cha Mẹ phải bớt lo. Cha Mẹ  không thể đầy lo lắng, song lại nói: “Con ơi, đừng lo!”. Vì thế chúng ta cũng phải tập. Cha Mẹ nghĩ được như vậy thì mới truyền sang con được. Chứ Cha Mẹ còn nghĩ: “Chết khủng khiếp lắm!”, thì con mình cũng sẽ nghĩ chết là  khủng khiếp.

Nhưng sống trong đời  nếu chúng ta hiểu: Chết cũng chỉ là một sự thay áo, chuyển từ bộ quần áo này sang bộ quần áo khác. Hiểu Phật pháp thì thấy tái sinh chỉ là thay bộ quần áo mà thôi.

Đời này mình là cô gái, đời sau mình là chàng trai. Thay bộ quần áo khác, bộ quần áo cũ hỏng rồi. Quần áo là thân thể. Cái thân thể này cũ hỏng rồi thì phải thay bằng thân thể khác. Có người sở hữu cái áo bền hơn người khác, tức là sống lâu hơn đấy. Thân thể mình là cái áo, khi áo hỏng thì phải thay cái áo khác. Áo cũ này không che được nắng, không che được mưa nữa.

Nên chết cũng chỉ là một sự chuyển tiếp từ vai diễn này sang vai diễn khác, từ bộ quần áo này sang bộ quần áo khác, từ thân thể này sang thân thể khác. Chứ không ai thực sự chết cả.

Hiểu điều đó thì mình sẽ thấy, chết không khủng khiếp như mọi người tưởng. Chết không phải là hết. Cái chết chẳng có ý nghĩa gì. Người ta sẽ bước tiếp trong cuộc du hành của họ. Đời này tôi là một cô gái 18 tuổi, đời sau tôi là một chàng chiến binh, mặc bộ quần áo khác, làm những việc khác. Tất cả những kiến thức ấy trong nhà Phật đều giải thích cặn kẽ. chúng ta  nên hiểu để thấy cái chết không hề kinh khủng như mình tưởng.

Đối diện với bệnh tật, một cách trí tuệ

Hiểu về cái chết thì mình mới hiểu giá trị cuộc sống. Mình hiểu rằng, sống bao lâu không quan trọng, quan trọng là làm được gì cho cuộc sống. Người nghiện hút sống 70 năm không bằng người tử tế làm nhiều việc phúc đức mà chỉ sống có 7 năm. 

Mình phải ngấm những điều ấy thì mới làm cho con mình ngấm được. Phải hiểu rõ thì mới nói cho nhau  được. Bố mẹ ảnh hưởng tới con cái qua cách suy nghĩ của chính mình. Con thấy bố mẹ lạc quan, không buồn bã; bố mẹ không sợ chết; bố mẹ quan tâm việc sống thế nào hơn là lo lắng khi nào chết… thì dần dần con mình cũng sẽ nghĩ như vậy.

Người Việt Nam thích sống lâu. Sống thế nào mới quan trọng chứ không phải sống dài hay ngắn. Vậy mà ít người quan tâm đến điều ấy lắm.

Khi nào mình nhận thấy: “Nếu ngày mai tôi chết, tôi chẳng còn ân hận gì” – thì có nghĩa là mình đã biết cách sống. Ai mà nghĩ: “Nếu ngày mai tôi chết, tôi có đầy tiếc nuối, đầy điều ân hận” – thì chứng tỏ người đó chưa biết sống. Phải tập cách sống sao cho có ích.

Điều đáng tiếc duy nhất là mình giác ngộ được mọi điều, còn tất cả việc đời thì chẳng có gì đáng tiếc cả. Cô bé ấy mà biết cách sống thì còn hơn những người sống lâu đến 70 tuổi xong lại có một cuộc đời vô nghĩa. Hãy dạy con cách sống tốt, sống có ích.

Cho nên sống thế nào quan trọng hơn khi nào chết. Đúng chưa? Đấy, hãy tập cách sống có ích! Đừng để đến lúc biết tin mình bị ung thư thì choáng váng, vì mình đã sống mấy chục năm vô nghĩa mất rồi. Quá phí! Cách sâu sắc nhất để đối diện với nỗi đau của cuộc sống  là mình không còn niềm tin “Tôi là thân thể này” nữa. Khi mất đi niềm tin “Tôi là thân thể này” thì tất cả khó khăn đau khổ  sẽ trở nên vô nghĩa. Tập tốt thì sẽ đến được trình độ đấy, sẽ biết “Thân thể này không phải là tôi. Tôi không phải thân thể này”. Khi ấy, tất cả vấn đề của thân thể không còn là vấn đề với tôi nữa.

Khi ấy thì “bệnh tật”  thoải mái, không sợ. Như cái áo hỏng phải thay thôi mà, chẳng vấn đề gì, tôi thay áo khác, “xoẹt” một cái là xong. Đấy là thứ mà những “người” có thể đạt được. Lúc ấy họ không còn bất kể vấn đề gì với bệnh tật nữa, bệnh tật chỉ xảy ra với thân thể. Vậy thì, thay áo thôi!

Khi chết, điểm cốt yếu là BÌNH TĨNH

Đầu tiên, mình phải hiểu rằng chết không phải là hết. Chết chỉ là một sự thay đổi chứ không phải kết thúc, và mình sẽ đi tiếp sang những kiếp khác. Thời gian chuyển từ kiếp này sang kiếp khác gọi là thời gian chuyển tiếp hoặc giai đoạn trung ấm. Giai đoạn này kéo dài khoảng 49 ngày. Đó là lý do người Việt mình thường cúng giỗ 49 ngày sau khi người thân qua đời. Bởi 49 ngày đó đánh dấu người đấy bắt đầu tái sinh vào một cõi khác, một chỗ khác.

Đối với người thân trong gia đình hay với chính mình, nếu không được chuẩn bị tốt thì quá trình này sẽ rất bất an và thường dẫn đến một tái sinh xấu, có thể trở thành ma quỷ hay thành con thú, và rất dễ gặp chuyện không hay. Vì vậy, mình nên chuẩn bị cho bản thân và cho người thân để có một cái chết bình an và đúng cách. Nhờ đó, sẽ có được tái sinh tốt và không bị rơi vào những cõi thấp.

Điểm cốt yếu trong quá trình này là Sự bình tĩnh. Vì khi chết, mình sẽ gặp nhiều cảnh khác nhau, mà ở đấy nếu không có sự bình tĩnh, thì mình sẽ phản ứng một cách tiêu cực.

Ví dụ, mình sẽ gặp những người, lúc còn sống, họ thù oán mình. Họ mất rồi, nhưng lúc đấy có thể đến đòi nợ mình. Hoặc oan hồn của những con vật mình giết, lúc mình còn sống, có thể đến đòi nợ mình. Hoặc những điều mình ân hận, nuối tiếc khi còn sống, có thể ghìm giữ chân mình, khiến mình không siêu thoát được, và trở thành con ma quanh quẩn quanh nhà.

Nên việc chuẩn bị cho cái chết là điều cực kỳ quan trọng đối với người sống. Cực kỳ quan trọng! Nếu hiểu không đúng, hoặc chuẩn bị không tốt, có thể dẫn đến hậu quả tiêu cực.

Những điều quan trọng cần NHỚ

Đầu tiên phải nhớ rằng: Cận tử nghiệp, những điều xảy ra lúc gần chết ảnh hưởng rất mạnh đến chặng đường tiếp theo của một người. Cận tử nghiệp là rất quan trọng. Chúng ta phải cẩn thận trong lúc đấy. Cận tử nghĩa là gần chết.

Khi một người mất đi, sau một khoảng thời gian nhất định họ mới ra khỏi thân xác. Ngay lúc hơi thở vừa ngừng lại thì thần thức chưa ra khỏi thân xác. Đấy là điểm đầu tiên và rất quan trọng phải nhớ. Nên khi mới mất, cơ bản là trong 49 ngày chưa tái sinh, thì khung cảnh xung quanh người chết ảnh hưởng rất nhiều đến họ. Phải hiểu và nhớ kỹ điều này.

Thứ hai, phải nhớ rằng một người vừa mới chết, thần thức chưa ra khỏi thân thể, nếu lúc ấy người thân động vào người họ quá sớm, thì thần thức họ sẽ bị rối loạn. Đó là điều cần nhớ thứ hai, rất quan trọng!

Vậy nếu mình động vào người họ thì phải động chỗ nào? Từ ngực trở lên. Vì khi động vào phần thân thể bên dưới, tâm thức họ sẽ bị kéo xuống và rất dễ tái sinh những cõi thấp. Nếu có dịch chuyển thì chỉ chạm vào đầu, vai, từ trung tâm ngực trở lên thôi, không động vào bên dưới. Tốt nhất là không động vào, vì động vào sẽ ảnh hưởng đến họ.

Đặc biệt là tránh động vào gan bàn chân, chỗ tối kỵ là gan bàn chân.

Thông thường, thần thức của một người cần khoảng 20 đến 30 phút để ra khỏi thân thể. Nhưng cá biệt, cũng có người phải mất đến vài tiếng. Đặc biệt, những “người đạt đỉnh” có thể 7 ngày cũng chưa ra khỏi thân. Nhưng ở đây, chúng ta là những người bình thường, nên cần ít nhất vài giờ đồng hồ không động vào người mất. Cứ để họ nằm như vậy, xung quanh có thể làm việc này việc kia, nhưng không động vào cái thân xác họ. Nếu buộc phải động vào thì động phần trên thôi. Đấy là điều rất quan trọng cần phải nhớ kỹ.

Nếu muốn kiểm tra xem thân thể người chết còn hơi ấm không (thông thường mọi người hay làm như vậy), thì có thể sờ vào ngực. Bởi chỗ này là nơi thần thức thoát ra cuối cùng. Nếu muốn biết thần thức thực sự ra hay chưa, chúng ta sờ vào ngực. Nếu còn hơi ấm thì chưa ra, còn lạnh ngắt thì chắc chắn là ra rồi. Hãy nhớ không được sờ từ phần ngực này trở xuống. Kể cả bụng cũng không nên sờ, bụng cũng là chỗ đi xuống.

Thần thức của người bình thường thì chỉ từ 20 đến 30 phút là thoát ra. Nhưng mình không thể biết chắc được, nên tốt nhất cứ để yên vài giờ đồng hồ. Ở Tây Tạng, người ta thường để 8 tiếng cho chắc. Chúng ta có thể không cần đến 8 tiếng, chỉ cần kiểm tra ngực thấy lạnh ngắt rồi là được. Khi thần thức đã ra khỏi thân, thì chúng ta có thể động chạm vào thân thể. Đấy là điều cần nhớ thứ hai.

Thứ ba, sau khi thần thức người chết ra khỏi thân, thì tâm thức của họ trở nên cực kỳ nhạy cảm. Bình thường, khi chúng ta còn thân thể này, cơ bản, chúng ta không cảm nhận được điều người khác nghĩ về mình. Nhưng khi ra khỏi thân thể này rồi, thì thần thức lập tức cảm nhận được ý nghĩ của mọi người về mình. Nếu bị một người thù ghét, thần thức cảm thấy khó chịu ngay, được người khác yêu thương thì thần thức cũng ngay lập tức cảm thấy dễ chịu. Cực kỳ nhạy cảm!

Nên nhiều người, khi ra khỏi thân rồi, thấy con cái tranh nhau gia tài, rồi giả vờ khóc cạnh thi thể bố mẹ, mà trong đầu đang nhẩm tính số tiền mẹ hay bố để lại cho mình bao nhiêu, những cảnh như vậy khiến người chết rất đau đớn. 

Tất cả những việc liên quan đến tài sản thừa kế, nên để sau 49 ngày hãy giải quyết. Thần thức người chết nhạy cảm đến mức có thể cảm nhận được mọi suy nghĩ của người sống. Khi còn sống, họ không cảm nhận được suy nghĩ của người khác, nhưng khi mất thân xác rồi, họ cảm nhận tương đối rõ ràng suy nghĩ của những người sống xung quanh. Nên người có tâm thức không ổn định, hay những người kể lể khóc than bên linh cữu, thì ngay lập tức, sẽ gây rối loạn cho tâm thức của người mất.

Nên chỗ bàn thờ tuyệt đối tránh để người thân gào khóc, chỉ cho những người tâm lý bình tĩnh vào để bày tỏ lòng thương cảm chia ly thì không vấn đề gì. Những người vào gào khóc kiểu như: “Bà ơi, sao nỡ bỏ con mà đi”, “Bà sống khôn chết thiêng về chứng giám”… Tất cả những lời đó có thể khiến người chết bất an, thì nên tránh. Nếu chúng ta biết trong họ hàng có những người như vậy phải dặn trước, hoặc ngày hôm sau mới cho đến, hoặc nếu đến thì phải bình tĩnh.

Thần thức khi đã ra khỏi thân thể thì nhạy cảm gấp 9 lần bình thường, nên thấy kẻ thù xuất hiện quanh quan tài hay bàn thờ của mình, thì lập tức cơn giận của người chết bùng lên rất nhanh và rất lớn. Vì thế, chúng ta chỉ nên để những người tử tế, bình thường xuất hiện xung quanh người chết thôi. Đấy là điều thứ ba, chúng ta phải nhớ rõ. Tránh tất cả các thể loại khóc than, đặc biệt là những lời như: “Sao mẹ nỡ bỏ con mà đi…”, những câu than dễ khiến người chết trở nên nuối tiếc, bám luyến là phải cực kỳ tránh.

Tại sao lại như vậy? Vì nếu tâm thức người chết bị kéo xuống, thì họ bị lạc vào những cảnh giới thấp sau khi tái sinh. Nên chúng ta cần tránh tất cả những động thái, tinh thần tiêu cực của chính mình và những người xung quanh có thể ảnh hưởng đến người mất. Tốt nhất là tránh suốt 49 ngày sau khi họ mất, nếu không, tối thiểu là 25 ngày đầu tiên. Trong nửa thời gian đầu tiên, tương đương 24,5 ngày, tất cả những cảnh tượng cũ hiện ra đối với người chết. Nửa thời gian sau, 24,5 ngày sau, sẽ hiện ra những nơi tái sinh sắp tới, khi ấy, cảnh cũ không còn ảnh hưởng quá mạnh mẽ nữa.

Như vậy là trong hơn ba tuần đầu tiên, chúng ta không nên dọn dẹp phòng của người chết, không nên động vào hay phân chia đồ đạc của họ, vì có thể họ sẽ không vui.

Có những người già cố chấp, khi sống thường khó chịu khi bị người khác kê đặt thứ gì đó quanh chỗ mình, nên trong khoảng 24,5 ngày đầu tiên, chúng ta hạn chế chia tài sản, thay đổi vị trí hay cho đồ của người mất cho những người khác v.v… Tránh làm tất cả những việc đấy. Chúng ta nên giữ môi trường xung quanh người mất yên bình nhất có thể, tránh tất cả tiếng ồn ào, kêu khóc, tránh những người hiềm khích, kẻ phá đám đến quanh quan tài hay bàn thờ. Đấy là đều chúng ta cần phải nhớ.

Tục lệ của người Việt Nam thường khóc lóc, than vãn khi người thân qua đời, cứ tưởng thế là giúp người chết, nhưng thực ra là hại họ. Người thân có thể khóc bình thường không sao, nhưng khóc theo kiểu bù lu bù loa hay gào khóc là tâm thức người chết rối loạn ngay lập tức. Chúng ta phải nhớ, khóc thương thì không sao, nhưng tuyệt đối tránh khóc lóc hoặc nói những lời làm họ nuối tiếc như: “Sao vợ đẹp con khôn sao bỏ mà đi” hay kiểu: “Ối em ơi, sao em nỡ bỏ chồng bỏ con mà đi”… Đó là điều thứ ba chúng ta phải ghi nhớ.

Thứ tư, có thể người mất vẫn chưa biết mình đã chết. Nhiều trường hợp, khi thần thức người chết ra khỏi thân thể, họ vẫn tưởng tượng mình trong thân thể cũ, vẫn nhìn thấy mình có thân thể ấy, đó gọi là ý sinh thân.

Có trường hợp, thần thức, sau khi ra khỏi thân thể, cảm thấy thoải mái, vui vẻ, đi chơi khắp chốn, hai ba tuần sau trở về mới biết mình thực ra đã chết rồi. Tại sao lại như vậy? Vì khi không còn thân thể, một là đau đớn biến mất, hai là ý sinh thân khiến họ tưởng tượng thân thể vẫn như cũ nên không nhận ra mình đã chết rồi.

Việc không biết mình đã chết có nguy hiểm là họ bắt đầu cảm thấy những người khác không quan tâm đến mình nữa, họ nói không ai nghe, họ gọi chẳng ai thưa. Đặc biệt, những người già không tỉnh táo, không hiểu rằng mình đã chết, lại nghĩ không hiểu sao con cháu thờ ơ mình thế rồi sinh buồn bực, đau khổ.

Khi người chết không biết thì chỉ cần một người nhắc nhở là họ sẽ nhận ra ngay. Ví dụ, người thân trong gia đình hay người gần gũi họ khi sống, nhắc rằng: “Bà hay ông đã mất rồi”, thì họ sẽ lắng nghe và hiểu ra, mình đã chết. Khi họ nhận thức được thực tế đó thì họ sẽ không còn cảm thấy khó chịu, đau khổ vì sự thờ ơ của mọi người nữa. Đó là điều mình cần nhớ.

Sau đó, tâm thức người chết sẽ tìm đến những cảnh tượng mà họ nghĩ tới. Có người hồi tưởng lại quá khứ thì tâm thức sẽ về quê, có người nhớ con trai ở đâu đó thì sẽ tìm đến nơi đó, có người muốn ở lại xem con cháu hành xử có tử tế không thì sẽ loanh quanh ở ngôi nhà của mình… Tâm thức người chết lúc này rất nhạy cảm nên sẽ cảm nhận được suy nghĩ của người sống, nên chỉ cần người thân nói chuyện với họ, họ sẽ nghe thấy ngay.

Những lời khuyên trong 49 ngày

Người sống mà hiểu biết thì giúp ích rất nhiều cho người chết, vì họ sẽ có những lời khuyên phù hợp với người mới mất. Ví dụ mình nói là: “Ông  đã mất rồi, nên không cần phải ở lại để xem con cháu làm gì. Sắp tới ông sẽ đến một cõi khác, việc ông ở lại quanh gia đình là không cần thiết nữa!”.

Mình khuyên như vậy thì người mất sẽ hiểu họ không nên quanh quẩn ở đây nữa, ở lại xem con cháu không có gì vui, thậm chí nhiều khi còn thấy buồn, bởi con cháu, không phải ai cũng như ý mình. Chưa kể, nếu ở lại quá lâu thì bản thân sẽ thành ma quỷ, tái sinh thành một vong hồn luẩn quẩn quanh nhà, thì còn xấu hơn nữa.

Nên người mất cần được khuyên là: Cuộc đời cũ của họ đã kết thúc và đừng vương vấn nữa. Thông báo với họ rằng, họ đã chết rồi, họ không còn tồn tại trên đời nữa. Đấy là một phần của lời khuyên.

Người chết rất hay quên. Mình nhắc họ là họ không còn, đừng vương vấn nữa, nhưng chỉ năm phút sau họ lại quên mất, vì tâm thức ở giai đoạn này rất dễ bị kích động. Vừa nghe mình nói xong thì họ đã nghĩ ngay chuyện khác, ví dụ nghĩ “ở quê như thế nào”, thế là tâm thức về quê ngay lập tức, không chờ đợi gì cả. Vì thế, mình nên nói nhiều lần chứ không chỉ một lần duy nhất. Nói nhiều lần để họ ghi nhớ, để hiểu mình đã mất rồi và việc vương vấn với đời sống này là không cần thiết, không còn một giá trị nào nữa. “Ở lại xem con cháu thế nào” cũng không giải quyết được gì mà chỉ có thể buồn thêm thôi. Hoặc ít nhất bị bám chấp lại đây và không siêu thoát được.

Nên trong các lời khuyên thì nhớ một lời khuyên quan trọng là: “Ông bà không cần ở lại đây nữa. Ông bà cần tìm một nơi siêu thoát, một chỗ tái sinh tốt đẹp, chứ không phải ở lại để xem con cháu”, hay là: “Ông bà cứ yên tâm ra đi, con cháu sẽ tự lo được”.

“Ông bà ở lại cũng không làm được gì, hãy an tâm mà ra đi, con cháu sẽ tự lo được và sẽ hạnh phúc. Ông bà siêu thoát là cách tốt nhất để giúp con cháu. Ông bà thành ma quỷ thì con cháu khổ hơn nhiều” – Đó là những lời mà người chết cần nghe. Tránh tất cả những lời nói kiểu: “Ông bà hãy ở lại, phù hộ cho chúng cháu”… Ở lại không phù hộ được trong khi siêu thoát thì phù hộ được. Ông bà siêu thoát, ví dụ, ông bà được lên cõi trời, thì ông bà có khả năng phù hộ, trong khi ở lại thì chắc chắn ông bà thành ma, không thể phù hộ nổi. Nên tất cả những lời khấn kiểu: “Ông bà về đây phù hộ…” phải nhắc nhở mọi người không được khấn như vậy nữa. Mà hãy khấn là: “Ông bà hãy tìm nơi siêu thoát, cháu cầu mong ông bà được siêu thoát!”. Chỉ làm thế là đủ.

Một điều nữa nên nhớ là người mất, tùy người, có khả năng cảm thấy đói. Có những người tâm thức cao, khi mất thân xác, họ không còn nhu cầu ăn uống gì nữa. Nhưng một số người tâm thức chưa phát triển tốt thì họ sẽ thấy đói. Do vậy, mình nên cúng những món ăn có hương thơm, vì họ có thể “ăn” được mùi thơm của thức ăn đó, chứ họ không thể ăn được bất kỳ thứ gì vật chất. Tuy nhiên, nên tránh những đồ liên quan tới sát sinh.

Trước đây, Ta từng  nghe câu chuyện về những người sau khi chết, họ về báo mộng với con cháu rằng ông bà sắp lên cõi trời rất vui. Cả nhà mừng quá, mổ lợn mổ gà mời hàng xóm qua ăn mừng, thì tối hôm đó người nhà được báo mộng ngay rằng, vì việc sát sinh đấy mà ông bà bị đọa xuống cõi thấp, thành ma quỷ. Nên chúng ta cần cúng đồ thanh tịnh, hoa quả, xôi v.v… những món ăn mà không cần sát sinh là tốt nhất.

Điều này cần phải nhớ kỹ, nếu chúng ta buộc phải theo tục lệ, thì nên hạn chế. Ví dụ, tục lệ ở quê phải giết con này con kia, thì hãy nhớ:

Hạn chế việc sát sinh, giết càng ít càng tốt.

Mình phải nói, hành động sát sinh này là vì con cháu, không phải vì ông bà. Mình phải nói ngay khi đang hành động. Nghĩa là, ngay lúc mổ lợn mổ gà thì cần nói: “Việc giết chóc này là vì những người sống, chứ không phải vì người chết”. Nếu mình không nói như vậy thì nghiệp xấu sẽ đổ sang người chết. Còn nói như vậy nghĩa là mình sẽ chịu cái nghiệp đấy. Giết gà giết lợn thực ra là vì người sống, vì phong tục của người sống, chứ không phải là nhu cầu của người chết, buộc phải giết con này con kia cho họ.

Trên bàn thờ nên cúng những món có hương thơm, điều này rất tốt và người mất sẽ yên tâm. Thông thường, nếu người quá cố không đi đâu xa, thì họ sẽ ở quanh bàn thờ, hoặc quanh chỗ họ mất như giường của họ, phòng của họ…Vì thế, những khu vực này cần giữ cho thanh tịnh, tránh ô nhiễm, ồn ào, tránh xê dịch, tránh động vào đồ đạc của người chết. Việc vội vã cho đi hoặc chia đồ của người quá cố cho người khác là không tốt.

Nếu chúng ta giữ được như vậy trong 25 ngày đầu, thì tối thiểu, ta không làm người chết rối loạn thêm. Nếu lời khuyên của chúng ta đủ mạnh mẽ và sâu sắc, thì chúng ta còn có thể khiến người chết bình tâm hơn trong ba tuần đầu tiên.

Trong ba tuần đầu, mỗi người, tùy vào nhân quả của mình, sẽ trải qua các cảnh giới khác nhau. Ví dụ, có người gặp kẻ thù đến đòi nợ; có người gặp người tốt đến giúp, thậm chí đến giảng dạy; hay lúc sống làm nhiều điều tốt, thì sẽ được những vị thần tiên chỉ cách để tái sinh cho tốt. Nhưng nếu lúc sống làm nhiều nghiệp xấu, thì có thể những người xấu sẽ tìm đến đe dọa hoặc đòi chém giết.

Hãy nói cho ông bà, người quá cố hiểu, tất cả những cảnh hiện ra trong 49 ngày tới là do tâm họ tạo nên, cảnh đó không có thật. Nếu ông bà gặp cảnh nguy hiểm, thì đừng sợ mà hãy chú tâm cầu nguyện đến chư Phật, nhờ vậy họ sẽ thoát được.

Mình nói như vậy mà ông bà làm theo thì ông bà sẽ thoát được vì trong 49 ngày đấy tất cả những cảnh hiện ra toàn là do tâm thức tạo ra. Cái thân là do tâm thức. Khi mất rồi mà vẫn thấy có thân này, thì cái thân đó là do tưởng tượng mà ra. Nên tất cả các cảnh hiện ra cũng hoàn toàn do tâm thức. Mình nhắc ông bà, tất cả những cảnh từ giờ đến lúc tái sinh đều do tâm thức của ông bà, của cha mẹ tạo ra và nó không có thật. Vì vậy, bố mẹ không phải lo sợ nếu thấy cảnh xấu, chỉ cần nhất tâm cầu Phật bảo vệ, che chở, giúp đỡ thì sẽ thoát được hết. Nếu ông bà, cha mẹ tin và nghe theo mình, thì kể cả cảnh xấu hiện ra rồi cũng sẽ tan biến.

Lời khuyên thứ 3 dành cho người quá cố: “Ông/bà/cha/mẹ đã mất rồi, đừng bám víu nữa. Nếu có cảnh nào hiện ra thì đó chỉ là tâm thức thôi, đừng sợ hãi”. Lời khuyên đó sẽ giúp người mất yên lòng.

Thứ tư, lời khuyên tốt nhất dành cho người mất là khuyên họ hãy hướng về Phật để tìm một con đường siêu thoát. Vì người mất gặp rất nhiều vướng mắc khác nhau trong cuộc sống, ví dụ: người thì đi tìm kẻ thù; người thì xông vào đấm đá kẻ vừa gây ra cái chết cho mình; người thì luyến tiếc tài sản không nỡ bỏ đi v.v… Những trạng thái sân hận, luyến tiếc như vậy lập tức khiến người chết tái sinh vào những cõi thấp. Nên lời khuyên thứ tư dành cho người mất là: “Bây giờ, tất cả đã biến mất, đời cũ đã qua rồi, ông bà đừng luyến tiếc, đừng giận hờn nữa. Việc duy nhất ông/ bà cần làm là nhất tâm cầu nguyện Phật để có một tái sinh tốt đẹp”.

Mình nên nhắc đi nhắc lại điều duy nhất người mất cần làm, không phải là về thăm con cháu, ở lại bên gia đình, không phải đi trả thù v.v… mà cầu nguyện để hướng đến một tái sinh tốt đẹp.

Nếu chẳng may, ai đó bị chết, thì hãy nhớ mình đã ra khỏi thân thể rồi, không làm gì được cuộc sống này nữa, không thể quay về gặp người cũ để nói chuyện hay không thể trả thù ai nữa… Càng làm những điều như vậy, chúng ta càng dễ tái sinh xuống những cõi thấp. Việc duy nhất của chúng ta là cầu nguyện. Có thể cầu Đức Quan Âm Bồ Tát, Đức Phật A Di Đà để có một tái sinh tốt đẹp. Chỉ cần nhất tâm cầu nguyện thì ngay lập tức sẽ được linh ứng trong giai đoạn trung ấm.

Nên người mất cần nhất tâm hướng về Phật cầu nguyện, để siêu thoát, để có một tái sinh tốt đẹp. Chúng ta nhắc người mất như vậy và người mất nghe được là tốt nhất.Trong lúc còn sống, lời cầu nguyện không linh ứng mấy vì chúng ta còn thân vật chất, không thể thấy được thế giới tâm linh. Nhưng khi đã mất thân vật chất, thì cầu gì sẽ được đấy, nghĩ gì thì ra cái đó.

Trong vòng 49 ngày đầu tiên, tối thiểu một lần mỗi ngày, chúng ta nên nói chuyện như vậy với người đã mất. Ngoài ra, bất kỳ thời điểm nào trong giai đoạn 49 ngày đó, chúng ta nói gì với người mất thì họ đều nghe được. Dù tâm thức người mất đang ở nhà, hay đang ở nơi xa thăm con cháu, thì khi chúng ta nói, lời của chúng ta sẽ truyền đến họ ngay lập tức. Họ nghe được, nhưng có tin những lời đó hay không, lại là chuyện khác.

Ví dụ, lúc sống, mình không đối xử tốt với người ta, lúc chết, họ sẽ khó tin mình, đúng không? Lúc sống, mình coi thường họ, không bao giờ thăm nom, thì lúc họ mất, mình khuyên gì, họ cũng không tin. Vậy những ai, khi sống có uy tín với người mất, sẽ là người tốt nhất để khuyên họ. Bởi ít nhất, người mất sẽ tin và nghe theo những lời khuyên này.

49 ngày là con số tương đối. Có những người chỉ mất vài tiếng là tái sinh luôn. Có những người 1 đến 2 tuần, có người 3, 4 tuần, nhưng 49 ngày là con số trung bình. Để an toàn, chúng ta sẽ nói lời khuyên người mất trong 49 ngày đầu tiên.

Ngoài lời khuyên, thì chúng ta tưởng tượng cái gì, người mất sẽ nhìn thấy cái đấy. Nên khi nói chuyện với người mất, chúng ta nên tưởng tượng xung quanh họ tỏa ra ánh sáng rực rỡ và rất an bình, hoặc hình dung cảnh Phật. Nhờ đó, người mất sẽ cảm nhận được trạng thái an bình. Mình nghĩ cái gì thì người mất sẽ nhìn thấy và cảm thấy cái đó. Đặc biệt, nếu chúng ta có cơ hội ở bên người mất lúc họ hấp hối hoặc khi vừa chết, thì chúng ta cần tưởng tượng ngay quanh thân xác này là một ánh sáng an bình, dễ chịu, theo đó, người mất sẽ cảm nhận được. Chúng ta có thể vừa niệm thần chú vừa tưởng tượng: căn phòng tràn ngập ánh sáng an bình, người mất cảm nhận được sự an bình ấy. Vì người mất cảm nhận được tâm người sống, nên khả năng tưởng tượng của chúng ta càng mạnh mẽ, thì người mất cảm nhận càng rõ ràng.

Những điều trên là dành cho 24 ngày đầu tiên.

Nửa sau của 49 ngày (24,5 ngày tiếp theo) – Chọn tái sinh mới

Trong 24 ngày kế tiếp, tức nửa sau của 49 ngày sau khi mất, người ta chọn một chỗ tái sinh mới. Nếu khéo léo thì chúng ta còn có thể giúp người mất chọn được một tái sinh mới phù hợp và tốt đẹp hơn.

Sau 24 ngày đầu tiên, sau khi những cảnh cũ hiện ra thì những nghiệp cũ, câu chuyện cũ dần dần biến mất và người chết bắt đầu có cảm nhận về nơi tái sinh mới của mình. Họ có thể thấy mình ở giữa một hoang mạc, hay thấy mình trong một hốc đá, trong một cung điện nguy nga, hoặc ở giữa chợ đông người…  Những cảm giác như vậy đều liên quan đến nơi tái sinh mới.

Thông thường, cảm giác liên quan đến những nơi chốn đông người cho thấy người chết sẽ tái sinh cõi người. Những nơi cô quạnh hay đầy muông thú thì dự báo tái sinh xuống cõi súc sinh hoặc cõi thấp hơn. Những nơi hào quang rực rỡ, ánh sáng đẹp đẽ thường là lên cõi trời. Nếu chúng ta có khả năng thì hãy nói để người mất hiểu: khi họ thấy mình ở chốn cô quạnh hay nhiều muông thú, thì đấy là chỗ sẽ dẫn đến những tái sinh xấu. Khuyên họ hãy cầu nguyện Đức Phật để có được một tái sinh tốt. Do nghiệp lực mỗi người nên có thể có nhiều cảnh hiện ra, người chết có nhiều lựa chọn để tái sinh, vì thế, khuyên họ nhất tâm cầu nguyện Phật là một lời khuyên rất tốt.

Tái sinh cõi nào phụ thuộc vào nghiệp của mỗi người, tâm thức của mỗi người. Những người có tâm thức tiêu cực thường thích đến nơi cô quạnh để đỡ phải tức giận, nên họ dễ bị tái sinh xuống cõi súc sinh hoặc cõi thấp hơn. Vì thế những lời khuyên của mình, vào thời điểm đó, rất có giá trị.

Trong vòng 24 ngày này, họ có thể thấy bố mẹ tương lai của mình. Họ có thể thấy cảnh một người đàn ông và một người phụ nữ đang giao hợp và sinh ra một bào thai. Họ bị cuốn hút bởi đôi vợ chồng này và họ tái sinh vào cái bào thai đấy. Nếu thần thức yêu quý người bố và hoặc không ưa người mẹ lắm thì dễ tái sinh làm con gái vào trong bào thai. Ngược lại, quý người mẹ và ghét người bố thì dễ tái sinh làm con trai. Nhưng điều này không tốt lắm, vì khi sinh ra, mình sẽ quý một người và ghét một người. Nên lời khuyên tốt nhất là hãy tìm một tái sinh, mà ở đó mình có thể tu tập được. Không nên bị cuốn hút theo bố mẹ tương lai, kiểu quý người này ghét người kia.

Ví dụ lời khuyên dành cho ông/ bà sau 24 ngày: “Đã đến lúc ông/ bà tìm một chỗ để tái sinh rồi. Nếu ông/ bà thấy bố mẹ tương lai thì hãy tìm đến nơi mà mình có thể yêu quý cả hai người và có thể tu hành được. Ông/ bà nên tránh những nơi mà mình ghét một người, thích một người”. Đôi khi, người mất không phải thấy hai con người mà là hai con thú đang giao hợp, vì thích cảnh đấy mà thành ra tái sinh vào bào thai thú. Mình khuyên họ nên tìm những tái sinh vào cõi người hay cõi cao hơn, tránh những cảnh hay nơi bố mẹ tương lai là chim, là thú.

Nói thêm, những chốn cô độc, lạnh lẽo là những nơi cần tránh. Nơi ấm cúng, dễ chịu, đặc biệt tỏa ánh sáng màu trắng hoặc màu xanh da trời, là những nơi mà tái sinh sẽ lên cõi người hoặc cõi trời, thì nên đến. Tránh những nơi có các màu khác, đặc biệt là màu đỏ, màu đen, màu vàng và màu xanh lục. Khi hiểu sâu sắc thì mình có thể nói những lời khuyên như vậy. Vì lúc này người chết vẫn nghe được lời mình nói, nên ít nhất, khuyên họ tìm nơi ấm cúng, dễ chịu chan hòa ấm áp, tránh nơi cô quạnh, bẩn thỉu v.v… Ví dụ, họ thích một đôi chó và sắp sửa chọn tái sinh, nhưng nghe được lời mình thì họ sẽ tránh. Hoặc họ tìm đến một đôi vợ chồng nhưng khung cảnh xung quanh đỏ thẫm như máu, đó là dấu hiệu tái sinh xuống địa ngục hoặc ngạ quỷ, dù đôi vợ chồng hiện ra nhưng tái sinh là làm con của hai con ma, thì họ sẽ biết được để tránh. Theo lời khuyên của mình, họ sẽ tìm đến màu trắng hoặc màu xanh dương để tái sinh.

Trong 24 ngày, người chết có thể cảm thấy những cảnh tượng xấu. Hãy nhắc họ những cảnh hiện ra này là do tâm thức, nên đừng sợ. Việc duy nhất cần làm là tìm một tái sinh tốt đẹp và cầu nguyện chư Phật. Cầu đến Đức Phật A Di Đà hoặc cầu Đức Quan Âm Bồ Tát dẫn mình đến một tái sinh tốt đẹp. Bản thân chúng ta khi chết cũng cần nhớ điều này, chỉ tìm chỗ có màu trắng và màu xanh dương. Tất nhiên nếu không được hướng dẫn thì không ai biết những điều này, nên chắc chắn khi chết, họ sẽ tái sinh vào chỗ hợp với họ nhất. Người tốt thường đến chỗ tốt, người xấu hoặc nghiệp xấu thì tìm đến chỗ xấu. Khi biết hoặc nghe được những điều này, họ có thể bỏ được chỗ xấu, tìm đến những chỗ tốt. Hoặc là chúng ta nghe được những cái này, khi chúng ta mất, chúng ta nhớ được thì chúng ta cũng tránh được chỗ xấu, tìm được chỗ tốt.

Nhất tâm hướng thiện đón nhận cái chết

Thân con người ta  là đi mượn: Vay mượn bố mẹ, vay mượn môi trường, đất, nước, gió, lửa… Đã vay mượn thì kiểu gì cũng phải trả.

Con hãy nhất tâm hướng thiện , nhắm mắt lại tưởng tượng những điều thiện, tưởng tượng một khối ánh sáng màu vàng trên đỉnh đầu, hoặc Đức Quan Âm Bồ Tát, tin tưởng Ngài ở đó, (hoặc đơn giản là tưởng tượng ánh sáng màu trắng) ở trên đỉnh đầu.

Vì tâm con người ta luôn luôn chạy khi không có một đối tượng nào để tập trung, nên tưởng tượng phải xảy ra trước để con có thể tập trung. Ngoài ra, khi chết thân thể mất cảm giác nên ngoài tưởng tượng ra không thể làm gì khác được.

Con người ta cần hiểu quá trình chết để không hoảng sợ. Thân thể con người ta có 4 yếu tố: Đất, nước, gió, lửa. Trong quá trình con người ta qua đời, các yếu tố này tan biến dần đi.

Khi đất tan ra thì con người ta thấy người bị rã ra, bị đè xuống, sụp xuống. Lúc đấy con người ta có thể có ảo giác rằng ai đó đang kéo con người ta xuống.

Sau đó con người ta  sẽ thấy khô, khô miệng, khô mắt – đó là lúc yếu tố nước đang tan ra.

Khi yếu tố gió tan ra, con người ta  sẽ cảm thấy rất khó thở.

Khi yếu tố lửa tan ra, con người ta  sẽ thấy rất lạnh đi.

Người lạnh dần, khô dần, sụp dần. Quá trình chết sẽ diễn ra như vậy.

Nếu không biết về điều này sẽ lập tức sinh hoang mang, lo sợ. Nhưng vì con người ta  biết rồi, nên con người ta  tự trấn an bản thân rằng: “Tôi đang chết, thân thể đang mất dần cảm giác. Tất cả những điều này là biểu hiện bình thường của quá trình chết”.

Sau khi con người ta  tự nhủ được cái chết xảy đến như vậy là chuyện bình thường thì con người ta  bắt đầu niệm điều thiện. Khi không biết thì thấy rất bất thường, nhưng con người ta  biết rồi thì sẽ thấy bình thường. Sự tan rã thân thể, khô hay lạnh… là rất bình thường. Bình thường thì không có gì mà hoang mang. Mình chỉ hoang mang khi chuyện là bất thường thôi, đúng không? Tất cả quá trình tan rã này là chuyện bình thường thôi, nên việc của mình không phải là sợ mà là nhớ tới thiện tâm, niệm thiện tâm hoặc niệm chú tâm.

Việc con người ta tập được lúc đó rất quan trọng vì sự hoang mang sẽ đưa con người ta  đi xuống chỗ xấu hơn, trong khi sự an tâm sẽ dẫn con người ta tới chỗ tốt hơn.

Điều quan trọng khi niệm tâm thiện là con người ta  phải có niềm tin vào thiện tâm, tin thiện tâm có sức mạnh và tin lời niệm thiện tâm  này có sức mạnh. Con người ta  cần nhớ tới tâm thiện, nhờ đó mà sự tưởng tượng của con người ta  có giá trị. Bởi nếu không nghĩ tới thiện tâm, tâm con người ta  sẽ chạy. Đơn giản, nếu không tưởng tượng, không nghĩ gì thì tâm con người ta  sẽ chạy về những chỗ không tốt: Lo lắng không biết mình sẽ đi về đâu, sợ hãi không hiểu tại sao mình bị thế này, hối tiếc những điều mình chưa làm được… Vì thế nên con người ta cần tập trước khi thời khắc đó xảy ra.

Con người ta  nên đọc hoặc nghe ghi âm sách “Tây Phương cực lạc du ký , các bản nhạc , lời ca về ơn đức ,về việc tốt ,việc thiện”. Có niềm tin là điều cốt yếu, bởi niềm tin giúp con người ta có tâm thái an lạc. Khi tâm lạc quan thì mình sẽ đến cõi tương tự, con người ta  sẽ đến cõi của những người hạnh phúc. Còn nếu tâm sợ hãi thì chỉ dẫn con người ta  đến cõi sợ hãi. Quan trọng là sức mạnh của tâm. Tâm con hướng vào cái gì thì cái đó sẽ hiện ra. Tâm con người ta  hướng thiện tâm thì con người ta đến chỗ tốt.

Quan trọng là tin sự thiện tâm

Trong quá trình chết, nếu tâm con người ta  chùng xuống, con người ta  bắt đầu tuyệt vọng, sợ hãi… không nhớ được Thiện tâm, thì con người ta  hãy nghĩ về những điều tốt mình đã làm cho người khác. Khi đó, tâm sẽ tự nhiên sáng bừng lên, đó là một cách rất đơn giản và hiệu quả.

Con người ta  hãy nghĩ đến niềm hạnh phúc khi con người ta tặng việc tốt ,suy nghĩ tốt cho bất kỳ ai… Hãy nghĩ đến những chuyện như vậy, đừng suy nghĩ tiêu cực. Mọi thứ là nhân quả rồi. Thân thể của con người ta đã vay mượn rất nhiều thứ để tồn tại: mượn tinh cha huyết mẹ, đất nước gió lửa, môi trường, đồ ăn, thức uống… Tất cả những thứ tạo nên thân này sớm muộn gì cũng sẽ hỏng và con người ta  phải trả lại, nên việc chết là rất bình thường. Phải nghĩ như thế.

Cái chết là chuyện rất bình thường của cuộc sống, giống như bỏ cái áo này ra thay cái khác. Quan trọng là trạng thái tinh thần của con người ta , chứ không phải là thân thể. Khi con người ta  không thấy thân thể này quan trọng nữa thì việc chết là bình thường. Đó là điều cốt yếu vì nó giúp tinh thần con người ta  thoải mái.

Nhớ đến thiện tâm là số một, nếu con người ta nhớ thiện tâm  thì không phải nghĩ gì nữa. Nhưng nghĩ đến thiện tâm, con người ta phải thấy ở Tâm mình toát ra sự từ bi, trí tuệ và sức mạnh tuyệt vời. Tâm không chỉ là chữ Thiện, mà là nguồn sáng của con người ta .

Con người ta  có thể nghĩ đến Phật Thích Ca, Phật A Di Đà, Quan Âm Bồ Tát…. Con người ta  hãy nghĩ đến nguồn ánh sáng, lòng từ bi, trí tuệ và đặc biệt là uy lực vô song của Thiện Tâm. Khi con người ta  cảm thấy Thiện Tâm có sức mạnh, có trí tuệ, có lòng từ bi thì tâm thức con người ta sẽ được đẩy về phía ấy. Tâm con hướng đến từ bi thì đẩy về từ bi, hướng đến trí tuệ thì đẩy về  trí tuệ, hướng đến sức mạnh thì đẩy về sức mạnh. Nếu con người ta  cảm nhận được sự xuất hiện của Thiện Tâm trước khi Tâm Thiện xuất hiện thì càng tốt vì nó giúp tâm con người ta  hướng về đó.

Con người ta  nên tập tưởng tượng. Ví dụ, khi nằm xuống thì tưởng tượng Đức Phật trên đỉnh đầu, con hạnh phúc khi cảm nhận ánh sáng màu vàng tỏa ra từ Ngài, hạnh phúc khi ngập tràn ánh sáng đấy. Nếu không tưởng tượng được như vậy thì tưởng tượng có một khối ánh sáng màu trắng trên đỉnh đầu con người ta .

Quan trọng là tin Thiện Tâm, vị Phật nào cũng có sức mạnh như nhau. Con người ta  tin Phật A Di Đà đang ngồi trên đỉnh đầu con người ta. Ngài tỏa ra ánh sáng vàng rực rỡ. Ánh sáng ấy là nguồn sáng của trí tuệ, từ bi và sức mạnh. Ngài đầy uy lực, không chỉ từ bi, trí tuệ, mà Ngài đầy sức mạnh và uy lực.

Nhờ uy lực của Ngài, con người ta  có thể được cứu khỏi các loại khổ đau mà con người ta  gặp phải. Thân con người ta  mất rồi nhưng tâm con vẫn có Ngài. Đừng đợi Ngài đến, mà cứ tưởng tượng để tâm con người ta  hoàn toàn hướng đến Ngài. Nếu con người ta  không tưởng tượng, không nghĩ gì cả thì tâm con người ta sẽ chạy lung tung.

Con người ta niệm “Thiện Tâm” hay “Tâm Thiện” đều được. Đọc thành tiếng thì tập trung vào âm thanh. Niệm trong tâm thì tập trung vào suy nghĩ niệm Tâm Thiện trong tâm. Nhưng vừa tụng niệm vừa tưởng tượng thì tốt hơn, tâm không chạy lung tung nữa. Nếu tâm con người ta  ở trạng thái như vậy thì kiểu gì cũng dẫn con người ta  về chỗ tốt.

Nếu trong cuộc sống con người ta  niệm Thiện Tâm , hướng Tâm thiện nhiều thì con người ta  sẽ được báo trước. Cái chết được báo trước có thể xảy ra, nhiều người biết được khi nào họ sẽ chết. Đó là công phu luyện tập của con người ta, nhưng không cần kỳ vọng điều đó.

Nỗi sợ sẽ tan đi

 “Quan trọng nhất là khi chết, bởi đã biết dấu hiệu của cái chết, nên con người ta không còn hoang mang” . Chết là một quá trình bình thường. Việc của mình là khi dấu hiệu chết đến, thay vì sợ, lo, hoang mang, thì nghĩ ngay đến Thiện Tâm và chỉ tập trung vào Tâm Thiện . Mọi người, gia đình chạy xung quanh là việc của họ. Có thể có người sẽ hô hấp cho mình, đánh gió cho mình… Đó là việc của họ. Mình không quan tâm những người đấy, việc của mình là nghĩ đến Thiện Tâm .

Kiểu gì cũng có thể có người đến kéo tay, kéo chân hay làm gì đấy… Con người ta phải nhớ tưởng tượng Phật trên đỉnh đầu. Vì khi con người ta  tưởng tượng Phật trên đỉnh đầu thì tâm con hướng lên cao, không bị xuống những cõi thấp hơn. Nếu không tưởng tượng được như vậy thì tưởng tượng khối ánh sáng màu trắng trên đỉnh đầu con người ta .

Con người ta  nên dặn gia đình trước để không ai sờ vào thân thể con người ta , giật tay giật chân con người ta  – hi vọng là không có ai làm điều đấy. Nếu người ta chạm vào chỗ thấp hơn trên người con người ta , rồi con người ta  lại để ý chỗ thấp hơn ấy, thì tâm con người ta  tự nhiên từ chỗ cao rời xuống chỗ thấp, và con người ta  sẽ có tái sinh thấp hơn. Nên con người ta  cần một lòng hướng đến Thiện Tâm, để giả sử có ai chạm vào thì con người ta  cũng không bị ảnh hưởng.

Tưởng tượng Phật trên đỉnh đầu của mình, hình dung ra khối ánh sáng màu vàng rực rỡ đầy trí tuệ, tình thương và sức mạnh, hoặc đơn giản là một khối ánh sáng trắng trên đỉnh đầu của mình.

Mình ra đi, không bám chấp vào thân thể này nữa, ai làm gì cũng không để ý, quan trọng là tâm mình lúc nào cũng hướng đến Tâm Thiện, niệm Thiện Tâm thì “Phật” sẽ đến đón mình.

Thân thể này hiện chưa mất nhưng rồi cũng sẽ mất. Người ta có đánh gió, mình có tỉnh lại thì cũng chỉ là một thời gian thôi, không đáng để mình phải quan tâm. Điều này rất quan trọng, vì thân thể con người ta  có thể đau đớn hoặc không, nhưng khi con người ta còn quan tâm đến nó thì con người ta  không đi được.

Đau đớn, tan rã, tự nhiên mất nhiệt, thân lạnh đi, khó thở, khô miệng, khô mắt… đó là dấu hiệu của việc ra đi. Lúc đó con người ta  phải nhớ câu này: “Đây là một sự tan rã tự nhiên, mình đang chết nhưng không có gì phải sợ” – nhấn mạnh là mình “không có gì phải sợ”. Bởi lúc đó con người ta  có thể sợ, nhưng nếu con người ta  nhắc đi nhắc lại cho bản thân rằng “không có gì phải sợ” thì nỗi sợ sẽ tan đi.

Cái chết đẹp nhất

Thật sự là không có gì để sợ cả, vì chết là tự nhiên, sao phải sợ? Đây là quy luật tự nhiên, giống như đồ dùng lâu ngày sẽ hỏng, tại sao lại sợ? Không quá sợ thì tâm mình mới có thể hướng đến “Phật” và niệm Thiện Tâm, cảm thấy có niềm tin vào Tâm Thiện, vào sức mạnh và sự hiện diện của Thiện Tâm – Đó là điều con người ta cần làm.

Một là không sợ.Hai là không quan tâm đến cái thân thể này và hoàn cảnh xung quanh nó.

Có thể con người ta  không hoảng loạn nhưng người nhà con người ta  sẽ loạn. Hy vọng không ai làm thế. Nhưng không thể biết được, cuộc sống mà, sẽ có người khóc lóc, có người đến lay con người ta , có người đến sờ tay sờ chân con người ta  … Họ sẽ làm tất cả những điều đó, nhưng con người ta  hiểu là: “Thân thể này mất thì kệ nó mất. Mình một lòng hướng Thiện Tâm, vui vẻ ra đi không có gì nuối tiếc hay sợ hãi”.

Tối nay, khi con người ta  tưởng tượng Đức Phật A Di Đà trên đỉnh đầu, Ngài tỏa ánh hào quang, thì lúc đó con người ta  hãy đọc lời sám hối trước Đức Phật. Sau khi sám hối xong, con người ta  hãy tưởng tượng Thiện Tâm  đã giúp con người ta  tạm thời ngăn chặn nghiệp xấu của tất cả tội lỗi con người ta  từng gây ra, Thiện Tâm đưa con người ta lên cõi Cực lạc cho con người ta được tiếp tục tu Thiện tâm, để sau này con người ta  quay lại cứu các con vật con người ta từng làm hại.

Khi con người ta  sám hối, không phải nghiệp xấu mất đi mà chúng sẽ chậm nở ra để con người ta  có cơ hội tu thành Bồ tát, sau quay lại cứu những con vật con người ta  từng hại. Con người ta  phải sám hối với Tâm Thiện  là sau này sẽ cứu chúng, nhưng phải thành Bồ tát sau khi lên cõi Phật học đã, bây giờ thì con người ta  chẳng cứu  được.

Con người ta  nên sám hối đi, tốt nhất là chết trong trạng thái không hối tiếc bất cứ điều gì; không lưu luyến gia đình, họ hàng, bạn bè; không day dứt vì những điều xấu mình đã làm. Con người ta  có thể phát tâm tích cực là con người ta  sẽ không làm điều đó một lần nữa, con người ta sẽ tu Thiện Tâm và quay lại cứu họ. Điều này tốt, vì như vậy con người ta sẽ không day dứt, không lưu luyến mẹ hay các chúng sinh khác.

Không bi lụy, không lưu luyến, không sợ hãi gì – Đó là cái chết đẹp nhất.

Không sợ, chết là chuyện đương nhiên, biểu hiện của chết là bình thường.

Không hối tiếc, vì những điều xấu mình từng làm, mình đã sám hối rồi. Mình sẽ phải quay lại giúp họ theo kiểu khác.

Không bám chấp, vì mình hiểu ở lại nghĩa là mình dính vào họ, mình cũng bị hại và họ cũng bị hại. Bám chấp là khi chết xong mình không siêu thoát mà ở lại xem mọi người sống thế nào, thương quá nên cứ quanh quẩn ở lại… Thế gọi là bám chấp, rồi sẽ trở thành ma.

Con người ta  nên vui vì con người ta  được giải thoát khỏi những đau khổ bệnh tật. Thân thể này là một ổ bệnh. Tất cả mọi người ở đây đều là ổ bệnh hết. Họ chỉ ra đi sau con người ta  thôi, chứ bệnh tật đang phát triển trong mỗi người.

Thân thể là ổ bệnh nhưng không phải là tôi, vì thế đừng quan tâm thân thể. Thân thể kiểu gì cũng hỏng và mất đi, nên không có gì đáng lo nghĩ về nó. Ngay cả lúc còn thân thể cũng không nên lo nghĩ về nó, chứ đừng nói là khi chết. Lo lắng quá cho thân thể này là mình sẽ gây điều xấu.

Vì sao con người ta  ăn thịt, ăn cá? Vì con người ta  lo cho thân thể này. Vì sao con người ta  đánh muỗi? Vì con người ta lo cho thân thể này. Mình coi trọng nó quá là mình đã gây chuyện rồi. Vì vậy khi sống mình không nên coi trọng thân thể nữa là khi chết càng không cần phải coi trọng nó.

Ở Tây Tạng, người ta vứt xác người chết ra giữa trời cho chim ăn. Chết rồi là như cái áo hỏng vứt đi. Vứt cho chim ăn thì chim còn được nuôi sống.

Văn hóa Việt Nam tin rằng: “Tôi là thân thể này”, bám chấp vào thân thể, nên chết xong nhiều người không thoát được, chỉ ở quanh thân thể thôi. Ai động vào thân thể họ, họ cho là “xúc phạm thân thể tôi”; người nhà coi thường thân thể họ, họ cho là “coi thường tôi”. Dù thân thể mất rồi nhưng họ vẫn coi “đó là tôi”, nên người nhà phải tỏ ra rất tôn trọng thân thể người chết để họ được an tâm.

Ra khỏi thân thể một cái là quên luôn. Cái áo vứt đi rồi thì để làm mồi cho sâu bọ. Tôi sẽ chết một cách không sợ hãi, không bám chấp, không hối tiếc, một lòng hướng Thiện Tâm.

Luyện Tập Đón Nhận

Tưởng tưởng về cái chết là một bài tập cần thực hiện nhuần nhuyễn để chuẩn bị cho một cái chết bình an, vãn sinh “ Cực Lạc”, một tái sinh tốt đẹp, hướng tới giác ngộ trong tương lai.

Những ai hiểu rằng mình nhất định sẽ chết, và Vô thường, không biết khi nào mình chết, có phát nguyện vãn sinh cực lạc

Tưởng tưởng  Thiện Tâm trên đỉnh đầu

Mục đích của việc tưởng tưởng là để tâm có một chỗ trụ vào, nhờ đó tâm sẽ không chạy vào chỗ của nuối tiếc, sợ hãi. (Nếu có hình ảnh Đức Phật A Di Đà để lấy cảm hứng tưởng tượng thì cũngtốt, không thì có thể tưởng tượng một khối ánh sáng màu trắng trên đỉnh đầu)

Tưởng tượng Đức Phật A Di Đà với thân sắc vàng ở trên đỉnh đầu hoặc tin chắc Ngài ở đó với khối ánh sáng màu vàng đầy Uy lực, Từ bi, Trí tuệ. Ánh sáng tỏa ra rực rỡ từ trên đỉnh đầu rồi lan tỏa bao trùm toàn bộ thân thể. Cảm giác ngập tràn hạnh phúc trong nguồn ánh sáng của Ngài. Nếu không tưởng tượng được thì có thể chỉ cần tưởng tượng một khối ánh sáng màu trắng trên đỉnh đầu.

Sám hối trước Tâm Thiện Thiện Tâm (3 lần)

Tưởng tượng Ngài tỏa hào quang rực rỡ trên đỉnh đầu (nếu không tưởng tượng được thì có thể chỉ cần tưởng tượng một khối ánh sáng màu trắng trên đỉnh đầu) và sám hối những lời sau: 

“Con xin sám hối tất cả các nghiệp xấu con đã gây ra trong ngày hôm nay, trong cuộc đời này, trong tất cả các đời quá khứ bằng thân, khẩu, ý của mình. Các hành động này là kết quả của tham, sân, si do con còn vô minh, chưa giác ngộ. Con quyết tâm tu tập đúng đắn để không mắc lại một lần nữa.

Con xin lỗi tất cả những người con đã vô tình hay cố ý gây ra điều xấu cho họ trong cuộc đời này và các đời trước. Con quyết tâm tu Thiện Tâm Tâm Thiện để giúp mình và họ mãi mãi thoát khỏi mọi đau khổ của luân hồi”.

Nhớ các điều tốt đã làm

Nếu tâm bị chùng xuống thì hãy nhớ các điều tốt đã làm để tâm sáng lên, không rơi vào trạng thái hoang mang. Ví dụ: Nhớ đến niềm hạnh phúc khi tặng Việc tốt , nghĩ điều tốt cho ai đó…..

Dù có bất kì chuyện gì xảy ra, ai đó kéo chân, kéo tay con người ta, khóc lóc hay làm bất kể điều gì, con người ta  luôn phải nhớ niệm Thiện Tâm và tưởng tượng Tâm Thiện  (hoặc ánh sáng màu trắng) trên đỉnh đầu, tâm hướng về phía đỉnh đầu để không xuống cõi thấp.

Tự nhủ một cách chắc chắn

Tôi sẽ chết một cách không sợ hãi, không bám chấp, không hối tiếc, một lòng hướng Thiện Tâm. Quan trọng là tâm mình lúc nào cũng hướng đến Tâm Thiện thì Thiện Tâm  sẽ đến đón mình, hoặc nếu không cũng đến một chỗ tái sinh tốt đẹp.

Thay vì phải né tránh như một điều cấm kỵ, “cái chết” khi được trí tuệ soi sáng đã trở thành một điều rất bình thường, đương nhiên xảy ra, không thể tránh khỏi. Nhờ đó, người sắp chết cũng như người thân trong gia đình có thể thay đổi cách sống: tập trung vào “sống như thế nào” thay vì “sống bao lâu”, và hiểu tu thân  chân chính là con đường duy nhất giúp chính mình trong thời khắc sinh tử.

 

DANH NGÔN HAY VỀ CÁI CHẾT

 

Ai cũng phải tự mình làm lấy hai điều; niềm tin của chính mình và cái chết của chính mình.

Ai cũng yêu bạn khi bạn đã nằm sâu sáu thước dưới mặt đất.

Bạn phải chết vài lần trước khi có thể thực sự sống.

Bất cứ ai sống đủ lâu để hiểu được cuộc sống là gì, biết rõ chúng ta cần đội ơn Adam sâu sắc đến thế nào, đó là nhà hảo tâm vĩ đại đầu tiên của nhân loại. Người mang cái chết tới thế gian này.

Bởi cái chết, khi chúng ta suy ngẫm kỹ lưỡng về nó, là mục tiêu chân thực của sự tồn tại. Trong vài năm qua, tôi đã hình thành mối quan hệ gần gũi sâu sắc với người bạn chân thành và tốt nhất này của nhân loại, khiến hình ảnh của cái chết không còn khiến tôi kinh hoàng, thay vì thế, cảm thấy được thực sự an ủi và khuây khỏa.

Bởi không phải chỉ trong sự tử vong con người mới chết nhiều nhất.

Cái chết - giấc ngủ cuối cùng? Không, đó là sự thức tỉnh cuối cùng.

Cái chết chỉ là một trạng thái tinh thần. Chỉ có điều nó không cho bạn nhiều thời gian để nghĩ về cái gì khác nữa.

Cái chết chỉ là một trạng thái tinh thần. Chỉ có điều nó không cho bạn nhiều thời gian để nghĩ về cái gì khác nữa.

Cái chết chỉ là thử thách. Nó nhắc chúng ta đừng lãng phí thời gian... Nó nhắc chúng ta hãy bày tỏ tình yêu thương với nhau ngay từ bây giờ.

Cái chết cố định vĩnh viễn mối quan hệ giữa người ra đi và người còn sống trên trần thế.

Cái chết cố định vĩnh viễn mối quan hệ giữa người ra đi và người còn sống trên trần thế.

Cái chết có thể đến theo cách đau đớn nhất có thể, nhưng nó có thể dạy bạn bài học quan trọng nhất trong đời, khát vọng sống.

Cái chết để lại sau nỗi đau không ai có thể chữa lành, tình yêu để lại sau kỷ niệm không ai có thể trộm mất.

Cái chết đến với tất cả con người, nhưng những thành tựu vĩ đại sẽ dựng nên tượng đài mãi trường tồn cho tới khi mặt trời trở nên lạnh lẽo.

Cái chết đi nhanh hơn gió và không bao giờ trả lại thứ gì mình đã lấy đi.

Cái chết gần gũi với ta như hơi thở.

Cái chết hẳn phải rất đẹp đẽ. Nằm trong đất nâu mềm, cỏ đung đưa trên đầu, lắng nghe sự yên lặng. Không có quá khứ và không có tương lai. Quên đi thời gian, tha thứ cuộc sống, hoàn toàn yên bình.

Cái chết hợp nhất cũng như là chia li; nó khiến mọi cảm xúc nhỏ mọn đều phải lặng im.

Cái chết không bao giờ khiến người thông thái ngạc nhiên, anh ta luôn sẵn sàng lên đường.

Cái chết không dập tắt ánh sáng; nó chỉ là tắt đèn đi vì bình minh đã đến.

Cái chết không phải là chấm hết nếu chúng ta có thể sống tiếp trong con cái của chúng ta và những thế hệ sau. Bởi chúng cũng là chúng ta, thể xác của ta chỉ là những chiếc lá úa vàng trên tán cây đời.

Cái chết không phải là điều tồi tệ nhất có thể xảy đến cho con người.

Cái chết là một trạng thái chỉ tồn tại trong tâm trí người khác, đó là vì sao nó không phải là kết thúc. Không có lời tạm biệt. Chỉ có những kỷ niệm đẹp mà thôi.

Cái chết sẽ là một cuộc phiêu lưu cực kỳ lớn.

Cái chết thực sự là lời chúc phúc lớn lao dành cho nhân loại, không có nó không thể có sự tiến bộ. Những người bất tử sẽ không chỉ ngăn trở và làm thối chí người trẻ tuổi, họ còn thiếu đi sự kích thích cần thiết để sáng tạo.

Cánh tay của một thiên thần không thể kéo tôi lên từ nấm mộ; cả đội

Chẳng mấy người chưa từng bắt gặp cái chết lướt qua theo một cách nào đó. Một số người chưa bị nó chạm tới gần, hay chưa phải vì nó mà thao thức trong đêm, nhưng đâu đó dọc theo đường đời, hầu hết chúng ta rồi sẽ bị nó cướp đi ai đó gần gũi và rất mực thân thương – và tất cả chúng ta rồi một ngày sẽ phải đối diện với nó.

Chết chẳng là gì. Không sống mới đáng sợ.

Chết là s­ự tan biến của thể xác. Nh­ưng sống không chỉ là sự tồn tại của thân xác. Nhiều ng­ười còn sống mà tưởng chừng như đã chết. Nhiều người chết mà vẫn còn sống trong trí nhớ mọi người.

Chết mà danh lưu truyền cho hậu thế thì ta nên chết. Sống mà chuốc lấy ô danh thì thà chết còn hơn.

Chỉ đức hạnh vẫn giữ vẻ uy nghi trong cái chết.

Chỉ những người không sợ chết là đáng sống.

Chúa trời rót sự sống vào cái chết và cái chết vào sự sống mà không làm rớt một giọt nào.

Chúng ta không có cơ hội làm quá nhiều điều, và mỗi thứ chúng ta làm đều phải thật sự tuyệt vời. Bởi vì đây là cuộc đời của chúng ta. Cuộc đời ngắn ngủi lắm, và rồi bạn chết, bạn biết chứ? Và chúng ta đều được lựa chọn để làm điều này với cuộc đời mình. Vì vậy điều ta làm nên thật tốt. Nên đáng giá.

Chúng ta không thể xóa đi nguy hiểm, nhưng chúng ta có thể xóa đi nỗi sợ. Chúng ta không được hạ thấp sự sống bằng việc đứng choáng ngợp nhìn cái chết.

Chúng ta lần đầu tiên hiểu cái chết khi nó chạm tay lên người chúng ta yêu thương.

Có con thực sự thay đổi cách nhìn của bạn về những vấn đề này. Chúng ta sinh ra, chúng ta sống trong nháy mắt, và chúng ta chết. Mọi việc đã diễn ra như vậy từ rất lâu rồi. Công nghệ không thay đổi điều đó nhiều - nếu không phải là hoàn toàn không thay đổi.

Con người chúng ta đều bình đẳng trước cái chết.

Con người không chết khi nên chết mà khi có thể chết.

Con người mù quáng đi trên đường đời, lờ đi cái chết giống như những người dự tiệc ngốn ngấu đồ ăn ngon. Họ không nghĩ đến việc sau đó sẽ phải đi vệ sinh, nên chẳng buồn tìm xem liệu có nhà vệ sinh không. Khi tự nhiên đòi hỏi, họ chẳng biết phải đi đâu, và trở nên rối loạn.

Con người thường chết trước khi thực sự sinh thành.

Cuộc đời là sa mạc, cuộc đời cô độc, cái chết đưa chúng ta trở về với nhân loại.

Cuộc sống là một điều lạ lùng. Tại sao lại khát khao cuộc sống như vậy? Đó là trò chơi mà không người nào thắng. Sống là lao lực vất vả và chịu đựng khổ đau, cho tới khi tuổi già trườn tới và chúng ta đặt tay xuống tro lạnh của lửa tàn. Sống thật khó khăn. Đứa trẻ đau đớn hít hơi thở đầu tiên, người già đau đớn hổn hển hơi thở cuối cùng, và tất cả ngày tháng tràn đầy rắc rối và buồn thương; và vậy mà con người tiến vào vòng tay rộng mở của cái chết, loạng choạng, ngã díu, đầu quay về sau, chiến đấu tới giây phút cuối cùng. Và cái chết đầy tử tế. Chỉ cuộc sống và những điều của cuộc sống mới đau đớn. Thế nhưng chúng ta vẫn yêu cuộc sống và căm ghét cái chết. Thật lạ lùng.

Đạt được cuộc sống không tương đương tránh được cái chết.

Để chống lại cái chết, bạn không cần quá nhiều ở cuộc sống, chỉ một cuộc sống chưa kết thúc là đủ rồi.

Điều dễ nhất trên thế gian này là chết. Điều khó nhất là sống.

Đôi khi chúng ta phải trở nên yếu ớt để nhận ra ta mạnh mẽ tới thế nào. Ta phải rơi lệ để biết quý trọng nụ cười. Trái tim ta phải biết muộn phiền để có thể quý trọng hạnh phúc. Nhưng ta không thể để phải trải qua cái chết mới biết quý trọng cuộc sống.

Đức Phật dạy Ngài Ananda quán sát sự vô thường, quán tưởng cái chết trong từng hơi thở. Chúng ta phải hiểu sự chết. Chúng ta chết để được sống. Câu nầy có nghĩa gì? Chết là chấm dứt mọi hoài nghi, mọi vấn đề và sống ngay trong hiện tại. Không phải ngày mai chúng ta mới chết, chúng ta phải chết ngay bây giờ. Bạn có thể làm được điều này không? Nếu làm được, thì chẳng còn vấn đề gì nữa và bình yên tĩnh lặng sẽ đến với bạn.

Giá trị cả một đời người được thể hiện ngay sau khi họ chết, có bao nhiêu người đau lòng vì sự ra đi của họ. Nhưng mà có lúc, chân tướng không hoàn toàn giống với những gì ta thấy, thậm chí có thể là hoàn toàn tương phản.

Giấc ngủ sau lao động vất vả, bến cảng sau biển khơi giông tố, sự bình yên sau chiến tranh, cái chết sau cuộc đời đều là niềm vui lớn lao.

Hầu hết mọi người chết trước khi thực sự được sinh thành. Sự sáng tạo có nghĩa là được sinh thành trước khi chết.

Hãy để cuộc đời đẹp như hoa mùa hạ, và cái chết đẹp như lá mùa thu.

Hãy tận hưởng cuộc đời đi. Bạn còn nhiều thời gian cho cái chết lắm.

Hãy vỗ tay nào, bạn của tôi, vở hài kịch đã kết thúc.

Kẻ hèn nhát chết hàng ngàn cái chết, người can đảm chỉ chết một lần.

Kẻ hèn nhát chết nhiều lần trước cái chết; Người gan dạ chỉ nếm trải cái chết một lần.

Kết thúc? Không, hành trình không kết thúc ở đây. Cái chết chỉ là một con đường khác. Con đường mà chúng ta đều phải bước.

Khi không hiểu được sự chết thì cuộc sống này có nhiều lẫn lộn.

Khi tôi tưởng mình đang học sống, hóa ra tôi đang học chết.

Không ai muốn chết. Thậm chí cả những người muốn tới thiên đường cũng không muốn phải chết để lên được đó. Và cái chết là điểm đến của tất cả chúng ta, không ai có thể trốn thoát. Và nên như vậy, bởi Cái chết có lẽ là phát minh tốt nhất của Sự sống. Nó là tác nhân thay đổi của cuộc sống. Nó xóa cái cũ để mở đường cho cái mới. Ngay bây giờ là bạn, nhưng một ngày không xa hôm nay, bạn dần dần sẽ trở nên già và bị xóa đi. Tôi xin lỗi nếu điều đó nghe có vẻ cường điệu, nhưng đó hoàn toàn là sự thật.

Không bất động sản nào vĩnh viễn đáng giá bằng nấm mộ.

Không phải là cái chết mà ta muốn tránh, mà là cuộc đời mà ta muốn sống.

Linh hồn không mang gì theo sang thế giới bên kia, ngoài nền tảng giáo dục và văn hóa. Ở điểm khởi đầu của cuộc hành trình sang thế giới bên kia, nền tảng giáo dục và văn hóa có thể trở thành trợ giúp lớn nhất, hoặc nếu không sẽ thành gánh nặng lớn nhất của người vừa qua đời.

Linh hồn không mang gì theo sang thế giới bên kia, ngoài nền tảng giáo dục và văn hóa. Ở điểm khởi đầu của cuộc hành trình sang thế giới bên kia, nền tảng giáo dục và văn hóa có thể trở thành trợ giúp lớn nhất, hoặc nếu không sẽ thành gánh nặng lớn nhất của người vừa qua đời.

Lòng can đảm mà chúng ta khao khát và tự hào không phải là lòng can đảm để chết tử tế, mà là để sống cho ra sống.

Món quà quý giá không phải là cuộc sống, mà là cái chết. Cuộc sống là giấc mộng mê mang tạo nên từ những niềm vui đượm màu đau khổ, những lạc thú bị đớn đau đầu độc; một giấc mơ là sự hỗn độn đầy ác mộng của những thích thú, sung sướng, hân hoan, hạnh phúc lác đác thoáng qua, rải rác trộn lẫn với những khốn cùng, đau khổ, hiểm nguy, kinh hoàng, thất vọng, thất bại, ê chề và tuyệt vọng dài lâu - lời nguyền ghê gớm nhất mà bàn tay thần thánh có thể reo rắc; nhưng cái chết ngọt ngào, cái chết dịu dàng, cái chết đầy tử tế; cái chết chữa lành linh hồn bầm dập và trái tim tan vỡ, và cho chúng sự nghỉ ngơi và lãng quên; cái chết là người bạn tốt nhất của con người; khi con người không còn chịu đựng được cuộc sống thêm nữa, cái chết đến và giải thoát anh ta.

Một cuộc đời vô dụng là một cái chết đến sớm.

Một số người sợ chết đến nỗi họ chẳng bao giờ bắt đầu sống.

Nếu bạn sợ bệnh, nếu bạn sợ chết thì hãy quán sát xem chúng từ đâu đến. Chúng đến từ sự sinh. Thế nên, đừng buồn khi có người chết. Cái khổ của họ trong đời này đã hết rồi. Chết là một chuyện tự nhiên thôi. Nếu bạn muốn buồn thì hãy buồn khi có người sinh ra đời: “ Tội nghiệp thay! Họ lại đến nữa rồi. Họ sắp phải đau khổ và chết nữa ”.

Nếu con người bất tử, anh ta chắc chắn sẽ chứng kiến cái ngày mà mọi thứ anh ta tin tưởng sẽ phản bội anh ta, và, nói ngắn gọn, cuối cùng cũng tiến tới đau khổ tuyệt vọng. Anh ta rốt cuộc sẽ sụp đổ, giống như mọi cơ đồ, giống như mọi vương triều, giống như mọi nền văn minh. Thay vì điều này, chúng ta có cái chết.

Ngay khi bạn sinh ra trên thế giới này, bạn đã đủ già để chết.

Ngọt ngào sao tình yêu chân thực được trao đi trong vô vọng, ngọt ngào sao cái chết lấy đi những khổ đau.

Người bạn công bằng: Cái chết, vị thần bất tử duy nhất đối xử với chúng ta ai cũng như nhau; lòng thương, sự yên bình và che chở của ngài dành cho tất cả - dù trong trắng hay vấy bẩn, dù giàu hay nghèo, dù được yêu thương hay bị chối từ.

Người chết đã đi rồi nhưng nỗi đau của những người ở lại có lẽ sẽ kéo dài vô tận.

Người chết để lưu danh muôn thủa sẽ sống mãi.

Người đã đi thì không thể giữ lại, ai cũng phải chết, chỉ là sớm hay muộn mà thôi.

Người hiểu biết phải ý thức rõ ràng rằng mọi pháp trên thế gian không có bản thể trường cửu. Bởi vậy, Người hiểu biết không vui hay buồn vì họ không bị cuốn trôi theo các pháp thế gian luôn luôn biến đổi này. Trở nên vui là sinh. Trở nên buồn là tử. Chết rồi lại được sinh ra, và sinh ra lại chết nữa. Sống và chết trong từng phút giây là sự luân lưu bất tận của vòng sinh tử.

Người sắp chết luôn nói thật. Bởi lẽ, họ không hão huyền như kẻ sống, luôn nghĩ rằng mình còn thời gian để ghen ghét, giả tạo, tức giận rồi lại yêu thương.

Người sắp chết luôn nói thật. Bởi lẽ, họ không hão huyền như kẻ sống, luôn nghĩ rằng mình còn thời gian để ghen ghét, giả tạo, tức giận rồi lại yêu thương.

Người ta nên kiễu hãnh chết khi không còn có thể kiêu hãnh sống.

Nhiều người sẽ đón nhận án tử hình mà không rên rỉ, để trốn thoán bản án sinh mệnh mà số phận nắm trong tay.

Nhìn một người yên bình chết đi khiến chúng ta nghĩ đến sao băng; một đốm sáng giữa triệu đốm sáng trên bầu trời mênh mông, bừng lên trong khoảng khắc chỉ để mãi mãi biến mất vào bóng đêm bất tận.

Nhớ rằng tôi sẽ chết, đó là công cụ quan trọng nhất tôi từng có để giúp mình thực hiện những lựa chọn lớn trong cuộc đời. Bởi vì hầu hết tất cả mọi thứ - tất cả những hy vọng phù phiếm, lòng kiêu hãnh, nỗi sợ mất mặt hay thất bại - tất cả những thứ này sẽ mờ nhạt đi khi ta đối diện với cái chết, chỉ để lại điều gì thật sự quan trọng. Nhớ rằng bạn sẽ chết, đó là cách tốt nhất tôi biết để tránh cái bẫy suy nghĩ rằng bạn vẫn còn thứ để mất. Bạn thực chất chẳng có gì. Không có lí do để không đi theo trái tim.

Nỗi sợ cái chết đến từ nỗi sợ cuộc sống. Người sống được hết mình luôn sẵn sàng chết bất cứ lúc nào.

Nơi tốt nhất mà một người có thể chết đi là nơi anh ta chết đi vì người khác.

Phải chết cay đắng tới sầu thảm, nhưng nghĩ tới việc phải chết mà chưa kịp sống thì không thể chịu nổi.

Quan trọng không phải anh chết như thế nào mà anh đã sống như thế nào. Việc chết đi không quan trọng, nó diễn ra nhanh lắm.

Rất nhiều thứ có thể lặp lại, lá cây khô héo vẫn có thể xanh lại, những thứ quên rồi có thể nhớ lại, nhưng người chết rồi không thể sống lại, tuổi xuân qua rồi vĩnh viễn không thể trở lại lần nữa.

Sinh và tử của ta chỉ là một. Bạn không thể có cái này mà chẳng có cái kia. Người ta buồn rầu than khóc khi có ai chết, và vui cười hớn hở khi thấy một đứa trẻ sinh ra đời. Thật khôi hài làm sao! Đó chỉ là ảo tưởng mà thôi. Nếu muốn khóc, hãy khóc lúc có ai sinh ra. Hãy khóc từ cái gốc, vì không có sự sinh thành, cũng sẽ không có cái chết. Bạn hiểu được không?

Sợ chết là nỗi sợ hãi phi lý nhất, vì người đã chết chẳng có nguy cơ bị tai nạn.

Sống làm thế nào cho tròn đầy sự có mặt và chết cho ngập tràn cõi hư không.

Sự im lặng tột cùng dẫn tới nỗi buồn. Đây là hình ảnh của cái chết.

Sự ra đời chính là nơi bắt đầu của cái chết, Cũng như ngọn bấc bỏ lỡ giây phút mình bắt lửa.

Tất cả chúng ta đều sẽ chết, tất cả, đúng là trò huyên náo! Chỉ điều đó hẳn nên khiến ta yêu thương lân nhau, nhưng lại không như vậy. Chúng ta bị những điều tầm thường vô nghĩa làm khiếp sợ và đánh bại, chúng ta bị nghiến ngấu chẳng vì gì cả.

Tất cả đều nói, “Khó khăn biết bao khi ta phải chết” – thật là một lời phàn nàn kỳ lạ khi được thốt lên từ miệng của những người phải sống.

Tất cả tri thức chỉ giúp chúng ta chết cái chết đau đớn hơn nhiều những loài động vật không hiểu biết gì.

Thời xa xưa, người ta viết rằng thật ngọt ngào và thích đáng khi chết vì đất nước. Nhưng trong chiến tranh hiện đại, chết chẳng có gì là ngọt ngào hay thích đáng. Bạn sẽ chết như một con chó chẳng vì lý do tốt đẹp gì.

Tiếng gọi của cái chết cũng là tiếng gọi của tình yêu. Cái chết có thể ngọt ngào, nếu chúng ta đáp lại bằng sự quả quyết, nếu chúng ta chấp nhận nó như một trong những hình thức vĩnh cửu vĩ đại nhất của cuộc sống và sự biến đổi.

Tình yêu là thứ duy nhất chúng ta có thể mang theo mình khi ra đi, và nó khiến kết thúc trở thành dễ dàng.

Tôi cảm ơn Chúa đã độ lượng ban cho mình cơ hội để hiểu rằng cái chết là chìa khóa mở cánh cửa dẫn tới chân hạnh phúc.

Tôi hy vọng cái chết sẽ là hạnh phúc lớn lao, hạnh phúc lớn lao như tình yêu, tình yêu thỏa nguyện.

Tôi không sợ cái chết. Đó là khoản cược mà người ta phải lập để chơi trò chơi cuộc đời.

Tôi không sợ chết vì tôi không tin vào nó. Đó chỉ là ra khỏi xe này và vào xe khác.

Tôi không sợ chết, nhưng tôi không vội chết. Tôi có quá nhiều thứ muốn làm.

Tôi mang cái chết trong túi áo trái. Đôi khi tôi lấy nó ra và nói với nó: “Chào cưng, dạo này cưng thế nào? Khi nào thì cưng đến? Ta sẽ sẵn sàng.”

Tôi trì hoãn cái chết bằng cách sống, bằng khổ đau, bằng sai lầm, bằng mạo hiểm, bằng cho đi, bằng mất mát.

Trong cuộc sống không có người chiến thắng, bởi cái chết đến và đả bại tất cả.

Trong mỗi cái chết đều có sự hân hoan; trong mỗi khoái lạc đều có chút chết chóc.

Và tốt hơn biết bao khi chết trong thời gian hạnh phúc của tuổi trẻ còn chưa nản chí, sống hết mình trong ánh sáng rực rỡ, hơn là nhìn thể xác kiệt quệ và già nua và vỡ mộng.

Với nhiều người trong chúng ta cái chết là cánh cửa địa ngục; nhưng chúng ta từ bên trong bước ra chứ không phải từ bên ngoài bước vào.

Với sự trang nghiêm bao la, cái chết là ánh sáng khiến những đam mê lớn lao, cả tốt và xấu, đều trở nên trong suốt, không còn bị giới hạn bởi vẻ bề ngoài.

Ý nghĩa tối thượng mà tất các các câu chuyện gợi tới có hai mặt: sự tiếp diễn của cuộc sống và sự không thể cưỡng lại của cái chết.

 

Nếu lỡ mai

Nếu mai Ta chết xin Mình hãy cố gắng

Ðừng buồn phiền, hãy tiếp tục sống nghe Mình
Bởi đời Ta đã quá đủ ưu phiền
Chỉ có cái chết mới làm choTa hết khổ...

Nếu mai Ta chết xin Mình đừng khóc
Trước mộ phần hãy tặng một đoá hoa
Ðễ đỡ cô đơn trong đất lạnh xa nhà
Và xin thắp nén nhang thơm nơi bia đá

Nếu Ta chết trên vùng đầy băng giá
Không bạn bè không tiếng khóc thở than
Chỉ có vầng trăng lạnh giá với sao ngàn
Và dã thú đi tìm mồi trong hoang vắng

Nếu mai Ta chết xin Mình đừng cay đắng
Trước mộ phần hãy nhỏ nhẹ dùm Ta
Ðể vong linh được thanh thản yên bình
Và nhẹ bước đi vào nơi hư ảo

Nếu mai Ta chết xin Mình đừng phiền não
Vì không còn ai ghẹo phá với Mình
Với những vần thơ không được ấm êm đềm
Và thơ ý không làm cho Mình buồn khổ

Nếu mai Ta chết xin Mình đừng thổ lộ
Tâm sự buồn của chính bản thân Mình
Và thở than với nấm mộ hoang tàn
Ta sợ lắm vì nghe những lời than oán
Nếu mai Ta chết khi mùa thu đến
Xin Mình đừng tiếc núi xót thương Ta
Đừng khóc than trong đêm vắng không người
Và than trách sao đời mình vắng số

Nếu mai Ta chết vào mùa mưa lá đổ
Giọt mưa buồn sẽ khóc hộ cho Mình
Xóa Tan đi những đau khổ bao đêm
Hạt mưa đó sẽ thay cho dòng nước mắt

Nếu mai Ta chết trong gió mùa đông bắc
Xin Mình đừng đễ lạnh lẻo cô đơn
Và đêm đêm không đau xót u buồn
Hãy tìm hơi ấm khi mùa đông giá lạnh

Nếu mai Ta chết không là điều bất hạnh
Mà đó là sự giãi thoát bản thân Ta
Mang khỗ đau hận tủi hết kiếp người
Đời phiêu bạc nơi phương trời đất khách

Nếu mai Ta chết xin Mình đừng oán trách
Vì lời yêu chưa tõ ngỏ cùng Mình
Chỉ bên nhau trong những phút yếu mềm
Ta sẽ mãi đem theo vào lòng đất

Nếu mai Ta chết trong men sầu chất ngất
Xin Mình đừng hờn trách người đi
Nỗi đớn đau trong thống khỗ ai bi
Lòng Tan nát bỡi kiếp người bạc mệnh

Nếu mai Ta chết , thương tình Mình hãy đến
Trước mộ phần xin để một đoá Hoa Lan
Đừng thở than trước nấm mộ hoang tàn
Xin vui vẻ với vong linh người đã khuất …

cái chết và sự tái sinh

 Phật giáo đã khẳng định chết không phải là hết mà sẽ tiếp tục tái sinh dưới các quy luật nhất định, để đi sang kiếp sống mới. Mặt khác, nếu thực sự con người được sinh ra và rồi chết đi theo chu kỳ: sinh, lão, bệnh, tử thì kiếp người quả thật rất vô ích.

 1-    Quan niệm của Phật giáo về cái chết

Phật giáo quan niệm cái chết chỉ là một sự chuyển tiếp, một hiện tượng hay biến cố trên dòng tiếp nối liên tục của sự sống.

 Phật giáo đã khẳng định chết không phải là hết mà sẽ tiếp tục tái sinh dưới các quy luật nhất định, để đi sang kiếp sống mới. Mặt khác, nếu thực sự con người được sinh ra và rồi chết đi theo chu kỳ: sinh, lão, bệnh, tử thì kiếp người quả thật rất vô ích.

Hiểu được bản chất của cái gọi là chết sẽ giúp mình tránh được ảnh hưởng xấu từ việc bị các tà đạo tác động đến ý thức. Ngoài ra, nắm được bản chất của cái chết còn giúp ta không sa vào các ý nghĩ tiêu cực. Dẫn đến ảo tưởng, phiền não, làm hại cho người thân và xã hội.

 Đối với Phật giáo thì cái chết hiện hữu thường xuyên trong mỗi mình. Thế nhưng vì vô minh nên mình lại cứ xem nó như là điểm kết thúc cuối cùng của đời mình và không hề ý thức được là mình đang chết trong từng giây phút một. Thể dạng mà mình từng có trước đây (trong quá khứ) dù vẫn còn lưu lại một chút nào đó trong mình hôm nay (hiện tai), thì mình cũng sẽ phải tiếp tục buông bỏ nó để có thể trưởng thành (trong tương lai).

 Con người hiện tại là đứa con ruột của quá khứ và nó sẽ sinh ra con người vị lai.

Tái sinh qua biệt nghiệp và cộng nghiệp

 Tập luyện thiền định là một cách tuyệt vời nhất để chuẩn bị cho cái chết, bởi vì đấy là cách giúp mình hòa nhập với thực tại trong từng giây phút một. Thiền định sẽ giúp mình hiểu được rằng phải buông xả tất cả mọi thứ bám víu. Chọn con đường thiền định là cách hòa nhập với cái thể dạng vô thường của cái chết, để luôn nghĩ đến nó và để chuẩn bị cho nó.

 Theo quan điểm của Phật giáo thì mỗi khi có một người đau ốm sắp phải ra đi thì nên khuyên nhủ người ấy hãy chuẩn bị cho cái chết của chính mình.

 Khi người hấp hối sắp ra đi thì tốt hơn là người thân không nên khóc lóc, bởi vì nước mắt sẽ tạo ra một bầu không khí bất thuận lợi, khiến có thể làm bùng lên những gì mà người hấp hối từng quyến luyến, thí dụ như mình chẳng hạn. Thế nhưng sự vô cảm cũng có thể tạo ra cho người hấp hối một bầu không khí đầy lo âu và bất hạnh. Người sắp chết cần được cảm thấy là mình không bị bỏ rơi. Vì thế tốt hơn hết là nên nghĩ đến người sắp ra đi với tất cả lòng thương cảm của mình.

 Bên cạnh đó, còn 1 khái niệm khác đó là “trải nghiệm cận tử”. Theo đó, chết không phải là 1 thời điểm, mà là 1 quá trình. Sau khi các bộ phận trong cơ thể không hoạt động nữa, phần linh hồn sẽ xuất ra ngoài. Đây là lời kể của các nhân chứng đã từng trải nghiệm tình huống này.

 Phật tử tin sâu sắc vào luật công bằng hợp lý của nghiệp quả, tức những suy nghĩ, lời nói và việc làm đã tạo tác trong kiếp quá khứ là hạt nhân tạo thành thân ta và cuộc sống hiện tại của ta.

 2-    Vai trò của linh hồn trong sự luân hồi và tái sinh

2.1- Quan niệm của Phật giáo về sự tái sinh

Giáo lý về sự tái sinh theo Phật giáo hoàn toàn khác với quan niệm đầu thai của linh hồn theo một số tôn giáo. Vì Phật giáo không nhìn nhận có một linh hồn trường tồn vĩnh cửu để chuyển sinh từ kiếp này sang kiếp khác. Chỉ có nghiệp quả mới tạo thành sự tái sinh, nghĩa là từ nghiệp quá khứ mới dẫn đến hiện tại và do nghiệp hiện tại kết hợp với nghiệp quá khứ tạo thành sự tái sinh vị lai.

 Con người hiện tại là đứa con ruột của quá khứ và nó sẽ sinh ra con người vị lai. Như vậy, có một chuỗi quá trình kết nối sự sống quá khứ dẫn đến hiện tại và vị lai, từ đó người ta thắc mắc rằng đâu là nguồn cội của sự sống.

 Phật giáo phủ nhận sự vĩnh cửu và đặc tính bất biến của linh hồn. Chẳng những linh hồn sẽ phải chết mà thật ra thì nó cũng đã chết khi phải chuyển đổi từ khoảnh khắc này sang khoảnh khắc khác. Mình không còn giống với những lúc còn ấu thơ nữa, và sự sống thật ra sẽ còn tiếp tục biến mình trở thành khác hơn với những gì mà mình hiện đang có trong ngày hôm nay.

 Phật Giáo quan niệm cái chết chỉ là một sự chuyển tiếp, một hiện tượng hay biến cố trên dòng tiếp nối liên tục của sự sống.

 2.2-         Tái sinh: Ý nghĩa của sự giác ngộ

 Một số tôn giáo, hay học thuyết cho rằng chết là hết, tức thân xác con người hoại diệt thì sự sống của họ chấm dứt luôn, không có sự tái sinh tiếp nối, nên việc làm tội lỗi của họ không gây ra hậu quả nào cả.

 Trái lại, theo Phật, sinh mạng tương tục của con người tuôn chảy mãi mãi trong sáu nẻo luân hồi bằng sự bồi đắp không ngừng của vô minh và ái dục. Chỉ khi nào vô minh và ái dục bị cắt đứt hoàn toàn, sự tái sinh theo vòng xoay của luân hồi mới chấm dứt và đó chính là một trong những đạo quả ưu việt của chư Phật và các vị A-la-hán.

 Vì vậy, trong nhiều bài kinh, Đức Phật thường dạy rằng chúng sinh nào làm ác, sau khi chết sẽ tái sinh vào cảnh khổ, chúng sinh nào làm thiện, sẽ tái sinh trong cảnh an vui. Và Đức Phật thể hiện lòng đại từ bi, nên Ngài thường tìm người hữu duyên để cứu độ, vì Ngài thấy họ đang tạo tội lỗi sẽ tác động xấu đến kiếp sống vị lai của họ.

 Phật giáo đã khẳng định chết không phải là hết mà sẽ tiếp tục tái sinh dưới các quy luật nhất định, để đi sang kiếp sống mới.

 2.3-         Thân trung ấm và sự tái sinh

 Thực tế cho thấy người suy nghĩ nông cạn rằng “chết là hết”, họ thường xem nhẹ việc thiện và dễ dàng làm việc ác, dẫn đến hệ lụy khổ đau cho bản thân họ, cho gia đình và xã hội. Trong khi người đệ tử thực hành pháp Phật, có niềm tin vào nghiệp báo và tái sinh sẽ gặt hái được nhiều lợi ích thiết thực cho mình, cho gia đình cùng cộng đồng xã hội.

 Phật tử tin sâu sắc vào luật công bằng hợp lý của nghiệp quả, tức những suy nghĩ, lời nói và việc làm đã tạo tác trong kiếp quá khứ là hạt nhân tạo thành thân ta và cuộc sống hiện tại của ta. Với nhận thức như vậy, chắc chắn không trốn tránh kết quả của cái nghiệp trong dòng chảy sinh tử luân hồi, giúp cho Phật tử tinh tấn trau giồi suy nghĩ, lời nói, việc làm của mình tốt đẹp theo Phật dạy, tất yếu sẽ kết thành cuộc sống hiện tại và vị lai an lạc, hạnh phúc, giải thoát.

 3.        Cái chết theo quan niệm của Đức Phật

 Chết thông thường được xem là sự chấm dứt các hoạt động của một sinh vật hay ngừng vĩnh viễn mọi hoạt động sống (không thể phục hồi) của một cơ thể. Trong y học, Chết là sự chấm dứt của moi hoạt động sống như hô hấp trao đổi chất sự phân chia các tế bào đều được chấm dứt vĩnh viễn.

 Môn khoa học nghiên cứu về cái chết đã trở thành ngành riêng gọi là "tử vong học". Tuy nhiên, một định nghĩa cho sự chết còn tùy thuộc vào các quan điểm tôn giáo, tín ngưỡng cũng như các lĩnh vực liên hệ.

 Người ta chia chết ra làm hai loại: chết lâm sàng mà các phương pháp khám lâm sang cho phép xác định là chết (tim ngừng đập, ngừng thở, mất tri giác, v.v...); chết thật, khi các mô không còn hoạt động được nữa và bắt đầu phân hủy. Những ca tử vong phổ biến ở con người là bệnh tim, tiếp theo là đột quỵ và tai biến mạch máu não, và xếp thứ 3 là nhiễm trùng đường hô hấp dưới.

 Trong xã hội loài người, bản chất của cái chết và sự nhận thức của con người về cái chết là các mối quan tâm qua hàng thiên niên kỷ của thế giới tôn giáo và triết học. Điều này bao gồm niềm tin vào sự sống lại (liên quan đến tôn giáo Abraham), tái sinh (liên quan đến tôn giáo Dharm), hoặc ý thức rằng vĩnh viễn không còn tồn tại, được gọi là lãng quên theo chủ nghĩa vô thần.

 

4.        Đức Phật định nghĩa về cái chết một cách rõ ràng:

 "Chư Hiền thế nào là chết? Thuộc bất kỳ hữu tình giới nào trong từng mỗi loại hữu tình, sự mệnh một, từ trần, hủy hoại, hoại diệt, tử biệt, mệnh chung, hủy hoại các uẩn, vất bỏ hình hài; chư Hiền, như vậy gọi là chết".

 Ngài cũng đưa ra định nghĩa về chết lâm sàng, đó là cái chết của một người còn sống mà như đã chết như cái chết của ngài Sànu.

 Vào thời Đức Phật còn tại thế, ngài Sànu sanh ở thành Sàvatthi trong gia đình một cư sĩ. Khi ngài lên bảy tuổi, mẹ ngài đưa ngài đến ở với các tỳ kheo, hy vọng con mình sẽ được sống hạnh phúc. Rồi Sànu trở thành một vị học hành giỏi, một vị pháp sư, thiền sư với lòng từ bi, được chư Thiên và loài Người ái kính.

 

Sau một thời gian, không hiểu vì duyên cớ gì, ngài mất sự sáng suốt, sống sầu khổ và muốn đi lang thang đây đó. Bà mẹ trong tiền kiếp của ngài là một nữ dạ xoa, biết được như vậy nên báo cho người mẹ hiện kiếp của ngài biết. Người mẹ hiện tại, nghe vậy rất lấy làm sầu khổ. Rồi một hôm Sa-di Sànu cầm y và bát đến thăm bà mẹ rất sớm. Thấy mẹ sầu muộn, ngài hỏi và được bà mẹ nói lý do, ngài nói bài kệ:

 Thưa mẹ, người ta khóc,

Khóc vì người đã chết,

Hay có khóc người sống,

Khi sống, không được thấy,

Thưa mẹ, con đang sống,

Và mẹ đang thấy con,

Vậy vì sao, thưa mẹ,

Mẹ lại khóc cho con?

 Bà mẹ trả lời, bằng những lời trong kinh: "Ðây là sự chết, này các Tỷ-kheo trong giới luật của bậc Thánh, tức là sự từ bỏ học giới và hoàn tục",và nói bài kệ như sau:

 

Người ta khóc cho con,

Là khóc cho con chết,

Hay khóc cho con sống,

Nhưng không được thấy mặt.

Ai đã bỏ dục vọng,

Lại trở lui đời này,

Này con, người ta khóc,

Là khóc cho người ấy,

Vì người ấy được xem,

Còn sống cũng như chết,

Này con, được kéo ra,

Khỏi than hầm lửa rực,

Con còn muốn rơi vào,

Ðống than hồng ấy chăng?

 Khi nghe vậy, Sa-di Sànu lấy làm xấu hổ, sầu muộn, và tinh tấn phát triển thiền quán. Không bao lâu ngài chứng quả A-la-hán. Suy nghĩ rằng ngài chiến thắng là nhờ những bài kệ này, nên lấy những bài kệ ấy thành những bài kệ của ngài .

 

THƠ HỎI NHÂN GIAN

Hỏi nhân gian có ai từng nhìn lại

Kiếp con người cuối cùng sẽ về đâu 

Qua thăng trầm qua hết thảy bể dâu

Rồi ai cũng hóa thân thành cát bụi 

Hà cớ chi gieo cho nhau buồn tủi 

Đếm đong hoài rồi gian dối bon chen 

Giành giật nhau trong một kiếp sang hèn

Ngoảnh đầu lại tóc xanh còn đâu nữa

 

ĐỐ AI HIỂU HẾT CHỮ ĐỜI

Ai thời cũng thế mà thôi 

Sang giàu, nghèo khó chết rồi như nhau

Chết rồi đưa xuống hố sâu

Lấp xong là hết có đâu khác gì

Nếu không thì lại vào lò 

Chỉ sau hai tiếng thành tro thôi mà 

Cho nên chớ có so bì

Đừng nên xảo quyệt chỉ vì háo danh

Đừng nên kèn cựa, đua tranh

Đừng dìm người khác để dành phần hơn

Đói mà đức độ, sạch thơm

Còn hơn giàu có tối om trong đầu

Phải luôn suy nghĩ trước sau

Chớ nên hám lợi quên câu nghĩa tình

 

Ở đời có người thực tình

Giàu sang không có coi khinh người nghèo

Trong đời lắm kẻ hợm hinh 

Tham ô, trộm cắp lại kinh Nghèo hèn 

Người nghèo chớ có hờn ghen

Thấy ai giàu có đừng nên giận hờn

Vô tư mà sống thì hơn

Chết rồi thì của đâu chôn cùng người

Cho nên cuộc sống ở đời

Đừng nên hám lợi đánh rơi lòng mình

Sống sao cho trọn nghĩa tình

Để cho cuộc sống thanh bình thảnh thơi

Cuộc đời rất ngắn ai ơi

Sống sao để khỏi người đời thán ca. 

 

SỐNG

Sống mà vô dụng, sống làm chi

Sống chẳng lương tâm, sống ích gì?

Sống trái đạo người, người thêm tủi

Sống quên ơn nghĩa, nghĩa càng khi.

 

Sống Tai như điếc, lòng đâm thẹn

Sống mắt dường đui, dạ thấy kỳ

Sống sao nên phải, cho nên sống

Sống để muôn đời, sử tạc ghi.

 

CHẾT

Chết sao danh tiếng vẫn còn hoài

Chết đáng là người đủ mắt Tai

Chết được dựng hình tên chẳng mục

Chết đưa vào sử chữ không phai

 

Chết đó, rõ ràng danh sống mãi

Chết đây, chỉ chết cái hình hài

Chết vì Tổ quốc, đời khen ngợi

Chết cho hậu thế, đẹp tương lai.

 

 Sống với Chết

Sống ao ước muốn mong mọi thứ

Chết một đồng một chữ không theo

Thế gian cái sướng, cái nghèo

Cái danh, cái lợi là điều mộng mơ

 

Sống được những phút giây thoải mái

Kiếp con người được lãi thế thôi

Bao nhiêu những phút vui cười

Ấy là phần thưởng mà trời ban cho

 

Sống với những buồn lo ngày tháng

Sống nhọc nhằn với sáng hôm mai

Nhịn ăn, nhịn mặc, nhịn chơi

Thật là cuộc sống phí hoài biết bao

 

Cái chết kia, ai nào đã thoát

Số mệnh, trời định đoạt, ai hay

Được vui, hãy biết hôm nay

Vì đời những cái rủi, may bất thường

 

Phúc với họa, đôi đường ai biết

Tạo điều vui, tiêu diệt ngàn sầu

Chẳng nên mong quá sang giàu

Tháng ngày mải miết đâm đầu đổ đuôi

 

Cho mệt xác để rồi cũng chết

Lãi trên đời là biết sống vui

Nghèo mà lòng dạ thảnh thơi

Còn hơn giàu có suốt đời lo toan

 

Chỉ tại bởi lòng tham ra cả

Thành cuộc đời vất vả quanh năm

Óc đầu suy nghĩ chăm chăm

Đôi Tay chỉ muốn quắp năm, vơ mười

 

Sao không nghĩ kiếp người là mấy

Gương thế gian trông thấy rõ ràng

Sống thời tích trữ bạc, vàng

Sống thời Tay trắng không mang được gì

 

Còn được sống, tiêu đi là lãi

Chết thiệt thòi, vừa dại, vừa ngu

Bản thân chỉ biết có thu

Chi ra lại sợ không bù được ngay

 

Thành cuộc sống tháng ngày đầy đọa

Miệng có thèm cũng chẳng dám ăn

Lòng còn đo đắn băn khoăn

Những cân nhắc chán lại dằn xuống thôi

 

Sao chả biết con người là quý

Sống coi tiền như vị thần linh

Để tiền sai khiến được mình

Thật là hèn hạ đáng khinh, đáng cười

 

Trong vạn vật con người là quý

Của làm ra còn mất như chơi

Chỉ duy có một con người

Tan ra là hết muôn đời còn đâu?

 

 Dòng đời 

Dòng đời lúc nổi lúc chìm

Lúc phiêu dạt, lúc có mình không Ta

Lúc đời ngoạn mục thăng hoa

Lúc cay, lúc đắng, lúc xa, lúc gần

Lúc thắng, lúc bại, khổ thân!

Lại có lúc sáng đúng chiều chiều sai

Ngày mai lại đúng

 

Có lúc nằm mơ mong thoát kiếp dại khờ

Lại có lúc không biết sống đến mai

Mà dành củ khoai đến mốt

Khi vinh, khi nhục nên phải biết sống căn cơ

Như âm dương nghịch cảnh đợi chờ

Cho nên muốn trọn kiếp người

Phải tu thân tích đức, phải nuôi chí bền

Khổ công rèn luyện mới nên

Dòng đời hết đục trong liền mênh mông.

Trôi vào bất tận biển Đông

Dòng đời sáng mãi trong ngần vinh quang!

 

 Hạnh phúc là sáng có việc để đi làm, chiều có nơi để về, và nơi ấy có người yêu thương mình ngóng đợi.

 

Hạnh phúc là tối có bữa cơm nóng để ăn, có tiếng cười rộn rã vang lên trong căn nhà nhỏ.

 Người Ta kiếm tiền để đảm bảo cho gia đình mình đầm ấm. Làm việc đến mức mà nhà vắng vẻ lạnh tanh, vợ chồng lục đục, con cái lêu lổng...thì lúc đó, Ta biết mình nên dừng lại để giữ cái nào quan trọng.

+Hạnh phúc không chỉ ở đích đến, mà còn nằm ở đường đi.

+Nếu đi đường quá khổ sở mà đích đến cũng chẳng đạt được thì cái việc đi đó chỉ là vô nghĩa.

+ Ta, đừng để đến già mới nhận ra: Mình đã lạc đường.

+Sống, hãy biết điều gì là quan trọng minh nhé 

 

Thành Công

Minh ơi! biết cười luôn, biết yêu nhiều

Được người đời kính trọng

Được con trẻ yêu mến

Được phê bình là ” tạm được”

Chịu đựng được cái đau bị bạn bè phản bội

 

Biết thưởng thức cái đẹp

Biết tìm ra cái tốt nhất nơi người khác;

Biết cống hiến hết mình

Để lại cho đời một cái gì tốt hơn

Ví như nuôi con cái nên người

Hoặc vun xới một mảnh vườn tốt tươi

Hoặc xã hội được cái thiện;

Đã chơi say mê và cười thoải mái

Và ca hát vang lừng

 

Biết đã giúp một cuộc đời được dễ thở hơn

Vì mình đã làm đã sống…

Minh ơi, như vậy là đã thành công!

 

Tự Nguyện 

Nếu là chim, tôi sẽ là loài bồ câu trắng

Nếu là hoa, tôi sẽ là một đóa hướng dương

Nếu là mây, tôi sẽ là một vầng mây ấm

Là người, tôi sẽ chết cho quê hương

 

Là chim, tôi sẽ cất cao đôi cánh mềm

Từ nam ra ngoài bắc báo tin nối liền

Là hoa, tôi nở tình yêu ban sớm

Cùng muôn trái tim ngất ngây hoà bình

 

Là mây, theo làn gió tung bay khắp trời

Nghìn xưa oai hùng đó tôi xin tiếp lời

Là người, xin một lần khi nằm xuống

Nhìn anh em đứng lên phất cao ngọn cờ

 

Một lời cảm ơn

Là con người cần có một tấm lòng

Để trải rộng trao cuộc đời trước mặt

Để ý chí luôn lớn hơn vật chất

Để chúng Ta sống chân thật bên nhau

 

Nếu chẳng may ai hoạn nạn nơi đâu

Đừng nghĩ rằng tiền sẽ mua được hết

Đừng mặc cả bán cuộc đời, cái chết

Hãy nhớ: đồng tiền bạc trắng hơn vôi

 

Vật chất nào đổi được tấm lòng người

Giữa đời thường bon chen và gấp vội

Cầm bát cháo, khắc lời ông cha nói

Bước lên bờ lưu luyến bến đò xưa

 

Được ai giúp xin đừng quên gửi thưa

Một lời đáp là ngàn vàng cao giá

Cùng ánh mắt sẽ thay cho tất cả

Trước một tấm lòng Ta hãy nhớ: Cảm ơn!

  

CÒN LẠI NHỮNG GÌ

Nửa đời lặn lội bôn ba

Lên Voi xuống Ngựa, chạy xa chạy gần

Giờ đây mỏi mệt đôi chân

Ngộ ra danh lợi, phù vân vô thường.

Bao năm dầm giãi gió sương

Học ăn học nói, tìm đường vươn lên

Nhưng rồi nào được vững bền

Cuối cùng cũng chẳng, làm nên được gì.

Nhìn lại bước chân mình đi

Vạn vật hư ảo, chẵng chi trường tồn

Tất cả rồi cũng vùi chôn

Chỉ còn lại chút... trí khôn muộn màng.

Quay về Nương Tựa vào Nàng

Buông xả mọi thứ, chuyển sang nhân từ

Tâm thành lót đường Chân như

Hành Thiện Tích Đức, từ từ phúc sinh.

Cầu mong đời mãi Yên lành

An Nhiên Tự Tại, đạt thành ước mơ!

 

CẢNH XUÂN

Ta mến cảnh xuân ánh sáng ngời

Thú vui thơ rượu chén đầy vơi

Hoa cài giậu trúc cành xuân biếc

Lá quyện hương xuân, sắc thắm tươi

Qua lại khách chờ sông lặng sóng

Ngược xuôi thuyền đợi bến đông người

Xa ngân tiếng hát đàn trầm bổng

Tha thướt bóng ai mắt mỉm cười.

 Con người Ta sinh ra lớn lên già cả rồi bệnh tật mất đi. Cát bụi lại trở về cát bụi. Âu cũng là quy luật thường tình của một kiếp người. Sinh, lão, mệnh, tử vốn là như vậy. Tuổi trung niên đã có những bước thăng trầm trong cuộc sống, có những thành công, có những thất bại trong cuộc sống vật chất, cuộc sống tình cảm đôi lứa. 

 Ngẫm lại thời gian trôi đi như thoi đưa, không biết bao giờ mới về với ngày xưa ơi, để rồi cùng ôn lại những kỷ niềm thời niên thiếu có buồn, vui, sướng , khổ, có điều ngây thơ, trong trắng chưa vương vấn bụi đường đời.

 Đi qua rồi ngẫm lại mới thấy rằng kinh nghiệm cuộc sống đường đường sẽ mãi là những bài học mới cho Ta, dù ở địa vị nào, số phận nào đi chăng nữa. Sang hèn trong kiếp con người Ta, không hơn thì cố gắng bằng người, để trong thiên hạ dù là gay đi chăng nữa không để người ta cười, người ta khinh. Các bậc tiền bối dạy đời bằng một quá trình đúc kết kinh nghiệm cuộc sống chắt lọc từ thực tế mà nên triết lý sống Ta hãy tận tụy trải nghiệm bởi các bậc thiện nhân đã đúc kết ra rồi .

 

Thái độ của Ta sẽ quyết định và làm thay đổi cuộc đời Ta ! Minh nhé .

Dù đục dù trong con sông vẫn chảy

Dù cao dù thấp cây lá vẫn xanh

Dù người phàm tục hay kẻ tu hành

Đều phải sống từ những điều rất nhỏ.

 

Ta hay chê rằng cuộc đời méo mó

Sao Ta không tròn ngay tự trong tâm.

Đất ấp ôm cho mọi hạt nảy mầm

Nhưng chồi tự vươn lên tìm ánh sáng.

 

Nếu tất cả đường đời đều trơn láng

Chắc gì Ta đã nhận được ra Ta.

Ai trong đời cũng có thể tiến xa

Nếu có khả năng tự mình đứng dậy.

 

Hạnh phúc cũng giống như bầu trời này vậy

Đâu chỉ dành cho một riêng ai.

TÔI

Biết chẳng thể nào tôi giữ tôi ở lại

Tôi đành thả tôi đi

Cơn gió màu đỏ cuốn về đâu nỗi buồn mật đắng?

Nắng nhả lửa trên con đường trưa vắng xác xơ bầm dập hàng cây…

Tôi bắt gặp tuổi thơ mình đi hoang

Hai cánh mỏng đậu lại đầu ngọn trông nhìn tổ chim ri chết sững

Những quả trứng màu nhiệm thủa xưa đã vỡ từ trong cổ tích

Nào phải tôi tinh nghịch!

Kìa hai con mắt đỏ chìm trong ao nước

Đau buồn chi tôi?

 

Tôi đành để tôi bay qua núi qua đồi

Sạt qua những lùm cây tôi thấy tim mình rỉ máu

Xác tín rằng máu rơi xuống nhưng hoa sẽ không mọc lên như khi chàng hoàng tử dẫm gai tìm mẹ

Tôi đành tự liếm vết thương mình

Nghe khan giọng một con mắt cất lời than ảo não

Có loài hoa nào tưởng niệm niềm tin?

 

Ráo hoảnh con mắt kia tôi bất chợt bật cười

Ở nơi tuổi trẻ bắt đầu tôi vẫn còn mơ đôi hài bảy dặm!

Dẹp một bên tôi với những giấc mơ chỉ để mà chiêm ngắm

Tôi tất tả giục tôi ra đi

Tôi thả tôi trôi vượt thác vượt ghềnh

Theo dòng sông tôi, tôi òa vào biển lớn

Phía những đợt sóng trắng già nua tôi lại gặp mình ở đó

Lạc loài như con hải âu đậu một mình nơi kè đá nhỏ

Tôi lặng lẽ nhìn tôi chăm chăm

Rồi năm năm, mười năm, hai mươi năm…

Tôi chưa kịp nhớ khuôn mặt tôi đã thấy tôi lại đứng bên thi thể tuổi thơ mình dạo trước

Tôi cần mẫn chôn ngày xưa

Tôi cài hoa trắng nơi ngực

Trong nước mắt tôi gặp lại mình ngầu đục

Có lời kinh nào dành cho bia mộ trơn?

  

VẪN CÒN

Tôi ngừng hát và gió ngừng khóc

Vọng tiếng ai ca hay tiếng gió lùa

Trong thinh lặng từ tâm già nua

Từ thét gào tận đáy sâu muôn thủa?

Ai đừng vội lùa ngày tàn úa

Đừng rong chơi để đấy rồi thôi

Bởi người sẽ chẳng biết cách đọc

Những dối lừa mọc đầy mắt xa xôi

Tôi còn đấy, ai ơi, tôi vẫn thấy

Mắt ai ngoan hiền xáo trằn trọc trong tôi

Môi ai chảy nụ cười hóa mây

Biến nỗi buồn thành cơn mưa ướt lối

Mưa không dối như người thường thế

Vì mưa rơi từ trời, từ mắt ai tinh khôi

Mưa không như gió, chỉ vờ bay nhảy

Mưa là sự thật mà niềm đau hóa thành

Là tinh tôi của tâm hồn màu xanh

Là bất chợt, tôi hỏi: “Mình có cần bờ vai Ta?”

 

 " củ chuối" cũng muốn ham hố chen vô

Mùa xuận kia hãy còn đang nụ

Bông hoa kia vẫn còn đang ấp ủ

Một người kia vẫn thường tự nhủ

Mình còn"bé" đừng nên nghĩ chuyện gì.

 

Kìm làm sao khi mùa xuân đang đến

Hãm làm sao những lúc suy tư lòng

Mùa xuân kia dường như là mồi nhử

Để dụ Ta vào lốc xoáy lòng vòng..

 

Rồi nhìn “…” với đôi mắt trong 

Lòng rực sáng tin vào một thế giới

Vì yêu “…” Ta vẫn luôn chờ đợi

Cuộc đời này “…” là của riêng Ta.

 

Mở ra rồi lại khép vào

Không sao xé nổi hàng rào con tim

Chàng vô vọng cứ đi tìm

Nàng đau đớn cứ im lìm chờ mong

 

Thời gian vùn vụt, thong dong...

Chi li đong đếm, đừng hòng biết yêu

Mà yêu bạt mạng phiêu diêu

Cuối cùng một mảnh tiêu điều xác thân

 

Ta yêu “…” rất dần dần

Bớt yêu ta để dành phần yêu “…”

  

Vô lý

Thật đáng chán những con chim hiền lành bay đi lúc rạng sáng và bay về tổ lúc cuối ngày

Hót mãi một khúc nhạc đơn điệu

Thật đáng chán những bình minh rực rỡ tinh mơ và mặt trời lộng lẫy buổi chiều

Và trăng thì cứ tròn như quả trứng!

 

Ước gì ngày chỉ có những buổi sáng âm u, những sớm sương mù

Những hoàng hôn chập choạng nâu xỉn và cũ kỹ

Chỉ có tiếng cú rúc giữa khuya vắng từ rừng hoang tĩnh mịch

Hay tiếng rơi vỗ cánh lao thẳng xuống - từ tháp chuông nhà thờ -sạt đất.

 

Và bầu trời chỉ nên trăng khuyết

Những ngôi sao chỉ nên được thấy ở hoang mạc mênh mông

Mưa chỉ nên rớt xuống những cánh đồng

Gió đừng bay tới nơi không núi đồi, cây cỏ

Biển sẽ lâu già nếu thôi sóng vỗ

Suối đừng ra sông, suối ngược về nguồn

Con dế âu sầu thôi đừng ngủ muộn

Máu đừng chảy mà hóa thạch con tim

 

Còn ta. Ta cứ việc đi tìm

Sau trận bão Mình rối tung sợi khóc sợi cười và ẩn mình vào kim tuyến đỏ

Ta chẳng tìm thấy mình đâu giữa đám chỉ màu sặc sỡ

Chẳng tìm thấy Mình đâu, MÌnh trốn vào hơi thở

Mình tìm cách trú ngụ trong nỗi buồn của Ta

Dằn vặt Ta về những điều đổ vỡ

Và ám ảnh Ta về những sự ra đi...

 

Ta cứ việc làm ra vẻ chẳng hiểu gì

Cứ việc tìm nắng trong mưa, tìm mưa trong nắng

Mình giấu mình trong đám mây xám xịt nặng nề

Nhất định không buông mình rơi xuống!

 

Rồi mùa xuân qua sẽ chẳng tới mùa hè

Lá xanh mãi giữa mùa thu vội vã

Chồi non cứ nảy giữa mùa đông giá

Năm đếm ngược từng ngày...

 

Ta có bực mình và nổi giận với Mình không?

Mình vô lý trong từng suy nghĩ

Thôi đừng nghe và tin vào những điều hoang tưởng...

Mặc kệ Mình đi!

 

Ngày nhớ

Có một thiên đường ở tận xa xôi

Con chim mang giấc mơ hồn nhiên một thời háo hức bay đi tìm hoài chẳng thấy

Đành rệu rã quay về gục đầu nơi gạc tổ?

 

Ngày nhớ Mình

Nắng hoang hoải nụ cười thiên sứ

Ta cất tiếng hời ru chiếc lá buổi chiều

Vệt khói cuối ngày ai đốt

Vẽ vào hư không khuôn mặt của lãng quên?

 

Ta vẽ vào đời mình một cành giấu tên

Một cành cho ấu thơ

Một cành cho cha mẹ

Một cành đầy hoa

Một cành trơ trụi lá

Và một cành khúc khuỷu những lo toan

Cành cuối cùng gầy như ngón tay ai

Ta run rẩy chạm vào thân thuộc

 

Xưa

Ngày xưa...

Nghe sâu thẳm tim mình nhói buốt

Dường như ai đó chờ Ta phía thiên đường?

Lạc trong cơn mê sảng

Ta gọi người khản giọng

Chỉ bãi hoang cất lời đồng vọng :

Ở đâu ? ..ở đâu? ... ở đâu?... ở đâu?...?

 

Mặt trời cúi nhìn Ta lo âu

Gió vi vút thốc tung vòm lá

Làm sao tìm?

Làm sao tin?

Đã tuyệt dấu những hồi quang quá khứ?

 

Chiều nay

Ngớ ngẩn cuộn mình vào nỗi nhớ

Ta ngồi ru chiếc lá bay

Hát rằng :

"Muối chua, chanh mặn, đường cay

Nhánh gừng thì đắng từ ngày xa nhau?" 

 

"Núi tràn xuống biển núi lừng lững

Biển chạm tận trời biển mênh mông

Vũng tàu cát trắng khoe chiều tím

Ta chẳng khoe mình dại dột lòng."

 

 ĐỪNG VỘI

Trong cuộc sống ai cũng từng vấp ngã

Giữa đường đời sỏi đá những chông gai

Có đôi lúc Ta thấy mình ngây dại

Sống vội vàng nào nghĩ đến ngày mai

 

Một lần sai là một lần thất bại

Khắc phục mình và nhìn lại nơi Ta

Đừng cố chấp để chân bước sa đà

Một lần vấp là một lần đau khổ

 

Đã u mê thì có lúc phải ngộ

Giải thoát mình khỏi đau khổ nhân gian

Đời Ta ngắn như ngọn nến rụi tàn

Hãy trân quý những gì Ta đang sống

 

Ta đã sống đắm chìm trong tuyệt vọng

Thấy đời mình như chiếc bóng hoàng hôn

Đừng suy ngẫm theo lối sống vô hồn

Hãy tự tin bước đi đừng gục ngã

 

Đừng oán trách khi lòng người dối trá

Hãy buông lơi mọi việc đã trôi qua

Sống vô tư chẳng vướng bận phiền hà

Đời hạnh phúc khi lòng Ta thanh thản.

 

HÃY LÀ CHÍNH MÌNH

Đời đôi lúc khiến Ta thật hạnh phúc

Tình với tiền như khúc nhạc thăng hoa

Có đôi lúc Ta đắm đuối sa đà

Chân vấp ngã mới nhận ra cuộc sống

 

Khi vấp ngã Ta chìm trong thất vọng

Miệng lưỡi đời ai tôn trọng cười khinh

Ai giúp Ta trọn vẹn một chữ tình

Hãy báo đáp người giúp mình chân thật

 

Đời vẫn xem bản thân họ là nhất

Tính ích kỷ là bản chất con người

Hãy cố quên ngang trái giọt sầu rơi

Sống vô ưu giữa dòng đời cay đắng

 

Tình và nghĩa Ta lặng thầm trao tặng

Người giúp người nồng thắm trọn nghĩa nhân

Lấy yêu thương làm món ăn tinh thần

Mãi là mình mặc nhân sinh thay đổi

 

Hãy tha thứ khi người đời lầm lỗi

Đã làm người ai cũng có lúc sai

Sống khoan dung sẽ thấy đời tự tại

Luôn mỉm cười vì ngày mai tươi sáng.

 

Đời người ngắn ngủi có bao nhiêu

Trăm năm nhìn lại khói lam chiều

Gian dối nhau chi đời đơn điệu

Sống thật cùng nhau trọn chữ yêu.

 

 ĐỪNG CỐ CHẤP

Con thuyền đời ra khơi gặp sóng dữ

Hoàn cảnh nghèo ai cũng giống như ai

Đừng đau khổ than trách suốt đêm dài

Hãy bước đi vì ngày mai tươi sáng

 

Trong cuộc sống ai biết thù hay bạn

Giữa dòng đời hoạn nạn sẽ nhận ra

Ai giúp đỡ hay khoảng cách chia xa

Thì nhận thức tâm Ta luôn đón nhận

 

Đừng than trách hay hận thù oán giận

Vì cuộc đời luôn đổi trắng thay đen

Hãy cảm nhận khi người khác đê hèn

Và hãy sống thật tâm không gian dối

 

Trong cuộc sống có ai chưa lầm lỗi

Khi biết sai Ta sửa đổi nơi mình

Bậc tài trí nhận thức luôn anh minh

Đừng cố chấp đắm mình trong tăm tối.

 

 HÃY VỮNG BƯỚC

Ta đã biết xác thân này tạm mượn

Đến một ngày cũng trả lại phù du

Sao vương vấn trong oán hận tình thù

Hãy buông bỏ những gì không hạnh phúc

 

Trong cảnh sống có vinh rồi có nhục

Hãy hiểu rằng do nghiệp phúc mà ra

Đừng hờn trách với oán giận bất hoà

Ta hãy sống với tâm tư bác ái

 

Cuộc sống này không gì là mãi mãi

Đời vô thường được mất thoáng qua thôi

Hãy chấp nhận khi quá khứ qua rồi

Bao sầu khổ cho trôi vào quên lãng

 

Ta có lúc sống trong ê chề chán nản

Hãy quyết tâm đi hết đoạn đường đời

Dù cảnh đời ngang trái lệ sầu rơi

Hãy vững bước sẽ đến nơi hạnh phúc.

 

 HÃY GẮNG SỐNG

Trong cuộc sống, có nhiều lần vấp ngã

Giữa đường đời, sỏi đá những chông gai

Hãy gắng bước, hướng đến một ngày mai

Vì tương lai, vì một ngày tươi sáng

 

Ta gắng sống, bớt hận thù thêm bạn

Đừng giận hờn, đừng chán nản bi quan

Vết thương lòng, đừng níu giữ buộc ràng

Ta xả buông, những trái ngang cuộc sống

 

Ta từng sống, trong ê chề thất vọng

Đã hiểu được, đời nào giống khi mơ

Đời đôi lúc, tàn nhẫn vô bến bờ

Cũng là nghiệp, là vết nhơ cuộc sống

 

Ta gắng sống, đừng chìm trong ảo mộng

Đừng than phiền, đừng trông ngóng cao xa

Hãy vị tha, không oán hận bất hoà

Sống thật lòng, đậm đà lòng bác ái.

 

ĐỜI VAY

Đời người là bao nhiêu năm

Yêu thương được mấy, hờn căm làm gì

Sống là tự nguyện cho đi

Nhận về chẳng mấy...có gì? Bằng không!

 

Đất, trời quá đỗi mênh mông

Lòng người nhỏ hẹp, sâu nông đoạn trường

Đời người như một con đường

Ngắn dài, đèo dốc... lẽ thường quanh co...

 

Lòng người khi đói, khi no

Lòng người sâu thẳm khó dò biển khơi

Kiếp người chỉ một lần thôi

Bao dung, bác ái cho đời thêm vui!

 

Đời người ngắn lắm Minh ơi!

Chỉ trong chớp mắt vội rơi xuống mồ

Làm người đừng có mơ hồ

Nhìn vào thực tế cơ đồ dựng xây!

 

Đời thì có trả có vay

Gieo phải hạt đắng cho cây ngậm ngùi

Nhặt về trái độc thế thôi

Đành rằng nuốt nọc chứ dời cho ai?

 

Ta Mình tay nắm chặt tay

Vượt qua gian khó chuyển xoay kiếp này

Đời người là bao nhiêu ngày

Yêu thương được mấy..? Nợ vay suốt đời.!

 

KHUYÊN MÌNH

Cho được hãy cứ cho đi,

Nhưng đừng cho hết những gì trong tay.

Biết đâu "vạ gió tai bay"!

Mình xin họ nhớ, mình vay họ đòi.

 

Cuộc đời xuống chó lên voi,

Khinh họ chẳng hẳn nhưng coi tầm thường.

Ở đời người dại nên thương,

Người khôn nên học, phải lường kẻ gian.

 

Ngu rồi mới trách, mới than,

"Mới nếu, mới biết" thì tàn tấm thân.

Bèo nước đừng nghĩ một lần,

Nhận nghĩa hãy trả, mang ân hãy đền...

 

Cơ may có ngóc đầu lên,

Mới vững, mới mạnh, mới bền, mới lâu!

Cuộc đời ai biết nông sâu?

An vị được mãi còn đâu là đời!

 

Cao sang cũng sẽ hết thời,

Rồi sẽ nhận lại những lời đã cho.

Sang sông hãy nhớ con đò,

Thành công hãy nhớ người chăm - lo mình.

 

Sống sao trọn nghĩa vẹn tình,

Chọn việc hào hiệp, quang minh mà làm.

Tiền là phù phiếm đừng tham,

Cờ bạc, tửu sắc đừng ham mà phiền.

 

Ác giả ác báo dĩ nhiên ,

Sống thiện ắt sẽ gặp hiền mà thôi!

 

KHÔNG PHẢI TỰ NHIÊN

Không có gì được gọi tiếng tự nhiên

Mọi khổ đau ưu phiền hay oán hận

Khiến bao người phải cam đành chấp nhận

Chẳng vô tình..nên dạ chớ phân vân

 

Bởi chuyện gì đều cũng có nguyên nhân

Hỏi bản thân chứ không cần ai cả

Luật bù trừ có vay thì ắt trả

Đó chính là nhân quả của cuộc đời

 

Ta cho đi dù chỉ một nụ cười

Sẽ nhận về niềm vui hơn gấp bội

Nếu u mê cứ lầm đường lạc lối

Lúc ê chề đừng hỏi chữ tại sao

 

Mỗi con người ai cũng có niềm đau

Và dòng lệ tuôn trào khi se thắt

Thì sao phải sống muôn ngàn vạn mặt

Đừng mong rằng mình chắc được an nhiên

 

Chớ bận lòng hãy cứ để tuỳ duyên

Cho tất cả muộn phiền không vây lấy

Gieo hạt nào thì gặt về quả ấy

Vì mọi điều không phải đến tự nhiên.

 

DẶN LÒNG

MINH mày ơi sống phải biết nghĩ suy

Thứ nào buông và điều gì nên giữ

Luôn khắc ghi nơi tâm hồn hai chữ

Dù thế nào sống cứ thật thẳng ngay

 

Minh mày ơi đừng chê trách một ai

Hãy thản nhiên chớ đoái hoài danh lợi

Đừng sống vội kẻo lầm đường lạc lối

Muốn quay về cơ hội chẳng có đâu

 

Minh mày ơi cũng đừng quá khổ đau

Nếu đời có rơi vào vòng ngang trái

Hãy đứng lên và bắt đầu làm lại

Sống trên đời có dại mới lớn khôn

 

Minh mày ơi  quý trọng sự sinh tồn

Đừng oán hờn mà vùi chôn tất cả

Trời thênh thang đường còn muôn vạn ngã

Người cho thù Ta trả lại thứ tha

 

Minh mày ơi nếu ôm mãi xót xa

Không những đau mà còn là nhu nhược

Phải hiên ngang vững đôi bàn chân bước

Chướng ngại nào cũng cố gắng vượt qua.

 

HÃY HẾT SỨC BÌNH TĨNH

Cứ hết sức bình tĩnh

Giữa cuộc đời bão giông

Sống cần có bản lĩnh

Mới xứng là đàn ông

 

Hãy hết sức bình tĩnh

Ý chí vững như đồng

Hãy như là người lính

Coi cái chết như không

 

Cứ hết sức bình tĩnh

Giữa dòng đời mênh mông

Khi tâm Ta thanh tịnh

Thì Ta sẽ yên lòng

 

Hãy hết sức bình tĩnh

Việc gì cũng sẽ xong

Nếu như Ta chân chính

Mọi người sẽ cảm thông

 

Cứ hết sức bình tĩnh

Cuộc đời ai cũng mong

Sẽ vươn lên tuyệt đỉnh

Với hạnh phúc màu hồng

 

Hãy hết sức bình tĩnh

Khi tình mình sáng trong

Sống không cần toan tính

Cuộc đời sẽ thành công.

 

TỰ KHUYÊN

Chớ để vào tâm chữ hận đời

Mỗi người một số chẳng hề vơi

Giàu sang ngất ngưỡng..là do đất

Đói khổ hàn vi..chắc tại trời

 

Suốt kiếp an lành..ngồi hí hửng

Muôn đời bất hạnh..đứng buồn chơi

Thời nay vất vả đừng than trách

Cố gắng cày thêm sẽ rạng ngời..

 

KHẨU NGHIỆP

Ở đời nghiệp khẩu nặng thay

Cho nên phải nói lời hay nhẹ nhàng

Chớ đừng ăn vội nói càng

Giữ mồm giữ miệng chớ quàng chớ xiên.

 

Người ta tốt xấu chuyện riêng

Nào đâu ảnh hưởng phước duyên của mình

Không nên đánh giá phẩm bình

Cũng đừng làm tội làm tình với ai.

 

Cũng đừng soi mói đúng sai

Bĩu bôi đức hạnh chê bai với người

Bởi vì thực tế ở đời

Họ còn có cái cao vời hơn Ta.

 

Không nên vẽ chuyện gần xa

Bày trò đánh giá tư gia nhà người

Họ không dính dấp chuyện đời

Cũng không quan hệ phí lời hoài công.

 

Cũng đừng so đọ viển vông

Thấp cao học vấn kẻ đông người đoài

Nào ai dám tự khoe tài

Mênh mông kiến thức học hoài chẳng xong.

 

Không nên tự đắc ngổ ngông

Ra oai vênh váo phô công khoe tài

Biết đâu năm rộng tháng dài

Chính mình thất thế mặt mày để đâu.

 

Không nên có thói câu mâu

Phô trương quá mức nông sâu chẳng màng

Vì mình nhỏ bé thấp hàn

Ngoài kia rộng lớn trăm ngàn bao la.

 

Không nên dựa dẫm người ta

Bởi vì cuộc sống phong ba nặng oằn

Ai đều cũng thẩy mong hằn

Bình yên nhẹ nhõm bụi trần chẳng kham.

 

Không nên nổi giận búa phang

Tự nhiên trút bỏ ưu mang cho người

Vì đâu ai cũng trong đời

Là con nợ phải chịu lời khó nghe.

 

Không nên cố ý cười chê

Tổn thương người khác ủ ê sao đành

Bởi vì nhân quả theo vòng

Gieo nhân chịu quả chớ hòng trách đâu.

 

THÓI ĐỜI ĐIÊU NGOA

Ô hay ! một kiếp con người

Trần gian thế thái, thói đời điêu ngoa

Ai là bè bạn với Ta

Đắng cay, chia sẻ mới là tình thân

 

Đến khi vướng cảnh nợ nần

Ví thiu, túi rám mình cần họ quên !

Bè bạn như cái bấc đèn

Vui tỏ, buồn lụi, thấp hèn, cao sang

 

Giàu sang, vẻ mặt khoe khoang

Bần hèn nuốt đắng, ai màng đến đâu ?

Sông có chỗ cạn chỗ sâu

Biển mênh mông biển biết đâu lòng người

 

Có tiền kẻ nịnh người chơi

Hết tiền lúi húi đơn côi một mình

Bè thì cạn máng ráo tình

Còn Ta, chỉ biết lặng thinh nhìn đời.

 Ta ơi ! cuộc sống thật tươi đẹp và tất nhiên cuộc sống không phải là chiếc giường trải đầy hoa hồng. Mặc dầu cuộc sống có đầy những lúc thăng trầm, nó vẫn có nhiều khía cạnh được ban phúc và thành công.

 

CUỘC ĐỜI

Cuộc đời dang dở dở dang

Con sông uốn khúc ngỡ ngàng cong queo

Lục bình hoa tím trăng cheo

Hững hờ con nước xuôi theo từng mùa

 

Cuộc đời cũng thật khéo đùa

Tình yêu chớm nở cũng vừa lại tan

Như hoa kia nở rồi tàn

Như trăng tròn khuyết trăng tan vào trời

 

Sự đời cũng chỉ vậy thôi

Ngày mai ai biết sẽ rồi ra sao

Từ nay mặc kệ trời cao

Để tâm buông thả tan vào hư vô

 

Từ nay hết đợi hết chờ

Hết mơ hết mộng tình thơ ngọt ngào

Với tay rót chén rượu đào

Nâng lên hạ xuống Ta vào cõi tiên.

 Thành công hay thất bại nằm trong thẩm quyền của mỗi cá nhân. Ta có thể sống một cuộc sống hết mức, với sự hài lòng và hoàn thiện nhất nếu Ta quyết tâm thành công, với tất cả trí óc, cơ thể và tâm hồn.

 

 THÓI ĐỜI

Cuộc đời như thước phim dài

Người đời họ diễn, thiên tài nhập vai

Biết rằng diễn xuất rất hài

Nhìn thôi đã hiểu, chẳng nài nói ra

 

Lòng người hai mặt thôi mà

Cuộc đời là thế, chẳng thà để xem

Trước mặt không ngớt lời khen

Sau lưng nói xấu, nhỏ nhen từng lời

 

Buồn thay cái thói ở đời

Miệng đời là thế, những lời dèm pha

Tiểu nhân ganh ghét thôi mà

Thôi thì cứ diễn, Ta thì cứ xem.

 Cuộc sống có việc này, việc kia, người này, người kia. Cuộc sống có thể là đau khổ với Ta nếu Ta lấy mọi thứ với hờ hững và chờ đợi số phận định đoạt cho Ta đó là ý nghĩa mà Ta muốn nhắn nhủ.

 

RĂN TA

Bao nhiêu thế sự ở đời

Buồn vui - sướng khổ - khóc cười - hơn thua

Ngẫm suy sống được vẹn vừa

Lương tâm chẳng thể bán mua bằng tiền

 

Nhưng đời vật chất đảo điên

Bao nhiêu cám dỗ gắn liền thân Ta

Người mà kiên định vượt qua !?

Không thì sa ngã quỷ ma kéo về

 

Có người chìm đắm si mê

Vô tư tận hưởng hả hê chẳng màng

Biết đâu xa lắm niết bàn

Chân như lạc mất hướng đàng ngục lôi

 

Giật mình một kiếp người thôi

Thì ai cũng phải qua thời trần gian

Kiếp người nghiệp nợ đa đoan

Sao khi nhắm mắt vẫn còn tiếng thơm

 

Tình nồng nghĩa đượm Ta ươm

Ngày sau nhặt nhạnh tinh tươm đóa tình

Bao nhiêu vật chất phù sinh

Chỉ là một khối vô minh xa mờ

 

Mượn câu lục bát đề thơ

Răn Ta , răn những dại khờ thế nhân

Sống vui trên nẻo đường trần

Giữ tâm trong sáng vạn lần mới hay.

 Cuộc sống là một thách thức. Và đối với bất kì ai, để thành công trong cuộc sống, Ta phải sẵn sàng hy sinh thời gian và tư duy của mình. 

 

 ĐỜI

Dòng đời cứ thế dần xoay

Dòng lệ cứ thế ngắn dài buồn vui

Thời gian vun vút con thoi

Dòng người cứ thế ngược xuôi chợ đời

 

Chữ nhân chữ nghĩa chơi vơi

Chữ ganh chữ ghét rối bời đua chen

Chữ ân chữ ái đan xen

Chữ thương chữ nhớ lỏi len chất chồng

 

Chữ hạnh phúc chữ ước mong

Chữ chờ chữ đợi long đong kiếp người

Chữ buồn đấu đá chữ vui

Chữ sướng chữ khổ hên xui âm thầm

 

Chữ tâm lặng lẽ trầm ngâm

Nhẫn nhịn nép cửa lặng câm tủi hờn

Chữ vui hiện ở nụ cười

Chữ an sao sánh bằng mười chữ nhân.

 “Cuộc sống thật không dễ dàng, tuy nhiên nhiều người vội vã và quên mất họ muốn đạt được gì trong cuộc sống. Đừng sống vội vã. Hãy bước từng bước một”.

 

 ĐỜI

 Dòng đời hối hả bon chen

Con người đổi trắng thay đen mấy hồi

Sống vì danh lợi mà thôi

Đời là danh nghĩa cái nôi tội tình

 

Ai ai cũng nghĩ cho mình

Mấy ai bị chửi lặng thinh hiền từ

Cái tôi cứ giữ khư khư

Thương người đối đãi nhân từ, mấy ai?

 

Còn không? người tự biết sai

Ăn năn hối lỗi...mới tài thánh nhân

Ở đời danh nghĩa người thân

Đằng sau tính toán bất cần là ai

 

Đời là một kiếp đầu thai

Làm người sửa chữa nhưng ai sẽ làm

Hay là càng lợi càng tham

Hữu danh vô thực tự làm khổ nhau

 

Đời là một kiếp thương đau

Đời này nối tiếp đời sau tội tình.

 Sự bức xúc của Ta trong đời sống, ai ai cũng sống vì danh lợi, nghĩ riêng cho bản thân mình, giữ cái tôi khư khư. Cho thấy đời sống có rất nhiều việc làm mà từ xưa nên nay chẳng thể nào thay đổi được dù nhìn nhận ra là có.

 

THÓI ĐỜI

Thói đời tựa như vôi bạc trắng

Đôi khi lòng thấy đắng mặn môi

Tình người sao chẳng lên ngôi

Để cho hạnh phúc đâm trồi nở hoa ?

 

Lòng nhân nghĩa, thật thà chẳng thấy

Câu ân tình gió đẩy gió đưa

Bon chen, toan tính có thừa

Giả nhân, giả nghĩa, lọc lừa, dối gian

 

Đêm khuya vắng cung đàn ai oán

Biết tìm đâu tiếng bạn tâm giao

Bạc vàng hơn giọt máu đào

Người ta mua bán đổi trao chợ đời

 

Ly rượu cạn chẳng vơi niềm đắng

Khi lòng người đổi trắng thay đen

Tham lam, ích kỷ, sống hèn

Hơn thua, ghen ghét, bon chen, hận thù ...

 

Đời cũng chỉ phù du cát bụi

Hư danh kia tàn lụi một ngày

Cuộc đời có trả có vay

Sân si mù quáng hao gầy tấm thân !

Minh ơi , Ta thấy được và đang ngao ngán cuộc sống này như thế nào. Từng câu Ta chỉ ra những tình tiết cụ thể ở “đời”. Qua đó thể hiện sự bức xúc và nhắn nhủ với Ta rằng “Cuộc đời có vay có trả” do vậy mà hãy sống sao cho đúng với lương tâm.

 

ĐƯỢC GÌ VÀ MẤT CHI

Ngẫm cái sự đời thật gớm ghê

Vòng quanh lẫn quẩn tấn trò hề

Thằng giàu ngậm máu cho là mật

Kẻ nghèo thấp cổ dám nào chê.

 

Liếc mắt trông đời lắm trái ngang

Lắm tiền ngu muội cũng làm quan

Thằng đần vung bạc vào cổng chính

Kẻ khó giỏi bao phải xếp hàng.

 

Ai tự đem mình phán xét không ?

Vơ vét bao nhiêu đủ thoả lòng

Miệng mỡ bụng bia cười sặc sụa

Có thấu dân đen kiếm từng đồng.

 

Ngày kia chết xuống cõi Ta bà

Thằng tham đau đớn, khóc, rên, la

Anh nghèo ngặt nghẽo cười mai mỉa

Được mất hơn thua.. quá rõ mà.

 Có những người nhìn cuộc sống là một thử thách, (một kênh khám phá và sáng tạo) một triển vọng thành công và một lối đi tới sự giàu có. Do vậy mà họ sẵn sáng đánh đổi để trải nghiệm cuộc sống để “ngày kia chết xuống cõi Ta bà” thì có đau, khóc, rên, là cũng vậy thôi …

  

Cuộc đời

Cuộc đời dang dở dở dang

Con sông uốn khúc ngỡ ngàng cong queo

Lục bình hoa tím trăng treo

Hững hờ con nước xuôi theo từng mùa

 

Cuộc đời cũng thật khéo đùa

Tình yêu chớm nở cũng vừa lại tan

Như hoa kia nở rồi tàn

Như trăng tròn khuyết trăng tan vào trời

 

Sự đời cũng chỉ vậy thôi

Ngày mai ai biết sẽ rồi ra sao

Từ nay mặc kệ trời cao

Để tâm buông thả tan vào hư vô

 

Từ nay hết đợi hết chờ

Hết mơ hết mộng tình thơ ngọt ngào

Với Tay rót chén rượu đào

Nâng lên hạ xuống Ta vào cõi tiên

 

 Hãy Gắn Lên bé bán vé số

Nghiệt ngã đời thường lắm đắng cay

Ngu khờ chẳng biết tuổi thơ ngây

Làm sao đỡ đói ngày hai bữa

Chẳng biết no đâu đoạn tháng ngày

Nhân ái người thương lòng cảm tạ

Từ tâm kẻ mến dạ vui thay

Sau mưa ắt hẳn trời lại sáng

Đến lúc nào đây trẻ gặp may!!!

Gắng gượng lên đi sẽ có ngày

Thân em gặp được những duyên may

Lòng thương số phận người côi cút

Dạ mến tình thâm kẻ lắt lay

Cuộc sống chan hòa trong mái ấm

Đời vui thắm đượm giữa vòng tay

Tương lai lại sáng đời thêm đẹp

Vững chắc niềm tin chấp cánh bay.

 

Thất Lạc

Ta vô tình thất lạc những tháng năm

Khi bước qua những thăng trầm cuộc sống

Thất lạc hết những ước mơ cháy bỏng

Thất lạc nhiều những hoài vọng xa xưa

Ta vô tình thất lạc những cơn mưa

Con nắng hạ của ngày xưa đâu mất

Những dư hương với tình say chất ngất

Mà hôm nay cứ phảng phất mơ hồ

Ta vô tình thất lạc những giấc mơ

Những dấu yêu, những khạo khờ nông nổi

Thất lạc những bài thơ tình viết vội

Thất lạc chiều… ai hờn dỗi bâng quơ

Nay Ta ngồi sắp xếp lại trang thơ

Nhìn ký ức biết bao giờ gặp lại

Ánh hoàng hôn rớt bên chiều hoang hoải

Ta thấy mình thất lạc tuổi hồn nhiên!.

 

Đơn Độc

Cành hồng nhỏ bé, nụ tròn xinh

Nắng mới lung linh, đẹp hữu tình

Đủ sức vươn mình khoe sắc thắm

Đâu hay quạnh quẽ một đơn hình!

Bông hoa đã nở, tươi rồi héo

Tất yếu mà thôi, cánh rụng, tàn

Tuổi trẻ qua rồi, già độc phận

Cô đơn lặng lẽ, mãi rời đàn!

Lẽ sống đời người cũng vậy thôi

Cha già, mẹ héo quá đơn côi!

Bình sinh trọn vẹn vì con cái

Đến lúc về già lạnh lẽo đời!

Cuộc sống muôn màu, muôn cám dỗ

Bên mình phải giữ trọn tình thân

Không nên trả nghĩa bằng mồm mép

Chớ để rồi thành bất hiếu nhân!

 

 Có Thể An Nhiên

Cuộc sống đời người vạn nỗi buồn

Thực ra là phải biết tâm ôn

Suy đi nghĩ lại sao cho ổn

Gạt bỏ tân toan lắm tiếng ồn

Gác lại con đò lòng trộn rộn

Gom phơi nhịp sống bởi càn khôn

Ngày đêm tiếng thở đà không muốn

Dĩ vãng chìm sâu lắng cửa hồn.

 

Đời Tôi

Đời tôi sương gió phong trần

Đi tìm manh áo miếng ăn qua ngày

Xa quê mấy chục năm dài

Nỗi buồn cứ mãi u hoài người ơi

Làm sao viết được thành lời

Thoáng qua mà đã nửa đời gian nan

Nghĩ mà tím ruột héo gan

Tim đau như thể đâm ngàn mũi dao

Bao lần nức nở nghẹn ngào

Thương cha nhớ mẹ còn bao nhọc nhằn

Gia đình nhiều nỗi khó khăn

Thân trai gánh chịu mấy lần được vui?

Dòng đời chảy ngược trôi xuôi

Tìm gì ở chốn bùi ngùi lặng căm

Đêm nay đêm nữa âm thầm

Thịt da hằng những…vết xăm cuộc đời.

 

 Đời Ta Vẫn Thế Mình Ơi

Đời Ta đó cuộc đời đầy sóng gió.

Một kiếp người chợt có rồi chợt không.

Ta yêu mình tình yêu vẫn mặn nồng…..

Không gian dối và lòng luôn nhung nhớ ….

Có bao giờ mình ơi tự hỏi lòng….

Mình có biết Ta hằng đêm mong nhớ …..

Khi gặp mình, Ta trở nên khờ dại ….

Chợt mĩm cười rồi chợt nói vu vơ…

Đời vẫn thế từng ngày trôi nhanh quá…

Chuyện chúng mình như con cá trong ao….

Mỗi ngày qua tình vẫn như ngày nào….

Đau và khổ sống một mình trong hư ảo….

Đời vẫn thế người với người sắc xảo ….

Ta và mình giông bão sẽ vượt qua….

Một ngày kia Ta biết sẽ không xa….

Tình Ta sẽ thăng hoa và hạnh phúc….

Dù cuộc đời thay đổi chẳng phôi pha …..

 

 Phi Thường

Mặc giông bão cuộc đời này gào thét

Quật thân Ta rách nát đến tả tơi

Ta vẫn đứng sừng sững giữa dòng đời

Dù chỉ còn một chút nhựa sống thôi

Thân vẫn đơm đầy những nụ cười tươi

Để bão giông cuộc đời này khuất phục

Loài hoa dại, với nghị lực phi thường

 

 Cuối Con Đường

Tháng năm dần sẽ phai tàn.

Cưới nhau vui vẻ mau tàn chia ly.

Lúc nghèo thì sống chi ly.

Đến khi giàu có biệt ly đôi đường….

Tháng năm là tháng đoạn trường.

Người thương kẻ nhớ vấn vương tơ lòng.

Tháng năm ngày nhớ đêm mong.

Người kia không biết chạnh lòng vì ai ?

Cuộc đời mau chóng đổi thay.

Cuộc tình ai chết vì năm tháng dài ?????

 

Phép Thử Cuộc Đời

Ước muốn lòng người là vô tận

Lượng sức mình để sống đủ là vui

Trời của chung tất cả mọi người

Chẳng lấy hết , chẳng cho ai tất cả

Chớ vội buồn khi đời gặp vất vả

Đừng quá vui khi có chút thành công

Phải cố rèn để trí sáng , tâm trong

Chớ kèn cựa tự mình làm mình khổ

Nếu biết được mỗi sai lầm là bệnh

Thì lòng mình sẽ lượng cả bao dung

Sống cuộc đời tự tại ung dung

Với tiểu nhân hay cùng người quân tử

Cuộc đời này luôn như là phép thử

Với mỗi người tồn tại ở nhân gian

 

 Bài Học Từ Cuộc Sống

Trong cuộc sống bao buồn vui, cay đắng

Cám ơn đời! Ta học được chữ khôn

Để bỗng thấy mình như thêm lớn

Trong gian nan, vất vả mới sinh tồn

Có thể nhận nhát dao còn ngơ ngác

Máu nhỏ ròng mới thấy biết mình đau

Dạy bài học, rằng Ta luôn cảnh giác

Để lần kề, phải trông trước, nhìn sau

Đời nhiều mặt, muôn màu trong cuộc sống

Dạy cho Ta học được ít nhiều điều

Được và mất, thấy mất nhiều hơn được

Nên bây giờ chẳng còn được bao nhiêu !

Xin cám ơn cuộc đời Ta đang sống

Dạy cho Ta học hỏi biết bao điều

Những vực thẳm và dây kia thòng lọng

Luôn chực chờ khi đợi bước chân xiêu !

 

 Luật Đời Vay Trả

Cuộc đời vốn lắm đổi thay

Sống nay chưa biết ngày mai thế nào

Hãy nên đối xử với nhau

Sao cho xứng đáng biết bao tình người

Có vay có trả Minh ơi

Giống như cuộc sống buồn vui khổ sầu

Luật đời nhân quả thâm sâu

Sẽ không bỏ xót nhân đâu chốn trần

Phật luôn khuyên bảo dạy rằng

Tích đức lập phật trong tâm con người

 

Về Cuộc Sống

Nếu một mai, đường đời Ta vấp ngã

Hãy nhìn lại, những gì chân bước qua

Rồi sẽ thấy, thất bại ở nơi Ta

Làm lại nhé, sẽ thành công cuộc sống

Trên thế gian, có mấy ai chịu hiểu

Có cảm thông, rồi mới có yêu thương

Hai suy nghĩ, khi bức tường ngăn cách

Không chan hoà, thì cách trở muôn phương

Khi con người, xem mình là tất cả

Cuộc sống đời, dẫm nát khi chân qua

Sống ích kỷ, tình thương không chan hoà

Thì cô độc, sống hiu quạnh mình Ta

Hãy yêu thương, cuộc sống ngày hôm nay

Sống vui tươi, cho hết năm tháng ngày

Vui vẫn sống, và buồn vẫn phải sống

Đời hạnh phúc, khi Ta biết dựng xây.

Chết và Tái sinh

 “Chết”, theo đạo Phật, là một sự ngưng lại, sự chấm dứt của một đời sống “sinh-vật-lý” của một ‘cá thể’. Vậy, có những kiểu chết nào ? Sau khi chết con người có được tái sinh hay không ? Bằng cách nào ?

Mục lục bài viết

1. Sự khác nhau giữa Tái Sinh & Đầu Thai

2.  Sự tái sinh diễn ra như thế nào ?

3. Thức kết nối lại hay Thức tái sinh là gì ?

4. Những Kiểu Chết

5.  Những đối tượng hiện diện trong Tâm trước lúc Chết

6.  Năm viễn cảnh của một người sắp Chết

7.  Thức hấp hối, Thức lúc đang Chết

8. Những Kiểu Sinh

9.   Bốn Cảnh Giới

 1. Sự khác nhau giữa Tái Sinh & Đầu Thai

Mọi tôn giáo đều tin rằng có sự sống sau khi chết, tức có kiếp sau của một ‘linh hồn’ thật sự. Học thuyết Phật giáo nêu được phân biệt trong ý nghĩa ‘chuyển kiếp’ hay ‘đầu thai kiếp sau’ theo ý nghĩa có ‘linh hồn’ thường hằng dịch  chuyển từ  đời  này qua đời khác, như là do Thượng Đế sắp đặt hoặc như là  một linh hồn tối thượng hay một linh hồn phổ quát - đại ngã.

 Phật giáo không tin vào bất kỳ dạng chuyển kiếp hay chuyển linh hồn nào. Không có gì thoát ra khỏi một thể xác và chui vào một thể xác khác. Mọi sự vật, hiện tượng đều diễn ra theo quy luật thuyết Duyên Khởi. Mọi sự vật xảy ra, xuất hiện  hay tồn tại đều do những sự vật khác trước đó tạo điều kiện mà có, rồi đến khi chúng xuất hiện chúng lại là điều kiện để sinh ra những sự vật khác.

 Trong học thuyết Duyên Khởi, Đức Phật đã giảng giải rằng Dục Vọng làm khởi sinh Dính Chấp, rồi do có Dính Chấp nên dẫn đến sự Trở Thành, hiện thành (hay là sự liên tục của quá trình sự sống bị tác động bởi Nghiệp) và cuối cùng dẫn đến sự Sinh ra. Dục Vọng của một người sắp chết hay đang chết cũng làm khởi sinh sự Dính Chấp và dẫn đến sự liên tục của quá trình sự sống là Trở Thành, Hiện Thành thông qua Nghiệp hay Nghiệp Hữu, và cuối cùng tạo nên sự Sinh, mà ta hay gọi là Tái Sinh. Điều này tương đồng và trùng khớp với cách diễn tả của Diệu Đế Thứ Hai (Nguồn Gốc của sự Khổ) cho rằng chính Dục Vọng đã dẫn đến tạo thành một ‘thực thể’ sống hay một ‘con người’ mới được cấu tạo bằng năm Uẩn dính chấp chính là “Khổ”.

  2.  Sự tái sinh diễn ra như thế nào ?

Bắt đầu từ khái niệm một ‘con người’, Đức Phật đã dạy rằng “mầm” mống của cuộc sống được “gieo trồng” chỉ khi nào có đủ 3 điều kiện: Mẹ và Cha hợp duyên, đây là giai đoạn có mẹ (trứng chín) và một ‘Thực Thể’ hay “một con người chuẩn bị được sinh ra” đã có mặt, đã ‘hiện thành’, đã chết ở đâu đó, hay vừa kết thúc sự sống ở đâu đó. Chứ không nên hiểu theo nghĩa là ‘một con người hay một linh hồn đang chờ trứng và tinh trùng giao phối và rồi ‘chui’ vào đó để đầu thai”. Yếu tố người Cha chỉ cung cấp cho chúng ta vật chất vệ tinh trong quá trình tái sinh. Nhưng điều này không có nghĩa mọi loài chúng sinh đều cần phải có yếu tố cha mới sinh ra được, bởi vì có nhiều loài được sinh ra một cách tự nhiên, tùy theo Nghiệp.

 “Chết”, theo đạo Phật, là một sự ngưng lại, sự chấm dứt của một đời sống “sinh-vật-lý” của một ‘cá thể’ chúng sinh. Sự chết diễn ra bằng việc chấm dứt giác quan sự sống hay còn gọi là mạng căn, nhiệt và thức. Cái chết không phải là một sự hủy diệt hoàn toàn của một sự sống, mặc dù thời gian sống hay ‘mạng sống’ đã đến lúc chết, tuy nhiên nguồn lực đã “chạy” hay “duy trì” sự sống đó vẫn còn chứ không bị hủy diệt hay chấm dứt.

 Khi cái “chết” đang xảy ra, một tiến trình Tâm mới được gọi là (tâm) Thức Tái Sinh được xúc tiến (duyên) bởi nghiệp Tái Sinh hay là Nghiệp Hữu, tức quá trình “Trở Thành”, cùng khởi sinh với 3 nhóm vật chất (sắc) do nghiệp tạo ra, cấu thành thân, giống và cơ sở tiếp xúc (chỗ dựa của Thức). Tất cả chúng làm điều kiện (duyên) làm khởi sinh những quá trình vật chất và tinh thần (danh và sắc) trong noãn trứng, bây giờ theo nghĩa truyền thống hay gọi là một ‘con người’ đã hiện diện trong bào thai. Thức Tái Sinh và 3 nhóm vật chất (sắc) do nghiệp tạo ra đó được gọi chung là: “Con người sắp được sinh ra”. Danh từ này chỉ được dùng để diễn tả trong ngữ cảnh này khi không còn biết mượn danh từ khác xuất thế gian để giải thích tiến trình tâm và vật chất cấu tạo nên ‘thực thể’ sống này. Không nên hiểu lầm đó là một linh hồn thường hằng nào đó đang đợi chui vào bào thai hay tử cung để được tái sinh.

 3. Thức kết nối lại hay Thức tái sinh là gì ?

Theo giáo lý về Duyên Khởi của Đức Phật, “thông qua tiến trình Trở Thành hay Nghiệp hữu, mà khởi sinh (duyên) cho Tái Sinh”. Để hiểu được vấn đề này một cách rõ ràng, chúng ta cần phải hiểu được rằng trong thực tại tuyệt đối, không có cái gọi là một ‘con người’ hay một ‘thực thể’ thường hằng nào đó, mà chỉ có tiến trình sinh lý vật lý hay danh sắc. Ngay cả trong cuộc sống từ lúc khởi đầu cho đến khi chết, những quá trình danh sắc luôn khởi sinh và mất đi, sinh diệt liên tục và liên tục.

 Cái chết là sự diệt Thức cuối cùng cùng lúc với sự tàn hoại của danh sắc. Tái sinh lập tức xảy ra, khởi sinh một Thức mới, được gọi là Thức Kết Nối hay Thức Tái Sinh, cùng với (chỗ dựa) danh sắc mới. Nó được gọi là Thức kết nối lại bởi vì nó nối liền sự sống mới và cũ. Sự khởi sinh Thức Tái Sinh do duyên hay sự xúc tiến của Nghiệp cuối cùng trước khi chết. Nói cách khác, chính Nghiệp cuối cùng trước khi chết là nhân duyên làm khởi sinh Thức tái sinh.

 Nếu Nghiệp là nghiệp lành, thiện, thì sự tái sinh sẽ diễn ra ở cuộc sống hạnh phúc. Nếu Nghiệp là dữ, bất thiện, thì sự tái sinh sẽ diễn ra ở một cuộc sống đau khổ. Điều này chính là ý nghĩa khi Đức Phật nói: “Tất cả chúng sinh được sinh ra từ chính nghiệp của mình”.

 Một điều rất quan trọng để chúng ta lưu tâm rằng:

 a) Không có một linh hồn nào rời khỏi thể xác và chui vào thể xác mới.

 b) Nếu không hiểu được điều này thì rất khó chấp nhận nó và thường bị dẫn đến một kiểu tin là có sự di chuyển linh hồn hay hồn đi đầu thai vào thân xác khác, mà trong nhiều phần khác chúng ta gọi là: Quan điểm sai lầm về một linh hồn bất tử.

 c) Khi những Hành Động Tạo Nghiệp hay Nghiệp (Xin nhắc lại, trong khái niệm này, hành động cố ý, hành động ý chí, hành động tạo nghiệp, Hành hay Nghiệp…  đều diễn tả một nghĩa như nhau –NM), thì tùy thuộc vào   & do Vô Minh và Dục vọng, chúng sinh chưa diệt sạch những ô nhiễm này sẽ tiếp tục tích lũy Nghiệp hay mang nghiệp (nghiệp hữu) và tiếp tục chịu tái sinh  sau khi chết.

 d) Nếu không hiểu điều này, thì khó mà tin nó và thường bị dẫn đến kiểu tin là sự sống bị hủy diệt hoàn toàn sau khi chết. Đó là quan điểm sai lạc về sự tự hủy diệt, không còn/ là gì sau khi chết, mà những nhà duy vật hiện đại còn đang chấp thủ.

 4. Những Kiểu Chết

Sự chết có thể xảy ra vì một trong 4 nguyên nhân sau đây:

 4.1. Sự kiệt quệ hay hết cạn nguồn lực của nghiệp Tái Sinh ban đầu của kiếp sống hiện tại. (Nghiệp Tái Sinh này có từ lúc sinh, làm khởi sinh sự sống hay tái sinh ra kiếp sống hiện tại. Không phải Nghiệp Tái Sinh cho sự sống tiếp theo sau khi cái chết của kiếp này -NM).

 4.2. Sự chấm hết chu kỳ sự sống, sự chấm dứt ‘mạng sống’, mạng chung.

 4.3. Sự xảy ra đồng thời của 2 nguyên nhân trên, vừa hết nguồn lực Nghiệp Tái Sinh và cũng vừa đến lúc kết thúc chu kỳ hay ‘vòng đời’ sự sống.

 4.4. Tác động của một Nghiệp mạnh hơn, bất ngờ cắt  đứt nguồn lực của Thức Tái Sinh trước khi đến thời hạn kết thúc chu kỳ vay ‘vòng đời’ sự sống. Dân gian hay gọi là chết “bất đắc kỳ tử”, tức chưa đến chu kỳ hay mạng chung đã chết, thường là do nghiệp nặng hội đủ duyên.

 Ba kiểu chết đầu tiên gọi là Chết đúng lúc hay Chết đúng mạng. Kiểu chết cuối cùng là Chết không đúng lúc, không đúng thời mạng.

 Ví dụ như có một ngọn đèn, ngọn lửa bị tắt là do một trong 4 trường hợp sau đây:

 Tim hết,

Dầu cạn hết,

Vừa dầu cạn vừa tim hết, và

Lý do hay tác nhân khác hay không liên quan, như một ngọn gió mạnh thổi tắt.

Tương tự vậy, cái chết của chúng sinh cũng có thể do một trong những lý do miêu tả ở trên.

  5.  Những đối tượng hiện diện trong Tâm trước lúc Chết

Một người sắp chết thì sẽ đối diện với một Nghiệp, một Biểu hiện Nghiệp hay Nghiệp tướng hoặc Biểu hiện cảnh giới tái sinh. Nghiệp ở đây là hành động, nghiệp của người chết, dù nghiệp tốt hay xấu.

 + Nghiệp mạnh nhất như định nghĩa trước đây chính là nghiệp nặng. Nếu Nghiệp Nặng này không có, thì người sắp chết có thể hồi tưởng hay khởi ‘niệm’ hành động ngay trước ‘cổng’ chết, đó được gọi là Nghiệp Cận Tử hay Cận Tử nghiệp.

 + Nếu những Cận Tử Nghiệp này cũng không có, thì nghiệp Thói Quen hay nghiệp quán tính sẽ hiện diện đến người sắp chết, đó là những hành động hay làm, thường xuyên làm trong cuộc sống của người đó, chẳng hạn như nghiệp (thói quen) ăn cắp, đối với người sắp chết là một kẻ trộm, hay nghiệp (thói quen) chăm sóc người bệnh yếu trong trường hợp người sắp chết là một người nghành y tế…

 Nhưng nếu cũng không có những loại Nghiệp Thói Quen cũng như các Nghiệp nặng, nhẹ khác kia, thì những Nghiệp dự trữ, còn mang từ nhiều (hay vô số) kiếp sống trước, được gọi là nghiệp Tích Lũy sẽ trở thành đối tượng của suy nghĩ hay tâm Thức ngay lúc chết. Trong số những hành động (Hành) cần làm, thì những Phật tử tại gia thường được dạy phải nên làm trước lúc chết, đó là: Thực Hiện 10 Việc Làm (Hành) Công Đức, bao gồm:

 + Tụng niệm về Tam Bảo và về Ngũ Giới một cách thành tâm;

+ Hồi tưởng lại một chuyến hành hương về xứ Phật, đã đến những Phật tích, thánh tích để tăng trưởng lòng tin và lòng thành kính đối với Đức Phật, Pháp, Tăng;

+ Mở băng đĩa lắng nghe lại những bài giáo Pháp hoặc nghe Tăng Ni tụng niệm;

+ Hồi tưởng, niệm Công Đức của Tam Bảo, hồi tưởng, niệm lại những Công Đức hay lòng Độ Lượng, thiền quán về lòng Từ Bi hay Tứ Niệm Xứ …

 Những hành động tốt lành như vậy sẽ tạo điều kiện làm khởi sinh những trạng thái Tâm lành, thiện để quyết định cái (tiến trình) Nghiệp cuối cùng trước khi chết và dẫn dắt tái sinh đến cảnh giới nhiều phúc lành, hiền nhiều, dữ ít.

 Cái chết đến bất kỳ lúc nào, mỗi người nên làm những nghiệp tốt, chuẩn bị tinh thần lành, thiện, để lúc đi xa, hành trang vẫn gồm nhiều Thức tốt đẹp để vượt qua những cuộc hành trình dài, vô định trong những kiếp tương lai.

 - Biểu Hiện Nghiệp, là tâm cảnh, âm thanh, mùi hương, mùi vị, xúc chạm hay ý tưởng một người thu nhận được vào lúc “kết” nghiệp. Chẳng hạn đó là những con dao trong trường hợp người sắp chết là một người hàng thịt; là những bệnh nhân trong trường hợp người sắp chết là bác sĩ; là một biểu hiện hay biểu tượng để thành kính như hình, tượng Phật, Cây Bồ-Đề, hay là một ký ức hạnh phúc trong một chuyến đi hành hương ở đâu đó của người sắp chết…trong những trường hợp người sắp chết là một Phật tử kính đạo; ….

 + Biểu Hiện Cảnh giới Tái sinh, là những dấu hiệu, biểu hiện về một nơi nào đó mà sự tái sinh đang có khuynh hướng xảy ra ở đó; hoặc là biểu hiện một sự kiện xảy ra có một không hai, chấn động, không bao giờ quên được trong đời của một người sắp chết điều đó sẽ chi phối và dẫn đến cõi tái sinh nào đó.

 Nếu những dấu hiệu chỉ dẫn về sự tái sinh, như nói trên, là xấu, là dữ, nhưng người sắp chết có thể chuyển thành lành, tốt bằng (cách thay thế) những suy nghĩ trước lúc chết, như vậy những suy nghĩ lành, tốt bây giờ sẽ đóng vai trò như nghiệp Cận Tử Nghiệp và ảnh hưởng, tác động ra loại Nghiệp Tái Sinh để làm duyên lành (điều kiện tốt) cho Tái Sinh.

 Những biểu hiện, biểu tượng về nơi đến hay ‘vận mệnh’ của một người lúc sắp chết có thể là những ngọn lửa địa ngục, những vùng núi non, dạ con trong bụng mẹ, thiên cung trên cõi trời…

  6.  Năm viễn cảnh của một người sắp Chết

Theo Đại trưởng lão tiến Sĩ Rastrapal Mahathera, 5 viễn cảnh của một người đang chết thường là:

 Lửa địa ngục, thường đối với những người thường bị sinh về cảnh giới địa ngục.

Thú vật và rừng núi, thường đối với những người bị tái sinh thành súc sinh.

Màn tối, thường đối với những người tái sinh thành ngạ quỷ (hay ‘hồn’ ma).

Những cha, mẹ và người thân quyến thuộc đã qua đời, thường đối với những người được tái sinh làm người.

Thiên cung, nhà cửa hay xe ngựa trên cõi trời, thường đối với những người được sinh về cõi trời để hưởng phúc.

 Chuyện kể bên Tàu về người sắp chết nói rằng người nghe được tiếng dây xích hoặc thấy viễn cảnh những hộ vệ của Vua Yama (Diêm Ma Vương) với đầu trâu mặt ngựa gớm ghiếc mang xiềng xích đến để lôi người ấy về địa ngục để phân xử.

 Gati-nimitta (Biểu hiện về nơi tái sinh) luôn luôn là những biểu hiện, dấu hiệu vật lý được hiện lên ở “cửa-Tâm” như là một giấc mơ vậy.

 Về mặt tâm lý học, những giai đoạn hay viễn cảnh này của Tâm có thể được gọi là ảo ảnh, ảo tưởng  hay ảo giác đánh lừa . Vì vậy, những người có Tâm minh mẫn và không bị hoang mang vào lúc sắp chết có thể không hiện trong tâm hay thấy gì về một viễn cảnh của nơi sắp tái sinh về.

  7.  Thức hấp hối, Thức lúc đang Chết

Thử lấy đối tượng là một hành động, một nghiệp hoặc là một Biểu Hiện của Nghiệp hoặc là Biểu Hiện, dấu hiệu của Nơi sẽ Tái Sinh đến, thì Thức chạy dọc theo một tiến trình của nó, thậm chí ngay cả khi cái chết xảy ra trong một tức thì, trong một cái ‘tích’-chưa- đến-‘tắc’.

 Theo “Vi Diệu Pháp”, một tiến trình tư duy, ý nghĩ bình thường chạy trong 17 khoảng-khắc-nghĩ hay còn gọi là 17 sát-na Tâm, trong đó tiến trình Javana (Từ này đã từng được dịch là “khoảnh khắc thúc đẩy” hoặc “khoảnh khắc tốc hành” (theo dịch giả nguyễn Văn ngân dịch “Đạo Vô Ngại Giải” từ tiếng Anh sang tiếng Việt).

 Cũng như C. A. F. Rhys Davids, Bhikkhu Bodhi đề nghị để nguyên chữ javana không dịch. Đây là một thuật ngữ thuộc “Vi Diệu Pháp” cao học. Chữ ‘tiến. Dịch giả Nguyễn Văn Ngân dịch từ tiếng Anh sang tiếng Việt “Đạo Vô Ngại Giải” kéo dài 7 sát-na tâm. Giai đoạn Javana này là quan trọng nhất, đứng về mặt đạo đức, cho việc tái sinh của một người. Đến giai đoạn tâm lý này những   gì xấu hay tốt, lành hay dữ, thì thật sự đã làm xong rồi: Nghiệp đã được thi hành!.

 Những luận sư nói rằng trong một giai đoạn, khoảng khắc ngắn ngủi này, giống như ánh chớp của một tia chớp bằng tốc độ ánh sáng, vẫn có hàng tỷ sát-na Tâm. Trong tiến trình tư duy trước khi chết, thì tiến trình Javana là rất yếu ớt và chỉ chạy trong vòng 5 sát-na Tâm. Nhưng tiến trình Javana này lại là quan trọng nhất vì nó quyết định Nghiệp Tái Sinh cho kiếp sống tiếp theo. Sau đó thì Thức đăng nhập hay đăng ký nhận diện đối tượng có thể theo hoặc không theo. Cuối cùng, Thức Lâm Chung hay Thức Tử Mạng, là tâm thức cuối cùng được biết đến của kiếp sống hiện tại (trước khi tái sinh qua kiếp sống tiếp theo).

 “Ngay khi chết, Thức cuối cùng (Thức tử mạng) biến mất, làm điều kiện, làm khởi sinh cho một Thức mới xuất hiện, đó là Thức Tái Sinh trong một thể xác hay một dạng sinh hài mới. Rồi đến lượt Thức mới (Thức Tái Sinh) cũng lập tức biến mất, liên tục, liên tục, như một dòng chảy không gián đoạn, như dòng sông vậy, (liên tục chảy, nhưng đó là những giọt nước mới (Thức mới) liên tục đến rồi chảy qua, chứ không có một giọt nước nào đến rồi đứng yên không chảy đi –NM). Dòng chảy mới của sự sống này mang theo tất cả kinh nghiệm của quá khứ. Dòng chảy mới hay sự sống mới này không phải tuyệt đối giống hệt trong quá khứ, vì sự sống trong quá khứ bao gồm những thành phần cấu tạo khác, mà cũng không hoàn toàn khác nhau, mà chỉ có chung một dòng Nghiệp lực.

Sự biến điệu, sự gián đoạn hay chuyển đổi giữa các Thức trong dòng chảy này là cực kỳ ‘chớp nhoáng’ nhanh hơn điện chớp mà  ta thường gọi là một sát-na Tâm hay sát-na Thức, một khoảng khắc thời gian cực nhỏ, không có chỗ cho bất cứ cái gì xen vào giữa.

 (Chúng ta có thể hình dung thời gian giữa khi 2 điểm sát nhau trên một bánh xe đang quay nhanh tiếp xúc mặt đất vậy, theo lý thuyết vật lý học. Mặc dù điều đó là cực kỳ ‘dài’ hơn cái khoảng cách của tiến trình tâm của 2 Thức sinh diệt, nhưng chúng ta còn không hình dung ra được có bất cứ đơn vị thời gian hay hiện tượng nào có thể xảy ra giữa 2 điểm tiếp xúc đó – NM).

 Đó được gọi là trạng thái chuyển tiếp hay trung gian hay còn gọi là trung hữu. Theo bộ “Những Điểm Dị Biệt” của Vi Diệu Pháp Tạng, có một số trường phái Phật giáo, như Pubbaseliya (Đông Sơn Trụ Bộ) và Sammatiya (Chánh Lượng Bộ) cho rằng có một giai đoạn tạm thời để chờ thọ thai (đầu thai lại, re-conception) mất một tuần hay nhiều hơn. Lập luận ngược lại dựa vào lời tuyên thuyết của Đức Phật là chỉ có 3 giai đoạn “Trở Thành” (tức là giai đoạn Trở thành, hiện thành hay còn gọi là Hữu  trong vòng duyên khởi)

 + Đó là Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới. Cho nên, những người theo Phật giáo không tin rằng có ‘linh hồn’ của một người chết chiếm chỗ trong giai đoạn chuyển tiếp nào đó đến khi tìm thấy được một nơi thích hợp hay tử cung để đầu thai vào. Sự Tái Sinh diễn ra ngay lập tức và không có sự khác biệt nhau về mặt thời gian dù ‘người đó’ tái sinh về cảnh giới phúc lành trên trời hay người. Cái thật sự thúc đẩy, duyên sinh cho sự Tái Sinh không phải là Thức Tử Mạng, nhưng chính là tiến trình tâm thức Javana như đã diễn tả ở trên. Nếu tiến trình Javana là tốt lành, thì tái sinh sẽ diễn ra ở một cảnh giới phúc lành; nếu nó không tốt không lành, thì tái sinh sẽ diễn ra ở một cảnh giới đau khổ, đày đọa.

 Sau khi hiểu được điều này và hiểu được sự thật là cái chết có thể đến bất cứ lúc nào trong đời, thì chúng ta luôn luôn chú tâm và thực hành nhiều điều tốt lành và khéo léo để có thể đối diện với lúc lâm chung trước khi quá muộn màng

  8. Những Kiểu Sinh

Có 4 kiểu sinh (tái sinh), đó là:

 -Sinh từ trứng (noãn sinh), như loài chim, bò sát và cá.

-Sinh từ dạ con (thai sinh), như người, động vật có vú và một số địa thân trên trái đất.

-Sinh từ độ ẩm, nơi ẩm ướt (thấp sinh), như một số loài côn trùng lấy độ ẩm, nơi ẩm ướt làm sinh sôi.

-Sinh do tự phát (tự nhiên sinh), đó là những chúng sinh ‘khuất mắt’, mắt thường của người không thể nhìn thấy được. Do duyên từ nghiệp trong quá khứ, họ xuất hiện bất ngờ, không  tùy thuộc vào cha, mẹ gì cả. Trời Phạm Thiên, thiên thần, ngạ quỷ, quỷ thần hay A-tu-la và những chúng sinh trong địa ngục đều thuộc nhóm này

Có 9 nhóm vật chất (sắc) được tạo ra bởi Nghiệp, đó là: Căn hay chỗ dựa của Thức, nguồn gốc căn bản của sự sống, giống đực, giống cái và 5 cơ sở vật chất là mắt, tai, mũi, lưỡi và thân. 9 nhóm vật chất này phát triển đầy đủ trong những loài chúng sinh thuộc nhóm tự nhiên sinh. Vì thế, loài chúng sinh tự nhiên hay sinh tự phát không cần có cha mẹ để dễ cung cấp nhanh lớp vật chất hay những tế bào cho sự tái sinh của chúng sinh đó.

  9.   Bốn Cảnh Giới

Có 4 cảnh giới hay 4 cõi sống:

- Cảnh Dục Giới nhiều Đau Khổ;

-  Cảnh Dục Giới nhiều Phúc Lành.

- Cảnh Sắc Giới .

- Cảnh Vô Sắc Giới .

 a) Trong Cảnh Dục Giới nhiều đau khổ, có 4 cảnh giới, đó là: Địa ngục.

- Súc sinh hay thú giới,

- Ngạ quỷ hay ‘ma’ giới, và Quỷ thần hay A-tu-la.

 Sự tái sinh vào những cảnh giới này là do nghiệp tái sinh không lành, dữ, bất thiện, đóng vai trò quyết định ngay lúc chết.

 b) Trong 7 cảnh giới nhiều phúc lành bao gồm cõi người và 6 cõi trời, thì sự tái sinh vào cõi người hay thiên thần là do tác động của nghiệp tái sinh thiện (cao hơn). Tuy nhiên nếu cùng tái sinh làm người mà bị câm, điếc, đui, què, tật nguyền, hoặc tái sinh thành quỷ thần A-tu-la thuộc cõi hạ giới của Tứ Đại Thiên Vương, thì những sự tái sinh đó là do tác động thúc đẩy của Nghiệp tái sinh tiểu thiện (thấp hơn).

 

c) Trong cảnh Sắc Giới.

Sự tái sinh vào 1 trong 16 cảnh giới của những vị trời Phạm Thiên là nhờ vào sự chứng đạt Tầng Thiền Sắc Giới của một người.

 d) Trong cảnh Vô Sắc Giới .

Sự tái sinh vào trong 4 cảnh Vô Sắc Giới của những vị trời Phạm Thiên là nhờ vào sự chứng đạt Tầng Thiền Vô Sắc Giới của một người.

 Tóm lại, 4 Cảnh Giới Tái Sinh chính bao gồm tất cả 31 cảnh giới hiện hữu hay cõi sống. Toàn bộ các cảnh giới này được trình bày một cách chi tiết ở trong Chương tiếp theo.

 Trăn Trối

 

+ Khi Ta chết xin được hiến xác

Cho khoa học cho đời

Gọi số máy…..

Sau bao năm xác ta xong ….đốt

Chuyển về quê sau các anh đã xong

 

+ Khi ta chết không hiến được xác

- sau 12 h Khi xác định đã chết thì tiến hành niệm. Không cần thầy chùa hay thầy cúng. Chỉ thuê xe mai táng và đội mai táng đến đưa đi hỏa táng .Tối đa người đi theo xe không quá 10 người. Số người này phải chờ lấy cả tro cốt cho vào một hũ phù hợp chuyển về lại phòng ta nghỉ để. ( tất cả mọi vật dụng của ta lúc ta còn sống như thế nào vẫn nguyên vậy không được cho,sang nhượng  hay thiêu hủy .nếu có thì là tôn tạo, chăm sóc, xắp xếp gọn gàng) 

- Sau khi đã để hũ tro cốt ta yên vị vào phòng lúc đó mới thông báo rộng và phát tang cho con ta. (Không thắp hương nhang, nếu có thể chỉ cần bông hoa thường là đủ) Nếu có ai viếng ta cũng vậy chỉ cần bông hoa đến với ta là tốt rồi nếu hơn đó là cười với di ảnh ta một nụ là ta cảm động rồi. 

- Đám tang ta không có tiếng khóc. Không cỗ bàn 

……

…..

…….

 

…….

Cho linh hồn không còn phải đơn côi

…..

Nằm yên giấc …… sâu lắng

………

Khi ta  chết xin một cành hoa trắng

Cài ngực tôi và gối trên đầu

Không khóc không buồn…..

. . . . . .  thấy hồn Ta ấm áp

 

Khi Ta chết ân tình chưa kịp đáp

Hẹn trả đền ở giây phút tái sinh

Bao hận thù trong kiếp sống đã qua

Xin thương xót mà rộng lòng tha thứ